تحریریه نیماد – بسیاری در فضای مجازی ایران این روزها کنجکاو شدهاند تا بدانند چه کسی از کجا و با چه اینترنتی در شبکههای اجتماعی فیلتر شده حضور پیدا میکند.
این پس لرزهای است که ایلان ماسک، مالک شبکه اجتماعی ایکس، اواخر آبان ماه به جان اینترنت حکومتی و فیلترینگزده ایران انداخت.
کسی کجا فکرش را میکرد، وقتی جلال رشیدی کوچی، نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی، به حمید رسایی، نماینده تندروی جبهه پایداری، کنایه میزند و میگوید، «خط شما سفید است و تجربه مردم را ندارید»، پدیده «خطهای سفید» یا همان اینترنت بدون فیلتر هشتگی شود و فضای شبکه اجتماعی ایکس را زیر و رو کند.
حالا در شبکه اجتماعی ایکس، با فشار بر روی گزینه پیوستن (Joined) در نماگر صفحه شخصیتان، تاریخ عضویت، محل ثبت شدن حساب کابری، تعداد تغییرات و زمان آخرین تغییر به علاوه نحوه دسترسی از طریق گوشیهای اپل و یا اندروید نمایان میشود.
با برداشته شدن محدودیت واتسآپ و گوگل پلی در دولت مسعود پزشکیان، عبارتهای مبهمی همراه با انتشار خلاصهای از متن «طرح مرحلهای رفع فیلترینگ» دولت به نگرانیها دامن زد.
در این متن از «درگاههای حکمرانیپذیر» و «اینترنت اقشار» صحبت شده بود، تصویری که برای منتقدان سیاستهای اینترنتی جمهوری اسلامی، سایه چماقی بود برای حکمرانی فضای مجازی با حرکت به سمت «اینترنت طبقاتی».
«اینترنت اقشار» مورد نظر دولت یا «طبقاتی» مورد اشاره منتقدان در نهایت صیقل خورد و جایی به آن لقب «اینترنت تخصصی» دادند.
هرچند با دقیق شدن در یادداشت محمود عباس زاده مشکینی در روزنامه شرق او از «سادهسازی یک موضوع فنی، دستکاری و تعریف حق ویژه برای یک طبقه» انتقاد میکند و میپرسد، این فراتر از «ناکارامدی» مصداق «خیانت» نیست؟
حال، اتفاق شبکه اجتماعی ایکس، آنچه را که منتقدان «بازی موش و گربه حکومت در دسترسی به اینترنت آزاد» مینامیدند، برهم زده است.
از چند روز پیش ولوله سیمکارتهای بدون فیلتر بسیاری را به خود افشاگری واداشت تا جایی که علی احمدنیا، رئیس امور اطلاع رسانی دولت که از قضا او هم دارنده یکی از این سیمکارتهای مرحمتی است در حساب کاربریاش نوشت، دولت چهاردهم در مورد خط سفید تجدید نظر خواهد کرد.
آقای احمدی، کاسه کوزه ماجرا را به گردن دولتهای قبل انداخت و به طور مشخص به نقش محمدجواد آذری جهرمی وزیر ارتباطات دولت حسن روحانی دراینباره و سکوتش به جای افشاگری اشاره کرد.
آقای آذری جهرمی هم اخیرا در شبکههای اجتماعی گوشه کنایهای به افرادی زده بود که اینترنت بدون فیلتر حکومتی دارند و به گفته او «تعدادشان هم کم نیست.»
او نوشته بود،« تک خوری نکنید، هاتاسپات (کانون اتصال اینترنتی همراه) کنید که به خیر نزدیکتر است!»
حمید احمدی فرد در یادداشتی با عنوان «موریانههای تفاوت و تبعیض» در روزنامه اصولگرای قدس نوشته است، «از دیروز که این امکان فراگیر شده موجی از معرفی اکانتهای (حسابهای کاربری) رانتخوار به راه افتاده و تقریبا کسی از سیاسیون نمانده که از این سفره پهن برای خودش لقمه نگرفته باشد. از سعید جلیلی و حمید رسایی تا فاطمه مهاجرانی و حسامالدین آشنا.»
تصویری هم از گفتوگویی با فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت در شبکه اجتماعی ایکس فراگیر شده است که او در آن برخورداری از «خط سفید» را رد کرده و میگوید، «عروس و پسرش فیلترشکن برایش تهیه و نصب میکنند.» کابران این ویدیو را در کنار تصویری از دسترسی آزاد این مقام دولتی به اینترنت قرار دادهاند که اطلاعات آن را با تکیه بر امکان تازه شبکه اجتماعی ایکس به دست آوردهاند.
از دیگر سو مجلس شورای اسلامی، بعد از سروصدای مجازی «خط سفیدها»، بدون اشارهای به ماجراهای پیش آمده، با نطق قرای حمید رسایی به آغاز طرح «تحقیق و تفحص از فیلترشکن فروشها» رای داد.
آن هم در حالی که برخی از نمایندگان تندرویش مانند امیرحسین ثابتی، سرسختانه از فیلترینگ در ایران دفاع کردهاند و حالا نام و نماگر اطلاعات کاربریشان نشان میدهد به اینترنت حکومتی بدون فیلتر دسترسی داشتهاند.
در جلسه علنی چهارم آذر مجلس شورای اسلامی، اینبار، حمید رسایی که همواره خواستار ممنوعیت دسترسی شهروندان به اینترنت آزاد بود، با اندکی تعدیل از «اعتقاد به اینترنت آزاد و مخالفت با فیلترینگ فلهای» گفت.
بیشتر کاربرانی که به اینترنت حکومتی بدون فیلتر دسترسی داشتند و به قول کاربری با «فشار حداکثری ایلان ماسک» دستشان رو شده، «طلب حلالیت» کردهاند و «قول شرف» دادهاند که «بدون فیلتر شکن در هیچ شبکه اجتماعی» حضور نداشته باشند.
آنها یک گام پیشتر هم گذاشتهاند و از دولت مسعود پزشکیان خواستهاند تا اینترنت بدون فیلترشان را به حالت قبل یعنی فیلتر شده در آورد.
اما برای کابران عادی این حرفها «روغن ریختهای است نذر امامزاده و یا نوشدارویی پس از مرگ سهراب.»
آنها در بسیاری از نوشتههایشان در شبکههای اجتماعی میگویند، «خط سفید را تنها یک سیمکارت نمیدانند بلکه برای آنها نماد طبقهبندی ارتباطی و رانت دسترسی است.»
وضعیتی که یکی از کاربران آن را به طنزی سیاه تشبیه کرده و مینویسد، زمانی که دختر رضا رشیدپور مجری سابق تلویزیون حکومتی ایران، از سوی افرادی که این کاربر «مزدوران گزینش شده حکومتی» نامیده، مورد توهین قرار گرفته بود، آقای رشیدپور به نوشته این منتقد با «خط سفید و رانت اینترنتی طبقاتی» پاسخ میداد و آنها از او «با فیلترشکن دفاع» میکردند.
برخی از کاربران هم به رسانه تحلیلی «نیماد» گفتهاند، ناخواسته متوجه شدهاند که اینترنت حکومتی بدون فیلتر در اختیارشان قرار گرفته، اما از آنجا که گمان میکردند این اقدامی امنیتی است برای نظارت بر فعالیتهای آنها در فضای مجازی و بیم تهدیدهای احتمالی امنیتی از افشای آن خودداری کردهاند.
ایکس، اولین شبکه اجتماعی نیست که دست به چنین اقدامی میزند، پیشتر شبکه اجتماعی اینستاگرام قابلیت مشابهی را با عنوان «راجع به این حساب کاربری» (About this account) در اختیار کاربرانش گذاشته بود اما گردوخاکی از آن برنخاست.
با این وجود، پیچ خطرناک بعدی زمانی فرا خواهد رسید که شبکه اجتماعی ایکس، امکان مخفی شدن کاربران با استفاده از ویپیان را با نمایش یک هشدار در حساب کاربری محدود کند، برنامهای که در دست بررسی است.
این قابلیت تازه بدون گستردگیهای احتمالیاش در آینده نزدیک، ستوننویس روزنامه اصولگرای قدس را درباره آینده انقلاب ایران که با بحرانهای گوناگونی دستو پنجه نرم میکند نگران کرده و مینویسد، «تجربه نشان داده این دو دسته کردن مردم، دو دسته کردن جامعه، هر انقلابی را میتواند از پا دربیاورد.»
