دیپلمات‌های ایالات متحده برای تخلیه سفارتخانه‌ها آماده می‌شوند و جنگنده‌های اسرائیلی بر فراز مرز ایران پرواز‌های گشتی انجام می‌دهند. وبسایت میدل‌ایست آی در گزارشی به این نشانه‌ها از وقوع احتمالی جنگ پرداخته و از قول مقام‌های عرب و ایالات متحده در منطقه نوشته که الان پرسش درباره احتمال از سرگیری حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران نیست، بلکه پرسش درباره زمان آن است.
هیچ‌یک از دو طرف، تهران و واشینگتن، نمی‌خواهند امتیازی بدهند. ایرات تهدید کرده است که اگر مورد تهاجم قرار بگیرد، مراکز داده و تاسیسات هوش مصنوعی مرتبط با ایالات متحده در خلیج فارس را که تریلیون‌ها دلار ارزش دارند، همراه با تاسیسات انرژی و فرودگاه‌ها بمباران خواهد کرد.
میدل‌ایست آی می‌نویسد که صحنه برای دور دوم جنگ آماده به نظر می‌رسد. آرون دیوید میلر، مذاکره‌کننده پیشین خاورمیانه در دولت‌های جمهوری‌خواه و دموکرات ایالات متحده، به این رسانه گفت: «جنگ در راه است. اینکه پیش از انتخابات کنگره باشد یا پس از آن، اهمیتی ندارد.»
چرا هیچ‌کدام از دو طرف کوتاه نمی‌آیند؟
درگیری مستقیم ایالات متحده و ایران پس از امضای آتش‌بسی شکننده در ماه آوریل تا حد زیادی متوقف شد، اما دو طرف هرگز تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای ماه ژوئن را که قرار بود راه را برای توافقی جامع و پایدار هموار کند، اجرا نکردند. این توافق به‌طور گسترده چنان دیده شد که امتیاز‌های فراگیری به ایران می‌دهد؛ امتیاز‌هایی که کارشناسان می‌گویند دولت ترامپ به‌سادگی نمی‌تواند هضمشان کند.
در همین حال، فرستادگان ترامپ شرایط را برای بازگشت به جنگ آماده می‌کنند. ریک اسکات، سناتور جمهوری‌خواه و از متحدان کلیدی ترامپ، روز پنج‌شنبه در گفت‌وگو با شبکه فاکس اظهار داشت: «باید به کار روی این مسئله ادامه دهیم تا سرانجام تغییر رژیم رخ دهد.» مایک والتز، سفیر ایالات متحده در سازمان ملل متحد، نیز به روزنامه فایننشال تایمز گفته است کاخ سفید برای درگیری طولانی آماده است. وی عنوان کرد: «رئیس‌جمهور و نیروی دریایی ایالات متحده می‌توانند این محاصره بنادر ایران را تا آینده‌ای قابل پیش‌بینی حفظ کنند.»
جنگی که با ادعای ایالات متحده درباره فلج کردن برنامه هسته‌ای ایران آغاز شد، اکنون به نبردی فراگیر بر سر اینکه چه کسی در خاورمیانه حرف آخر را می‌زند بدل شده است. ایران می‌خواهد بر کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز عوارض ببندد، دو طرف در این آبراه حملات متقابل انجام داده‌اند، محاصره ایالات متحده اقتصاد ایران را دچار فرسایش کرده و حملات ایران به کشتی‌ها نرخ حمل‌ونقل دریایی را بالا برده است؛ بنا بر این گزارش، تنها در همین ماه دست‌کم ۲۷ کشتی هدف حمله قرار گرفته‌اند که بیشترین رقم از ماه مارس است. تنش‌ها آتش‌بس یمن را نیز فروپاشانده و نبرد میان حوثی‌های همسو با ایران و دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده مورد حمایت عربستان از سر گرفته شده است.
آمریکا حجم نفت را می‌بیند، ایران قیمت را؛ کدام درست می‌گویند؟
گرگوری برو، کارشناس انرژی و ایران در گروه مشاوره ژئوپلیتیک اوراسیا، به میدل‌ایست آی می‌گوید تهران و ترامپ هر دو بازار نفت را زیر نظر دارند اما درس‌های متفاوتی از آن می‌گیرند.
داده‌های شرکت کپلر که این هفته منتشر شد نشان می‌دهد صادرات نفت و فرآورده‌های خاورمیانه هفته گذشته به سطح پیش از جنگ بازگشته است؛ عربستان نفتش را از مسیر دریای سرخ و خط لوله‌ای به مدیترانه صادر می‌کند و کشور‌های داخل تنگه هرمز با خدمات رفت‌وبرگشت دریایی، نفت را به نفتکش‌های منتظر در دریای عمان می‌رسانند. اما افزایش حجم، قیمت را پایین نیاورده است. نفت برنت از زمان امضای تفاهم‌نامه ۴۳ درصد بالا رفته، دیزل حدود ۳۵ درصد گران‌تر شده و بنزین کمتر از ۱۰ درصد.
در ایران نیز هرچند تورم ماه سپتامبر ۹۰ درصد بالا رفت، برو می‌گوید حاکمان ایران باور دارند می‌توانند یک دور دیگر جنگ را تاب بیاورند، و در نهایت دولت ترامپ عقب خواهد نشست. این تحلیل‌گر اظهار داشت: «اگر ایالات متحده میزان نفتی را که از هرمز عبور می‌کند می‌بیند، ایرانیان قیمت را می‌بینند؛ و کاملا مطمئن‌اند که می‌توانند فشار را برای دوره‌ای طولانی‌تر از ترامپ تحمل کنند.» او می‌افزاید در صورت بمباران دوباره ایران از سوی ایالات متحده و اسرائیل، حملات ایران به زیرساخت‌های انرژی تهاجمی‌تر خواهد شد و «قیمت‌های انرژی بالا خواهد ماند.»
دور دوم جنگ برای کشور‌های خلیج فارس چه به بار می‌آورد؟
به نوشته میدل‌ایست آی، پیش از حمله ماه فوریه ایالات متحده و اسرائیل به ایران، برخی کشور‌های خلیج فارس برای بازداشتن واشینگتن لابی کرده بودند؛ در جریان جنگ نیز عربستان و امارات به حملات به ایران پیوستند و سپس ریاض به حمایت از میانجیگری روی آورد و رویترز گزارش داد امارات برای توقف حملات ایران به آن کشور پول پرداخته است.
کارشناسان می‌گویند در دور دوم، این کشور‌ها در خط مقدم پاسخ ایران خواهند بود؛ کشور‌هایی که پس از حمله ماه فوریه با هزاران حمله پهپادی و موشکی ایران روبه‌رو شدند. عبدالله باعبود، استاد دانشگاه و کارشناس روابط بین‌الملل عمانی، می‌گوید: «از منظر خلیج فارس، این ویرانگر خواهد بود. هم‌اکنون مشکلات اقتصادی جدی در خلیج فارس می‌بینیم.»
الشرق بلومبرگ گزارش داده است بحرین قرار است بسته نجات مالی به رهبری امارات دریافت کند تا ذخایر ارزی در حال فروپاشی‌اش را سرپا نگه دارد؛ اقتصاد قطر در مقایسه با سال قبل ۱۵ درصد کوچک شده است، صندوق بین‌المللی پول انتظار دارد اقتصاد امارات ۴ درصد کوچک شود و عربستان به علت حملات حوثی‌ها یک کنفرانس برجسته سرمایه‌گذاری را لغو کرده است.
باعبود می‌افزاید: «خلیج فارس گروگان بحرانی است که پایانی ندارد. قطر تلاش می‌کند میانجیگری کند؛ عمان از سوی ترامپ کنار گذاشته شده است؛ امارات، کویت و عربستان بسیار ساکت‌اند و نمی‌دانند چه کنند؛ آنها نمی‌توانند فکر ترامپ را بخوانند.»
مروان معاشر، وزیر خارجه پیشین اردن و معاون مطالعات بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی، نیز به میدل ایست آی گفته است: «به جز اسرائیل، هیچ‌کس علاقه واقعی به ادامه جدی جنگ ندارد.» این انتظارها در پس‌زمینه انتخابات عمومی اسرائیل در هفته آینده شکل می‌گیرد؛ ترامپ در حمایت از بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، گفته است می‌خواهد برای «تمام کردن کار» در برابر ایران کمک بگیرد، «مگر اینکه آنها به‌سرعت روش خود را تغییر دهند». از سوی دیگر، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، این هفته در گفت‌وگو با دراپ‌سایت نیوز هشدار داده است اگر راهبرد ایالات متحده طولانی کردن جنگ با تکیه بر زیرساخت انرژی کشور‌های همسایه باشد، «آن دولت‌ها نباید تصور کنند می‌توانند بدون به خطر انداختن خود، در جنگ اقتصادی علیه ایران مشارکت کنند.»
درد این جنگ برای دونالد ترامپ کجاست؟
یکی از پرسش‌های کلیدی دور دوم، توان کشور‌های خلیج فارس در دفاع در برابر حملات ایران است؛ حملاتی که می‌تواند قیمت انرژی را باز هم بالاتر ببرد. گزارش ماه سپتامبر بازرس کل ایالات متحده از «کمبود راهبردی در ذخایر» مهمات کلیدی خبر داده بود، اگرچه دولت ترامپ بارها کمبود مهمات را انکار کرده است.
آسیب‌پذیری این کشور‌ها در برابر پهپاد‌های ایران در حملات هفته‌های اخیر حوثی‌ها به عربستان روشن‌تر شده است؛ به گفته مقام‌های عربستان، از آغاز ماه اکتبر دست‌کم ۲۱ نفر، از جمله زائران، در حملات حوثی‌ها به فرودگاه‌های این کشور کشته شده‌اند و حمله‌ای منسوب به شبه‌نظامیان عراقی همسو با ایران در ماه سپتامبر خط لوله شرق به غرب عربستان را هدف گرفت.
معاشر می‌گوید ادامه جنگ فقط دشواری‌های بیشتری برای کشور‌های خلیج فارس می‌آورد و روشن است که به تغییر رژیم در ایران نخواهد انجامید، در حالی که ترامپ در داخل به علت افزایش قیمت سوخت و غذا زیر فشار است. اما میلر که اکنون پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی است، می‌گوید ترامپ شاید کمتر از آنچه تصور می‌شود مهار شود، به‌ویژه با خشمی که از ایران به علت ناکام گذاشتن برنامه‌اش برای پیروزی سریع دارد.
او اظهار داشت: «هیچ محاسبه هزینه و فایده‌ای در کار نیست، چون دونالد ترامپ آسیبی نخواهد دیدد. ممکن است مجلس نمایندگان و شاید سنا را در انتخابات کنگره از دست بدهد، اما باز سرجایش خواهد ماند؛ خانواده‌اش هم آسیبی نمی‌بینند و کتابخانه ریاست‌جمهوری‌اش را خواهد ساخت.» او می‌افزاید: «فوریت ترامپ برای پایان دادن به این ماجرا مشهود نیست. هیچ پاسخگویی وجود ندارد. درد برای دونالد ترامپ کجاست؟»
