«آرشیو امنیت ملی» در دانشگاه جورج واشینگتن سندی تاریخی مربوط به گفتوگوی رهبران ایالات متحده و روسیه در تابستان ۱۳۸۴ را منتشر کرده است که در آن طرفین از برنامه هستهای ایران ابراز نگرانی میکنند و بحث گزینه نظامی به میان میآید.
این سند به ثبت مکالمه جورج دبلیو بوش و ولادیمیر پوتین در کاخ سفید اختصاص دارد که روز ۲۵ شهریور ۱۳۸۴، به فاصله کوتاهی از زمان پایان ریاست جمهوری محمد خاتمی و آغاز دولت محمود احمدینژاد در ایران انجام گرفته است.
کمتر از یک سال قبل از آن، ایران با سه کشور اروپایی فرانسه، بریتانیا و آلمان به توافق رسیده بود که به عنوان اقدامی داوطلبانه در جهت اعتمادسازی تمام فعالیتهای مربوط به غنیسازی و بازفرآوری مانند ساخت، تولید، نصب، آزمایش، سرهمبندی و راهاندازی سانتریفیوژهای گازی را متوقف کند، اما با روی کار آمدن احمدینژاد برنامه حساس هستهای خود را از سر گرفت و توافق با سه قدرت اروپایی را که به توافق پاریس شهرت یافته بود به کنار گذاشت.
از این رو طرف آمریکایی در این مکالمه بر ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد اصرار میورزد. پوتین نیز اگرچه با دستیابی ایران به سلاح هستهای مخالف است، اما بهشدت نگران پیامدهای فشار زودهنگام است. او هشدار میدهد که ارجاع سریع پرونده ایران به شورای امنیت میتواند تهران را به سمت «مسیر کره شمالی» سوق دهد؛ یعنی خروج از نظام نظارتی و حرکت بیپروا بهسوی سلاح هستهای.
شاید مهمترین بخش این سند، جایی است که بوش میگوید: «گزینه نظامی بد است، اما نمیتوان آن را کاملا کنار گذاشت.» او سپس به نقش اسرائیل اشاره میکند و هشدار میدهد اگر رهبران اسرائیل احساس کنند ایران به آستانه هستهای رسیده، ممکن است بهطور یکجانبه حمله کنند؛ حملهای که «همهچیز را از کنترل خارج خواهد کرد».
همچنین بخش دیگری از سند به نگرانی مشترک آمریکا و روسیه درباره انتقال فناوری هستهای از پاکستان به ایران از طریق شبکه عبدالقدیر خان میپردازد. این بخش اما بهطور در سند نیامده و صرفا اشارهای گذرا به آن شده و بحث خاتمه یافته است.
بخش مربوط به مکالمه رهبران آمریکا و روسیه درباره برنامه هستهای در ادامه میآید.
***
کاخ سفید – واشینگتن
شرکتکنندگان (طرف آمریکایی):
رئیسجمهور ایالات متحده
کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه
دونالد رامسفلد، وزیر دفاع
اندرو کارد، رئیس دفتر کاخ سفید
استیو هادلی، مشاور امنیت ملی
ویلیام برنز، سفیر آمریکا در روسیه
توماس گراهام، دستیار ویژه رئیسجمهور و مدیر ارشد امور روسیه
پیتر افانسنکو، مترجم
شرکتکنندگان (طرف روسی):
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه
سرگئی کیسلیاک، معاون وزیر خارجه
سرگئی پریخودکو، دستیار رئیسجمهور
یوری اوشاکوف، سفیر روسیه در آمریکا
ایگور نوروف، مدیر اداره آمریکای شمالی وزارت خارجه
آندری تسیبنکو، مترجم
زمان و مکان:
۱۶ سپتامبر ۲۰۰۵، ساعت ۲:۱۵ تا ۲:۴۵ بعدازظهر
دفتر بیضی، کاخ سفید
بوش: «گفتوگوی خوبی هم درباره چین داشتیم، گفتوگویی فلسفی. هر دوی ما روابط خوبی با چین داریم.»
پوتین: «ما همچنین درباره ایران صحبت کردیم.»
لاوروف: «فقط درباره ایران صحبت کردیم.»
رایس: «بله، وقتی شما دو نفر با هم صحبت میکردید، ما گفتوگوی مفصل و خوبی درباره ایران داشتیم. همه ما توافق داریم که هیچکس نمیخواهد ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند و باید هر کاری بکنیم تا از این موضوع جلوگیری شود. نگرانی ما توانایی ایران در غنیسازی و بازفرآوری است. بسیار مهم است که به نقطهای برسیم که ایران نتواند غنیسازی یا بازفرآوری انجام دهد، چون این میتواند به برنامه نظامی تبدیل شود. ما گزارش خود درباره ابعاد نظامی احتمالی برنامه ایران را در اختیار روسها گذاشتیم.»
پوتین: «آن را خواندهام.»
بوش: «ولادیمیر گفت میخواهد کارشناسانش دقیق بررسی کنند تا از واقعیت سند مطمئن شوند. گفتم این منصفانه است. استیو، میتوانی این تبادل کارشناسی را هماهنگ کنی؟»
رایس: «بله، میتوانیم دیدار کارشناسان را ترتیب دهیم.»
رایس: «یک نکته دیگر؛ روسها معتقدند زمان ارجاع پرونده ایران هنوز نرسیده. من تاکید کردم که مهم است ایران بابت رفتارش هزینه بدهد. روسها ایدههای خلاقانهای برای جلوگیری از دستیابی ایران به غنیسازی بومی دارند.»
پوتین: «نگرانی ما این است که ارجاع فوری پرونده باعث شود ایران مسیر کره شمالی را در پیش بگیرد. اگر واقعا به دنبال سلاح باشد، کنترل اوضاع را از دست میدهیم. بعد چه؟ حمله نظامی؟ چه کسی؟ کجا؟ به چه اهدافی؟ آیا از اطلاعاتتان مطمئنید؟ اگر ایران قوانین بینالمللی را نقض کند، آنوقت حق داریم موضوع را به شورای امنیت ببریم.»
بوش: «مسئله فقط حقوق بینالملل نیست؛ آنها توافق پاریس را پذیرفتند و بعد عقبنشینی کردند. این ذهنیتی است که من نمیفهمم. توافق میکنند اما به آن پایبند نیستند.»
پوتین: «نمیتوانیم ذهنشان را بخوانیم.»
بوش: «لازم نیست ذهنشان را بخوانیم؛ رفتارشان را میبینیم.»
پوتین: «گفتوگوی من با رئیسجمهور ایران طولانی و نگرانکننده بود؛ یک ساعت و بیست دقیقه. به او گفتم اگر مذاکره را ادامه ندهد، کشورش را به بنبست و انزوا میکشاند.»
بوش: «آنها در حال آزمون و خطا هستند و دنبال ضعیفترین حلقه میگردند؛ آلمان در میان سه کشور اروپایی ضعیفترین است، بعد به روسیه روی میآورند. گزینه نظامی بد است، اما نمیتوان آن را کاملا کنار گذاشت. اگر اسرائیل احساس کند باید حمله کند، همهچیز از کنترل خارج میشود.»
بحث سپس به پاکستان، شبکه عبدالقدیر خان، منشأ پاکستانی آلودگی اورانیومی در سانتریفیوژهای ایران، نگرانی مشترک دو کشور و همکاریهای هستهای و امنیتی آمریکا و روسیه میپردازد. گفتوگو با شوخی تلخ رامسفلد پایان مییابد.
رامسفلد: «ما سلاح نمیسازیم؛ فقط شلیک میکنیم یا آماده شلیک میشویم.»
