پنجاهونهمین اجلاس سالیانه انجمن مطالعات خاورمیانه که در واشینگتن از تاریخ شنبه تا سهشنبه ۲۲ تا ۲۵ نوامبر در حال برگزاری است تحتالشعاع خبر بازداشت ناگهانی وحید عابدینی، استادیار رشته علوم سیاسی دانشگاه اوکلاهاما، به دست پلیس ویژه امور مهاجران آمریکا قرار گرفت.
این بازداشت که در فرودگاه ایالت اوکلاهما روی داده است، دانشگاهیان و جامعه ایرانی را شگفتزده و نگران کرده، چرا که به گفته منابع مطلع، وحید عابدینی با ویزای کاری معتبر در ایالات متحده بهسرمیبرد در حالی که دلیل بازداشت وی پایان اعتبار ویزا اعلام شده است، ادعایی که دوستان و همکاران این محقق آن را زیر سوال بردهاند.
این رویداد باعث شد او نتواند به عنوان سخنران در یکی از پنلهای مهم کنفرانس درباره تحولات سیاسی اخیر ایران شرکت کند، امری که حاشیه این کنفرانس را به سکویی برای بحث گستردهتر درباره امنیت آکادمیک استادان و پژوهشگران ایرانی و مهاجر در آمریکا بدل کرد.
در روزگاری که اخبار منطقه بیشتر بوی التهاب میدهد تا گفتوگو، کنفرانس سالانه «انجمن مطالعات خاورمیانه» (MESA) همچون یک پناهگاه اندیشه قد علم میکند؛ جایی که پژوهشگران از چهار گوشه جهان در یکی از هتلهای وستین در مرکز واشینگتن دیسی گرد آمدهاند تا در هیاهوی سیاست، از دقت علم و آزاداندیشی پاسداری کنند.
امسال، در پنجاهونهمین دوره این گردهمایی در پایتخت ایالات متحده آمریکا، بیش از ۳۰۰ جلسه علمی میزبان بحثهایی از ژرفای تاریخ و سیاست تا ظرایف ادبیات، دین، جامعه، هنر، جنسیت و حقوق بشر است، فضایی که شاید برای مخاطب ایرانی، در میانه محدودیتها و تنگناهای پژوهشی، حکم روزنهای باشد رو به جهانی که هنوز گفتوگو را جدی میگیرد و هنوز درد مردم ما و منطقه را میشنود.
اجلاس پنجاهونهم انجمن مطالعات خاورمیانه (MESA) در سال ۲۰۲۵ بهصورت حضوری در واشینگتن دیسی برگزار میشود. نمایشگاه کتاب گسترده، پخش فیلم، و نشستهای جانبی و کارگاههای تخصصی بخشهای حاشیهای و جذاب کنفرانس امسال انجمن یادشده هستند. این اجزا کنفرانس را به یک «پُل» میان رشتهها و جوامع علمی در حوزهٔ خاورمیانه تبدیل کردهاند.
در برنامه کنفرانس ۲۰۲۵، چندین جلسه مشخص درباره ایران فهرست شده، از جمله پنلهایی با عناوینی نظیر «تغییرات در پهنههای سیاسی در ایران» و نشستهای تخصصی در حوزههای تاریخ سیاسی، مطالعات جنسیت، هنر و سینمای ایران که هم در قالب پنل و هم در بخش جشنواره فیلم مجازی نمود یافتهاند. در عین حال، موضوع فلسطین/غزه نیز هم از منظر علوم سیاسی و حقوق بینالملل و هم از منظر فرهنگ و سینما حضور دارد نمونه آن نیز پخش چند فیلم و برگزاری جلسات مرتبط با زندگی و آسیبدیدگی در غزه و کرانهٔ غربی در بخش جشنواره فیلم و برنامه اصلی است.
انجمن مطالعات خاورمیانه در کنار پنلهای سنتی، یک جشنواره فیلم مجازی دارد که شرکتکنندگان میتوانند فیلمها را در بازه زمانی کنفرانس و هفتههای پس از آن تماشا کنند؛ این امکان باعث میشود پژوهشهای بصری و روایتهای سینمایی، از جمله دربارهٔ ایران و فلسطین، بهصورت گستردهتری عرضه شوند.
در نمایشگاه کتاب هزاران عنوان تازه منتشرشده در حوزه خاورمیانه در نمایشگاه عرضه میشود که برای پژوهشگران و کتابخانهها مهم است.
برنامههای توسعه حرفهای، کارگاههای خروششناسی، و طرحهای کمک پژوهشی/فلوشیپ، از جمله حمایتهایی برای پژوهشگران از کشورهای بحرانزده بخشی از ساختار این انجمن است؛ مثلاً گزارشهای داخلی انجمن مطالعات خاورمیانه از پذیرش و حمایت از پژوهشگرانی از همکاران فلسطینی خبر دادهاند.
انجمن مطالعات خاورمیانه علاوه بر کار علمی، به مسائل آزادی آکادمیک، حمایت از پژوهشگران در خطر، و پاسخ به سیاستهای مهاجرت و ویزا میپردازد. این وجه «حمایتی/کنشگرانه» کنفرانس را از نشستهای صرفا نظری متمایز میسازد.
پنلهایی با عناوین مرتبط با ایران (سیاست، جنبشهای اجتماعی، تاریخ اقتصادی، سینما و ادبیات) و فیلمها و مستندهایی که تجربههای فلسطینیان و وضعیت غزه را بازنمایی میکنند در کنفرانس امسال جلب نظر میکنند.
در حوزه مطالعات ایران، چند نام باسابقه و شناختهشده به ترتیب الفبا عبارتاند از کاوه احسانی، عباس امانت، دومینیک پرویز بروکشا، آصف بیات، علی بنوعزیزی، اِلتون دانیِل، نوین دوستدار، فریبا زرینهباف، لیور سترنفلد، سوسن سیاوشی، مونا خادمی، علی قیصری، رودی متی، فریما مستوفی، ولی نصر، مِریاِلِین هِگلَند، هما هودفر.
در کنار اینها استادان، مدرسان، پژوهشگران دیگری نظیر علیرضا اشرافی، فریبا امینی، مهدی امینیزاده، پژمان جعفری، بهمن خدادادی، نوشین سعیدی، صهبا شایانی، نیلوفر عدنانی، محمدعلی کدیور، هادی کحالزاده، و لیلا صادقبیگی هم در این کنفرانس حضور دارند.
