آیا می‌توان مدعی دموکراسی بود، اما از لرزش پایه‌های قدرت آینده در برابر یک نقد ساده هراس داشت؟ حادثه تلخ مدرسهٔ میناب، فراتر از یک سوگواری ملی، پرده از مسئله‌ای عمیق‌تر برداشت: مسئلهٔ فرهنگ سیاسی. در فضایی که نقد به‌سرعت به «خیانت» تعبیر می‌شود و سکوت‌ها توجیه می‌شوند، شکل‌گیری یک هژمونی دموکراتیک دشوار خواهد بود. زیرا دموکراسی پیش از آن‌که در نهادها متولد شود، باید در تحملِ نقد و پاسخ‌گوییِ قدرت، حتی قدرتی که هنوز مستقر نشده، تمرین شود.

این یادداشت به یکی از انتقادهای رایج علیه اعتراضات ضد جنگ در غرب می‌پردازد: اینکه چرا فعالان ضد جنگ هنگام سرکوب اعتراضات در ایران یا بحران‌های دیگر جهان به خیابان نمی‌آیند. نویسنده نشان می‌دهد که این انتقاد بر سوءبرداشتی درباره ماهیت این اعتراض‌ها استوار است. بسیاری از تظاهرات ضد جنگ در اروپا و آمریکا اساساً اعتراض شهروندان به سیاست‌های دولت‌های خودشان است، نه واکنشی کلی به همه بی‌عدالتی‌های جهان.

فحاشی به پدیده‌ای در اعتراضات اخیر تبدیل شده است. بیشتر در خارج کشور و تا حدی هم در داخل. چرا؟ از قرار زبان مشترکی بین صاحبان قدرت و معترضان باقی نمانده است. بنابرین ابراز نفرت مانده که آن هم در قوی‌ترین صورت زبانی خود همین فحش و بدوبیراه گفتن است. اما چطور به اینجا رسیدیم؟ این خود داستانی است به درازای داستان انقلاب. انقلابی که می‌خواست به سبک خاص خود به تربیت انسان طراز نوین دست یابد.

نتیجه این جنگ جز ویرانی، کشتار و سیاهی نیست. فردا در تاریخ خواهند نوشت ‌که روزگاری در ایران مردمی بودند که از حاکمان خود زخم خورده بودند اما به‌جای ساختن نیرویی درونی و همبستگی مدنی، به قدرت‌های خارجی متوسل شدند و نه تنها از آنها کمک خواستند بلکه حتی در خیابان‌ها و فضای مجازی برای بمباران کشورشان شادی کردند و رقصیدند.

در جهانی که واژه‌ها می‌توانند جنگ‌ها را توجیه کنند، دقت به تفاوت‌های آنها اهمیت دارد، اعتراضات داخلی، حتی اگر با سرکوب شدید مواجه شوند، از نظر ماهیت، مقیاس ویرانی و چارچوب حقوقی با جنگ یا درگیری مسلحانه متفاوت هستند. فهم این تفاوت‌ها بیش از آنکه یک بحث واژگانی باشد، بخشی از فهم مسئولانه خشونت در جهان امروز است.

مسأله اصلی حامی جنگ اینست که به سبب وضعیت ناگوارش در زندگی -زیر سایه فقر و استبداد و استیصال-، از نظر آرنت فکر کردن را واگذار می‌کند (کاری که آیشمن تحت سلطه هیتلر دچارش شده بود) به این معنا که پیامد واقعی جنگ را در ذهن تصور نمی‌کند. آرنت، مشکل اصلی را در اینجا فقدان تخیل سیاسی می‌داند.

در میانه این زخم‌های پی‌درپی، آنومی حاکم بر فضای گفتمانی دیاسپورای ایرانی بعضا از بمب‌های خوشه‌ای دردناک‌تر به نظر می‌رسد. این خودویرانگری بیرون از توان تحمل است؛ این وارونگی ارزش‌ها باورپذیر نیست: قالب کردن نقطه‌زنی به جای جنگ. ترجمه کردن تهاجم به دفاع پیشگیرانه. جنایت جنگی را مداخله بشردوستانه جا زدن. افتادن به پای جنایت‌کاران جنگی برای رهایی!

شش روز از آغاز جنگ گذشته است و در میان تصاویر ویرانی‌هایی که از ایران منتشر می‌شود، شاید تکان‌دهنده‌ترینشان تصویر قبرهای کودکان میناب باشد. عکس از بالا گرفته شده و از دور شبیه خانه‌های بازی «لی‌لی» است؛ ردیف‌هایی از مستطیل‌های خالی کنار هم، انگار که با گچ روی زمین کشیده شده باشند.

۱۴۹ دانش‌آموز دبستانی در میناب در نخستین ساعت‌های حمله‌ به دبستانشان جان باختند. تحولات بعدی از نظر ارزش خبری برای روزنامه‌نگاران جهان آن قدر بزرگ بود که کشته شدن این دختران زیر سایه‌ خبرهای مهم‌تر گم شد، همچنان که کشته شدن زنان ورزشکار لامردی.