دور دوم گفتوگوهای غیرمستقیم هستهای میان ایران و ایالات متحده روز سهشنبه ۲۸ بهمن در ژنو برگزار شد و اگرچه طرفین از «پیشرفت» در مذاکرات سخن گفتهاند، اما در عین حال نسبت به باقیماندن «جزئیات حلنشده» نیز هشدار دادند. همچنین در همین روز، رهبر جمهوری اسلامی در واکنش به تهدیدهای آمریکا و اعزام ناوهای جنگی به منطقه هشدار داد که ایران نیز توانایی غرق کردن ناوهای آمریکایی را دارد.
ایران و ایالات متحده که در آستانه تقابل نظامی قرار داشتهاند از روز ۱۷ بهمن با میانجیگری عمان پای میز مذاکره رفتهاند. اگرچه دور دوم این مذاکرات از مسقط به ژنو منتقل شد، اما عمان همچنان نقش میانجیگر خود را حفظ کرد بهطوری که مذاکرات روز سهشنبه نیز در کنسولگری این کشور در ژنو انجام گرفت.
گزارشها حاکی است که در این نشست دو طرف روی «اصول راهنما» برای ادامه مذاکرات به تفاهم رسیدند و قرار شد طی دو هفته آینده طرحهای دقیقتری برای پر کردن شکافها ارائه شود.
دو هفته تا پاسخ تهران به واشینگتن
به گفته منابع آمریکایی، مذاکرات «پیشرفتهایی» به همراه داشته اما هنوز موارد فنی و سیاسی مهمی باقی است که نیازمند کار بیشتر است. رسانههای آمریکایی از جمله شبکه خبری سیانان و وبسایت آکسیوس به نقل از مقامات آمریکایی گزارش دادهاند که طرف ایرانی وعده داده طی دو هفته آینده بستهای از پیشنهادهای مشخص را برای رسیدگی به شکافهای موجود در مواضع طرفین ارائه کند.
از طرف ایران نیز عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، این دور را «جدی، سازنده و مثبتتر از دور قبل» توصیف کرد. بر اساس گزارش خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی، ایرنا، آقای عراقچی گفت که دو طرف در مورد مجموعهای از اصول راهنما به درک مشترک رسیدهاند که مبنای کار نگارش متن احتمالی خواهد بود.
وزیر خارجه ایران اما در عین حال خاطرنشان ساخت که این کار بهسرعت انجام نخواهد نشد اگرچه تهران آماده پیشبرد آن است.
سفر عراقچی به ژنو برای مذاکره با آمریکا همزمان با رزمایش سپاه پاسداران در تنگه هرمز
نقش عمان و چارچوب مذاکرات
وزارت خارجه عمان اعلام کرد که گفتوگوها با نگاهی «واقعبینانه و سازنده» هم جنبههای سیاسی و هم فنی را پوشش دادهاند و «پیشرفتی ملموس» حاصل شده که مسیر ادامه مذاکرات را هموار میکند. در این نشست یادداشتها از طریق میانجیهای عمانی میان هیأتها مبادله شد و کارشناسان حوزههای هستهای، حقوقی و اقتصادی نیز در فرایند گفتوگو حضور داشتند.
مسیر پیشرو: از اصول راهنما به متن
با آنکه دو طرف از همگرایی بر سر اصول کلی سخن گفتهاند، اما از اظهارات وزیر خارجه ایران برمیآید که خودِ فرایند نگارش و تطبیق متن توافق امری زمانبر و دشوار خواهد بود. عباس عراقچی اظهار داشت که فعلا زمان مشخصی برای دور سوم گفتوگوها تعیین نشده و طرفین ابتدا باید روی پیشنویسها کار کنند، متون را مبادله نمایند و سپس تاریخ نشست بعدی را نهایی کنند.
پیامهای تهران: از همکاری هستهای تا خطوط قرمز
همزمان مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، نیز روز سهشنبه تاکید کرد که هدف از این مذاکرات رسیدن به «نتایج ملموس» است و نه مذاکره برای مذاکره. آقای پزشکیان همچنین اعلام کرد که این گفتوگوها با هماهنگی کامل و مجوز رهبر جمهوری اسلامی انجام میشود.
در کنار مذاکرات با آمریکا، رایزنیها با آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز آغاز شده و بنا به گفته عراقچی، نسبت به نشست قبلی «پیشرفت خوبی» حاصل شده است؛ هرچند تبدیل این پیشرفتها به متن الزامآور چالشهای خاص خود را دارد. آقای عراقچی همچنین بار دیگر تأکید کرد که تهران بهدنبال ساخت یا دستیابی به سلاح هستهای نیست و در چارچوب معاهده منع گسترش (انپیتی) حق توسعه تحقیق، تولید و استفاده از انرژی هستهای از جمله غنیسازی برای اهداف صلحآمیز را برای خود محفوظ میداند.
سایه گذشته بر امروز: خروج آمریکا از برجام
یکی از محورهای انتقادی تهران که در سخنان روز سهشنبه عباس عراقچی بازتاب یافت، خروج یکجانبه آمریکا از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) است که از نظر ایران «نقض آشکار یک توافق مورد تأیید بینالمللی» بود. این تجربه، بهویژه در حوزه ضمانتهای اجرایی و ترتیب رفع تحریمها، اکنون در طراحی هر چارچوب جدیدی نقشی تعیینکننده ایفا میکند و حساسیتهای طرف ایرانی را نسبت به قابلیت اتکا و پایداری هر توافق افزایش داده است .
مسئله موشکی و حساسیتهای امنیتی
در کنار پرونده هستهای، بحث توان موشکی ایران نیز بهعنوان یکی از موضوعات مورد اختلاف مطرح شده است. فؤاد ایزدی، دانشیار دانشگاه تهران، در گفتوگویی با شبکه خبری الجزیره عنوان کرد که آمریکا خواستار محدود کردن برد موشکهای ایرانی در سطح حدود ۳۰۰ کیلومتر بوده؛ اما از منظر تهران این موضوع دو ایراد جدی دارد: نخست، با توجه به فاصله پایگاههای اسرائیل، چنین محدودیتی بازدارندگی ایران را در صورت حمله احتمالی کاهش میدهد؛ دوم، هر توافق موشکی ممکن است به بازرسیهای گسترده از سایتهای نظامی منجر شود که تهران آن را مغایر ملاحظات امنیت ملی میداند.
تحرکات نظامی و پیامهای بازدارنده
همزمان با مذاکرات، گزارشهایی از افزایش آرایش نیروهای آمریکا در منطقه منتشر شده است؛ وبسایت آکسیوس در گزارش خود از جمله به اعزام ناو هواپیمابر دوم و انتقال دهها فروند جنگنده طی ۲۴ ساعت اخیر به منطقه اشاره کرده است.
از سوی دیگر، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده است که در صورت دستور مقامهای عالی کشور، توانایی بستن تنگه هرمز وجود دارد؛ هرچند نوع تجهیزات و تاکتیکهای مورد استفاده در شرایط جنگی با آنچه در رزمایشها به نمایش گذاشته میشود متفاوت خواهد بود.
اما شاید مهمترین موضعگیری در این روز متعلق به علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، بود که در واکنش به تهدیدهای آمریکا برای حمله نظامی به ایران در صورت عدم دستیابی به توافق، او نیز از حمله به ناوهای آمریکایی سخن گفت. وی اظهار داشت: «میگویند ما ناو فرستادهایم طرف ایران… اما خطرناکتر از ناو، آن سلاحی است که میتواند آن را به قعر دریا بفرستد.»
از مسقط تا دوحه؛ تحرکات دیپلماتیک لاریجانی همزمان با افزایش تهدیدهای آمریکا
پیامهای احتمالی ایران و آمریکا در مسقط؛ هشدار پنتاگون همزمان با سفر لاریجانی
