در حالی که آتشبس در غزه وارد ساعتهای پایانی سال میلادی شده، مجموعهای از تحولات میدانی و سیاسی نشان میدهد که این توافق همچنان شکننده و ناپایدار باقی مانده است. محدودیتهای تازه اسرائیل بر کمکرسانی، بنبست در اجرای مرحله دوم آتشبس و اختلافهای سیاسی در داخل اسرائیل، آینده این توافق را با ابهام جدی روبهرو کرده است.
دولت اسرائیل اعلام کرده است که از ابتدای ژانویه ۲۰۲۶ مجوز فعالیت دهها سازمان امدادی بینالمللی در غزه تمدید نخواهد شد. این تصمیم شامل نهادهایی است که در حوزه درمان، غذا و خدمات اضطراری فعالیت دارند و به گفته نهادهای بینالمللی میتواند دسترسی صدها هزار نفر به کمکهای حیاتی را محدودتر کند. پزشکان بدون مرز، کمیته بینالمللی صلیب سرخ، آکسفام، برنامه جهانی غذا و آنروا از جمله نهادهایی که بخش عمده خدمات درمانی، غذایی و حمایتی در غزه را بر عهده دارند و مجوز فعالیتشان از سوی اسرائیل تعلیق شده است.
چند کشور اروپایی و سازمانهای امدادرسان هشدار دادهاند که این اقدام، بحران انسانی در غزه را تشدید خواهد کرد؛ بحرانی که با کمبود شدید غذا، دارو، سوخت و سرپناه، بهویژه در فصل زمستان، همراه است. نهادهای امدادی تأکید کردهاند که حتی در دوره آتشبس نیز ورود و توزیع کمکها با موانع جدی روبهرو بوده و حجم اقلام واردشده پاسخگوی نیازهای موجود نیست.
آتشبس کنونی قرار بود در چند مرحله اجرا شود، اما اجرای مرحله دوم ـ که شامل عقبنشینی بیشتر نیروهای اسرائیلی، بازگشایی گسترده گذرگاهها و تسهیل کمکرسانی است ـ به بنبست خورده است. مقامهای فلسطینی و گروه حماس اسرائیل را متهم کردهاند که مانع ورود به این مرحله شده و تعهدات خود در زمینه کمکهای بشردوستانه را بهطور کامل اجرا نکرده است.
در مقابل، مقامهای اسرائیلی ادامه روند توافق را به حل پرونده اسرا و مسائل امنیتی گره زدهاند. رسانههای اسرائیلی گزارش دادهاند که سرنوشت آتشبس به بازگشت آخرین اسیر اسرائیلی در غزه وابسته شده است؛ موضوعی که اختلافها بر سر زمانبندی و شروط اجرای مرحله دوم را تشدید کرده است.
همزمان، تحلیلهای منتشرشده در رسانههای بینالمللی حاکی از آن است که بنیامین نتانیاهو ممکن است در شرایط کنونی تمایل چندانی به پایدار ماندن آتشبس نداشته باشد. بر اساس این تحلیلها، تداوم جنگ میتواند برای نخستوزیر اسرائیل ابزاری برای مدیریت فشارهای داخلی، جلوگیری از فروپاشی ائتلاف حاکم و به تعویق انداختن چالشهای قضایی و سیاسی باشد.
در همین چارچوب، برخی ناظران معتقدند ورود آتشبس به مرحله دوم ـ که احتمال حضور بازیگران بینالمللی و محدود شدن آزادی عمل نظامی اسرائیل را افزایش میدهد ـ با محاسبات سیاسی دولت نتانیاهو همخوانی ندارد.
در سطح بینالمللی، موضوع غزه در گفتوگوهای اخیر میان نتانیاهو و دونالد ترامپ نیز مطرح شده است. گزارشها حاکی از آن است که ترامپ در دیدارهای اخیر، بر بازگشت اسرا و حفظ فشار بر حماس تأکید کرده، اما در عین حال موضع روشنی درباره تضمین اجرای کامل مرحله دوم آتشبس ارائه نداده است؛ موضوعی که به ابهامهای موجود افزوده است.
در غزه، همزمان با ادامه آتشبس، شرایط انسانی همچنان بحرانی گزارش میشود. بارندگیها و طوفانهای زمستانی به چادرها و پناهگاههای موقت آسیب زده و سازمانهای امدادی هشدار دادهاند که بدون افزایش فوری کمکها، وضعیت آوارگان وخیمتر خواهد شد.
در مجموع، در حالی که آتشبس فعلاً برقرار مانده، محدودیتهای تازه بر کمکرسانی، بنبست در مرحله دوم توافق و محاسبات سیاسی بازیگران اصلی باعث شده است که آینده این توافق بیش از هر زمان دیگری نامطمئن به نظر برسد.
