با افزایش تنشهای ایران با ایالات متحده و اسرائیل، و در حالیکه منطقه خاورمیانه در حال بازتعریفی از توازن قواست، ایران موج تازهای از تحرکات دیپلماتیک را آغاز کرده است.
روزنامه اسرائیلی جروزالم پست در گزارشی تحلیلی نوشت که تهران با تمرکز بر گسترش روابط با عراق، ازبکستان و امارات متحده عربی، در پی تثبیت جایگاه خود در نظمی «چندقطبی» است؛ نظمی که به گفته مقامات ایرانی، «دوران سلطه آمریکا در منطقه را به پایان میرساند».
به نوشته جروزالم پست، این تحرکات که طی روزهای اخیر با سفرها، دیدارها و بیانیههای رسمی همراه بوده، بخشی از راهبردی گستردهتر است که هدف آن تقویت نفوذ منطقهای ایران و مقابله با انزوای بینالمللی عنوان میشود.
عراق، میدان نفوذ و منافع
گزارش جروزالم پست، نخست روابط ایران و عراق را مورد مداقه قرار میدهد و میگوید که ایران بیشتر از همه توجه خود را به عراق معطوف کرده است؛ کشوری که حضور گروههای شبهنظامی نزدیک به تهران، آن را به یکی از محورهای اصلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل کرده است.
خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی، ایرنا، به تازگی گزارش داده بود که محمد حسین بحرالعلوم، معاون وزیر خارجه عراق، از مواضع اخیر سخنگوی وزارت خارجه ایران درباره انتخابات پارلمانی کشورش استقبال کرده است. ایران نیز از فضای سیاسی و انتخاباتی عراق تمجید کرده و آن را نشانه «بلوغ مردم و نظام سیاسی» این کشور دانسته است.
به نوشته جروزالم پست، این مواضع فراتر از تعارفات دیپلماتیک است؛ زیرا برای تهران، نتیجه انتخابات عراق مستقیما بر آینده شبکههای نفوذش در بغداد و جنوب عراق تاثیر میگذارد. ایران میکوشد در فضای متلاطم سیاست عراق، همچنان کنترلی نسبی بر منابع و گروههای وابسته خود حفظ کند.
ازبکستان؛ حضور در آسیای مرکزی پس از پیمانهای صلح ابراهیم
جروزالم پست مینویسد که در همان حال، ایران مسیر تازهای را در آسیای مرکزی گشوده است. این گزارش به توافقنامههای میان تهران و تاشکند اشاره میکند که دو کشور اخیرا آن را برای گسترش همکاری در حوزه معدن و صنایع معدنی امضا کردهاند. همچنین محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران، نیز در سفر اخیر خود به تاشکند با وزرای معدن و تجارت ازبکستان دیدار و درباره سرمایهگذاری مشترک گفتوگو کرده است.
این توافقها تنها چند روز پس از دیدار رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، با رهبران کشورهای آسیای مرکزی و اعلام پیوستن قزاقستان به توافقهای ابراهیم منتشر شد.
جروزالم پست ادامه میدهد که به باور تحلیلگران، ایران با این گام میکوشد نفوذ خود را در منطقهای حفظ کند که واشنگتن، ریاض و ابوظبی در آن حضور فزایندهای یافتهاند.
دیپلماسی موازی با روسیه و امارات
گزارش جروزالمپست سپس به دیدار اخیر سفرای ایران و روسیه در بغداد اشاره میکند که طرفین درباره انتخابات عراق گفتوگو کردند و بر نقش آن در «ثبات و توسعه کشور» تأکید نمودند. محمدکاظم آلصادق، سفیر ایران در عراق، از مواضع حمایتی مسکو در ارتباط با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت تشکر کرد و خواستار همکاریهای گستردهتر با روسیه شد.
همزمان در خلیج فارس، رسانههای اماراتی نیز گزارش دادند که انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس دولت امارات، با سعید خطیبزاده، معاون وزیر خارجه ایران، دیدار کرده است. دو طرف در این نشست درباره روابط دوجانبه، تحولات منطقهای و راههای گفتوگو و ثبات در خاورمیانه تبادل نظر کردند.
به گفته قرقاش، امارات بر این باور است که «گفتوگو و دیپلماسی» راه دستیابی به صلح و شکوفایی در منطقه است. این دیدار در حاشیه دوازدهمین نشست «فروم استراتژیک ابوظبی» برگزار شد.
تلاش برای نظم نوین در منطقه
جروزالم پست در پایان مینویسد که مجموعه این دیدارها و توافقها، نشاندهنده تلاش هماهنگ تهران برای بازتعریف موقعیت خود در جهانی است که به گفته مقامات ایرانی، دیگر تکقطبی نیست.
از نگاه ایران، پایان سلطه آمریکا و شکلگیری یک نظم چندقطبی، فرصتی برای احیای نقش منطقهای جمهوری اسلامی و گسترش همکاری با کشورهایی است که در برابر غرب موضعی مستقل دارند.
