دیدگاه
کالبدشکافی یک پیروزی
تاریخ معمولا نه به شعارها، بلکه به نتایج قضاوت میکند. اگر این تفاهم بتواند از وقوع جنگ جلوگیری کند، زمینه کاهش فشارهای اقتصادی را فراهم آورد، امنیت منطقه را تقویت کند و راه را برای همکاریهای بیشتر بگشاید، میتوان آن را نمونهای از پیروزی عقلانیت بر تقابل دانست؛ پیروزی که شاید هیچ طرفی همه خواستههای خود را در آن به دست نیاورده باشد، اما همه از هزینههای سنگین شکست مشترک گریختهاند.
جنگها فقط شروع دارند، نه پایان
من آدم اهل فضل و دانشی را میشناختم که تا پیش از جنگ ۱۲ دوازدهروزه میگفت تمام آرزوی من دیدن خفتِ «اینها»ست! آخرهای جنگ او را دیدم که موضعی کاملا برعکس داشت. گفت: «وقتی به کشورم حمله کردند، دیدم خفت من و آنها یکی شده است.» برعکسش را هم دیدهام. کسی را میشناختم که تا چند سال پیش امام جمعه جابهجا میکرد, اما اکنون در تلویزیونهای فارسی زبان در حمایت از اسرائیل مناظره میکند.
آمریکای مسیحی؛ واقعیت تاریخی یا افسانه سیاسی؟
سخن گفتن از «بازگشت به ارزشهای مسیحی» بیش از آنکه بازگشت به یک گذشته روشن و یکدست باشد، اغلب اشاره به تصویری آرمانی و گاه اسطورهای از گذشته آمریکا دارد؛ گذشتهای که هرگز به آن سادگی و یکپارچگی که در حافظه سیاسی بازسازی میشود، وجود نداشته است.
غروب امپراتوری در مثلث گذرگاهها؛ از تحقیر سوئز تا بنبست هرمز
اکنون و در صدمین روز از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران ،بریتانیا نه تنها به خوبی میداند که ادعای ترامپ در عدم نیاز به تنگه هرمز، یک بلوف بی اساس است، بلکه در بازگرداندن نظم و کارکرد تنگه هرمز، با آمریکا همراهیِ آشکاری نمیکند؛ و این، دقیقا آن قدرت منطقهای، جهانی و ژئوپلیتیک سه شاهراه کلیدی جهان معاصر است. این سه شاهراه، فقط مسیر عبور کشتیها نیستند بلکه سه کلیدِ یک قفلاند که ایدئولوژی، جغرافیا و تاریخ، آنها را در جیب دنیای اسلام و خاورمیانه قرار داده است.
چرا در پساجنگ، بیش از پیش، به گفتوگو نیاز داریم؟
ما در نقطهای از تاریخ ایران ایستادهایم که پرسشِ محوریِ «چرا در پساجنگ به گفتوگو، بیش از پیش، نیاز داریم؟» از سطح پرسشِ روشنفکرانه فرا رفته و به مسألهای موجودیتی برای ایران بدل شده. «پساجنگ» در اینجا لزوما به معنای پایان کاملِ نبردِ نظامیِ نیست، بلکه ناظر به وضعیتی است که در آن فرسایشِ سرمایه اجتماعی، قطبی شدنِ ویرانگرِ جامعه و انسدادِ مجاریِ مفاهمه میان لایههای مختلف اجتماع بهسانِ جنگی خاموش بنیانهای همبستگی ملی ما را همچون موریانه هدف گرفته.
از روایتهای کالایی تا نهادینهسازی نقد؛ بازاندیشی در وضعیت سیاست و رسانه در سالهای اخیر
اتفاقاتی که در چند سال اخیر رخ داد و حاکمیت رسانههایی با جهتگیریهای سیاسی که افکار عمومی را فریب میدادند، همگی موجب شد برخی وقایع آنگونه که بود بازگو نشود. این رسانهها فضایی را ایجاد کردند که گویی همه به شکلی متحد و یکپارچه در حال مبارزهاند؛ اما در واقع به تخریب چهرههای سیاسی و فعالان مدنی در خارج و داخل کشور میپرداختند.
هر صباحی غمی از دور زمان پیش آید
بنابر آمارهای منتشر شده، از زمان آغاز جنگ چهل روزه تا امروز که بیش از سه ماه میگذرد، سوگمندانه بیش از ۴۰ زندانی سیاسی اعدام شدهاند. شمشیر داموکلس صدورِ حکم اعدام برای اتهام «محاربه» نیز بالای سر متهمانِ پروندۀ اکباتان قرار گرفته و نفسهای اعضای خانواههای دل پریشانشان را در سینهها حبس کرده است. اصرار بر اجرای اعدامهای سیاسی در اوضاع و احوال کنونیِ کشور، تنها پیام «النصر بالرّعب» را به شهروندان منتقل میکند.
روزی ده کودک در جنگ ایران کشته شدهاند؛ خسارت جانبی یا آیندهکشی؟
هر روز نزدیک به ده کودک در جنگ اخیر کشته شدهاند. پزشکی قانونی میگوید ۳۹ روز جنگ، جان ۳۸۳ کودک را گرفته است. آماری تکاندهنده که نمیتوان آن را در میان انبوه اعداد و روایتهای جنگ گم کرد. در میان جنگهای دهههای اخیر جهان، تنها جنگ غزه، از سال ۲۰۲۳ به این سو، است که آمار روزانه کشتار کودکان در آن، به شکل چشمگیری، از این رقم بیشتر است.
اعتراضات دی ماه، تصاویر موبایلی، حقیقت و نبرد روایتها
مسئله اصلی این است که چه کسی حق دارد تعیین کند کدام تصویر واقعی است، کدام تصویر، قابل قبول است و کدام تصویر باید بهعنوان تصویر جعلی و ساختگی یا «پروپاگاندا» کنار گذاشته شود. در شرایطی مانند دیماه، این بحران بهشکل مضاعف رخ نمود. رسانههای دولتی، تصاویر موبایلی شهروندان از خشونت و سرکوب را جعلی، و ساخته و پرداختۀ دشمنان نامیدند. رسانههای اپوزیسیون نیز بدون راستیآزمایی، این تصاویر را در راستای روایت و منافع سیاسی خود مصادره کردند.
اسرائیل و جمهوریهای آسیای میانه؛ وقتی تلآویو خلاء مسکو را پر کرد
همین که رهبران حزب کمونیست جمهوریهای شوروی در آسیای میانه یک شبه به فرمانروایی رسیدند، پای اسرائیل نیز به این جمهوریهای رهاشده از سوی مسکو باز شد. در واقع استقلالی در کار نبود. رهبران سرسپرده حزب کمونیست این جمهوریها حتی در خواب خود نیز نمیدیدند جدا از سیطره مسکو به پادشاهی مطلق برسند.
قاضی درِد؛ دنیای اورول، هاکسلی و هراری در یک قاب
کمیکها فقط جنبه سرگرمی یا تجارت ندارند؛ این «هنر نهم» در بسیاری از مواقع روایتگرِ تاریخ، واکنش به بحرانهای اجتماعی و حتی ـهشداری دربارهی آیندهای در حال شکلگیری است. قاضی درِد یکی از همین روایتهاست؛ شخصیتی که در سال ۱۹۷۷ در بریتانیا خلق شد که هم واکنشی به دوران محافظهکاری مارگارت تاچر بود و هم نقطه تلاقی تکنولوژی، اسطوره و دیستوپیا.
اسرائیل و جمهوری آذربایجان؛ روایتی از نفوذ موساد در مرزهای ایران با خطای تهران
با روی کار آمدن الهام علییف، سطح و سرعت همکاریهای نظامی و امنیتی اسرائیل و جمهوری آذربایجان افزایش یافت. در آن زمان گزارشهایی منتشر میشد که نشان میداد اسرائیل در آموزش سرویسهای امنیتی و اطلاعاتی جمهوری آذربایجان نقش دارد و در مناقق مرزی ایران و در امتداد دریای خزر، زیرساختهای شنود و فعالیتهای سایبری و کنترل ارتباطات ایجاد کرده است.
برای یاد و خاطره پرویز قلیچخانی؛ عکسهایی که در ذهنم جا ماند
هوای امروز شهری که در آن زندگی میکنم، دقیقاً شبیه همان روزهای کودکی است؛ خاکستری، ابری و سرد. اما این تنها چیزی نیست که مرا به کودکیام برمیگرداند. درگذشت پرویز قلیچخانی مرا به اتاق کوچکی میبرد؛ اتاقی با تخت چوبی، میز تحریر ساده، کتابخانهای در گوشه و چند تصویر روی دیوار که گویی هنوز نفس میکشند.
ژست توخالی یونسکو در حفاظت از میراث فرهنگی؛ دست خالی میراث فرهنگی ایران در جنگ
سیاست یونسکو در محکوم نکردن تخریب آثار فرهنگی ایران با سیاست کلی سازمان در درگیریهای پیچیده منطقهای همخوانی دارد. این به آن معناست که نه تنها یونسکو پروتکلها و معاهدههای مصوب خود را به شکل انتخابی، منطقهای و متناسب با سلیقه کشورهای غربی تا حدی الزامآور میکند که حتی بر خلاف ادعایش سازمانی سیاستزده است.
زندانیان دوتابعیتی و دیپلماسی پشتپرده؛ آزادی شهاب دلیلی چه پیامی دارد؟
آزادی شهاب دلیلی پس از حدود یک دهه زندان در ایران، بار دیگر این پرسش قدیمی را زنده کرده است که آیا آزاد شدن زندانیان دوتابعیتی و یا دارندگان اقامت کشورهای غربی، صرفا تصمیمی قضایی و انسانی است یا بخشی از دیپلماسی پنهان جمهوری اسلامی با دولتهای خارجی؟