نیماد- نیروی دریایی اسرائیل شامگاه چهارشنبه ۱ اکتبر (۱۰ مهر) چند قایق از ناوگان «صمود» را که با فعالان بینالمللی و محمولههای دارو و مواد غذایی بهسوی غزه در حرکت بودند، در آبهای بینالمللی توقیف و مسافران را به بندری در خاک اسرائیل منتقل کرد. در ویدیویی که وزارت خارجه اسرائیل منتشر کرد و رسانههای بینالمللی راستیآزمایی نمودند، گرتا تونبرگ، کنشگر اقلیمی سوئدی، روی عرشه در حلقه سربازان دیده میشود. مقامهای اسرائیلی اعلام کردند هدف عملیات، «توقف ایمن» قایقها و انتقال مسافران به بندر بوده است. برگزارکنندگان ناوگان میگویند دستکم نه قایق متوقف یا از حرکت بازداشته شدهاند و عملیات در حدود ۷۰ مایل دریایی دورتر از ساحل غزه رخ داده است.
ناوگان «صمود» طی هفتههای گذشته به یکی از نمادهای مخالفت با محاصره دریایی غزه بدل شد. بنا بر اعلام برگزارکنندگان، این کاروان بیش از ۴۰ شناور و حدود ۵۰۰ فعال، وکیل و نماینده سیاسی را همراهی میکرد و مقصدش رساندن مستقیم کمکها به ساحل غزه بود. اسرائیل از پیش هشدار داده بود که نزدیک شدن به «منطقه عملیات» ممنوع است و پیشنهاد کرده بود هر کمکی از مسیرهای «ایمن» و غیرمستقیم وارد غزه شود؛ پیشنهادی که از سوی برگزارکنندگان رد شد، زیرا آنها «به چالش کشیدن محاصره» را بخش جداییناپذیر مأموریت میدانستند.
سازماندهندگان ناوگان در بیانیههایی، توقیف در آبهای بینالمللی را «نقض حقوق بینالملل» خواندند و گفتند نیروهای اسرائیلی از شگردهایی نظیر آبپاش فشارقوی و اخلال سنگین در ارتباطات استفاده کردهاند. یک ادعای دیگر نیز مبنی بر تلاش برای غرق کردن قایق «ماریا کریستینا» مطرح شد که هنوز بهطور مستقل تأیید نشده است. در مقابل، مقامهای اسرائیلی تأکید میکنند عملیات با هدف جلوگیری از شکستن محاصره و «بدون خشونت» انجام شده و مسافران «در سلامت» به ساحل منتقل میشوند.
واکنشهای دیپلماتیک در اروپا سریع و پرصدا بود. ایتالیا و یونان در بیانیهای مشترک از اسرائیل خواستند به فعالان آسیبی نرساند و برای شهروندانشان تضمینهای کنسولی فراهم کند. آنان پیشنهاد کردند محمولهها برای توزیع غیرمستقیم به کلیسای کاتولیک سپرده شود؛ پیشنهادی که مورد پذیرش ناوگان قرار نگرفت. آنتونیو تاجانی، وزیر خارجه ایتالیا، نیز گفت از همتای اسرائیلیاش «تضمین» گرفته است که علیه فعالان خشونت به کار گرفته نشود و افراد پس از انتقال به اشدود، اخراج خواهند شد. اسپانیا هم بر لزوم حمایت از حقوق و ایمنی شرکتکنندگان تأکید کرد.
ترکیه تندترین لحن را به کار برد و توقیف ناوگان را «اقدامی تروریستی» خواند که جان غیرنظامیان را به خطر انداخته است. این موضع در ادامه تنشهای لفظی روزهای اخیر مطرح شد؛ تنشهایی که از حمله پهپادی هفته گذشته به یکی از شناورها (با بهکارگیری نارنجک صوتی و مواد محرک) آغاز شد؛ حملهای که برگزارکنندگان به اسرائیل نسبت میدهند و تلآویو دربارهاش اظهار نظر روشنی نکرده است.
همزمان با توقیف قایقها، خیابانهای چندین شهر اروپایی صحنه اعتراض شد. در ایتالیا، اتحادیههای کارگری برای جمعه اعلام اعتصاب سراسری کردند و در رم، ناپل، میلان و جنوا تجمعهایی در همبستگی با ناوگان برگزار شد؛ برخی ایستگاههای قطار با اختلال مواجه گردید و در جنوا، اتحادیههای بندری از کندی یا توقف فعالیت در اسکلهها خبر دادند. در مادرید و بارسلون نیز تظاهراتی با محوریت مطالبه «حمایت عملی از ارسال کمکهای انسانی» و «ممنوعیت عبور کشتیهای تسلیحاتی» شکل گرفت. در استانبول و آنکارا، احزاب و گروههای مدنی علیه عملیات اسرائیل تجمع کردند و در پاریس و چند شهر فرانسه نیز راهپیماییهای همبستگی برگزار شد.
در سطح حقوقی، روایتهای متعارض همچنان ادامه دارد: اسرائیل میگوید محاصره دریاییاش «قانونی» است و برای جلوگیری از رسیدن تسلیحات به حماس ضرورت دارد؛ فعالان و حامیان ناوگان اما با استناد به اصل آزادی ناوبری و وضعیت انسانی غزه، توقیف در آبهای بینالمللی را «فاقد مبنای حقوقی» میدانند. اختلاف نظر حقوقدانان درباره دامنه اختیارات بستن مسیر دریایی در خارج از آبهای سرزمینی، بازتابی از همین کشاکش است؛ نزاعی که از یک سو به مسائل فنی حقوق دریاها گره میخورد و از سوی دیگر به پرسشهای بنیادین درباره دسترسی انسانی و حقوق بشر.
اهمیت سیاسی و رسانهای این رخداد فراتر از سرنوشت این چند قایق است. «صمود»—چه به مقصد برسد و چه نه—توانسته شکافهای رو به گسترش در رویکرد اروپاییها نسبت به جنگ غزه را برجسته کند و همزمان، دولتها را در معادلهای دشوار میان «قواعد امنیتی» و «ضرورتهای انسانی» بنشاند. اگرچه اسرائیل میگوید آماده انتقال کمکها از «کانالهای امن» است، اصرار ناوگان بر رساندن مستقیم محمولهها به ساحل، عملاً منازعهای نمادین بر سر معنای «دسترسی انسانی» ساخته که پیامدهای آن در خیابانها و مجالس اروپایی بهروشنی قابل مشاهده است.
در سطح میدانی، برگزارکنندگان ناوگان بامداد پنجشنبه ۲ اکتبر اعلام کردند یکی دیگر از شناورها نیز با سوار شدن نیروهای اسرائیلی مواجه شده و وضعیت سرنشینان در حال پیگیری است. آنان گفتهاند با وجود توقیفهای متوالی «بدون عقبنشینی» ادامه خواهند داد. در مقابل، مقامهای اسرائیلی تأکید دارند اجازه نخواهند داد ناوگان به ساحل غزه برسد و هرگونه کمک باید از مسیرهای تعیینشده عبور کند. آنچه قطعی است، این رویارویی دریایی اکنون به میدانی از فشارهای همزمان حقوقی، دیپلماتیک و افکار عمومی بدل شده که دامنهاش از مدیترانه تا پایتختهای اروپایی را دربر میگیرد.
