در روزهایی که بهدلیل اهمیت ژئوپولیتیک ایران توجهها بیش از گذشته به این کشور جلب شده، در گوشهای دیگر از جهان، ایالات متحده میکوشد تا با محاصره کشوری دیگر، آن را از پا بیندازد؛ کشوری که روزگاری با رهبری فیدل کاسترو در برابر آمریکا ایستاد و هنوز هم زیر فشار تحریم و محاصره، در حال زندگی و مبارزه است.
گزارشهای تازه نشان میدهد که تشدید تحریمهای آمریکا علیه کوبا، بهویژه از سال ۲۰۱۷ به این سو، تأثیرات عمیقی بر زندگی روزمره مردم این کشور گذاشته است؛ از بحران انرژی و خاموشیهای گسترده گرفته تا فشار بر نظام بهداشت و درمان. بر اساس یک گزارش پژوهشی که در رویترز منتشر شده، نرخ مرگومیر نوزادان در کوبا طی سالهای اخیر با جهشی قابل توجه مواجه شده و از حدود ۴ مورد در هر هزار تولد در سال ۲۰۱۸، به نزدیک ۱۰ مورد در سال گذشته رسیده است؛ افزایشی که به معنای مرگ هزاران نوزاد بیشتر در شرایطی است که کمبود دارو، تجهیزات پزشکی و تاخیر در واکسیناسیون به بخشی از واقعیت زندگی بدل شده است. این اتفاق برای کشوری که سالهای بسیار طولانی تحت تحریمهای ایالات متحده بوده و با اینهمه سیستم پزشکی قابل قبولی داشته، کمی نگران کننده است.
این وضعیت در حالی رخ میدهد که بحران انرژی نیز به شکل همزمان فشار مضاعفی بر جامعه وارد کرده است. قطع گسترده برق، که در مواردی حتی بخشهای حیاتی مانند بیمارستانها را درگیر کرده، نشانهای از عمق مشکلات زیرساختی در کشوری است که بهدلیل محدودیت در واردات سوخت، با دشواریهای جدی روبهرو شده است. مقامهای کوبایی میگویند در ماههای اخیر، ورود سوخت به کشور تقریباً متوقف شده و همین مسئله شبکه برق را به آستانه فروپاشی کشانده است.
در همین فضا، اظهارات اخیر دونالد ترامپ بار دیگر تنشها را تشدید کرده است. او در روزهایی که کوبا با فروپاشی شبکه برق سراسری خود دستوپنجه نرم میکند، اعلام کرد که «افتخار تصرف کوبا» را خواهد داشت و افزود: «میتوانم هر کاری که بخواهم با آنها انجام دهم.» این سخنان در حالی مطرح میشود که منتقدان سیاستهای آمریکا، تحریمهای چنددههای را عامل اصلی فرسایش اقتصادی و انسانی در کوبا میدانند.
در همین حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، در گفتوگویی که در رسانههای گوناگون از جمله اسکاینیوز منتشر شد، تصویری از آینده کوبا را ترسیم کرده و گفته است این کشور با دو سناریوی کلی روبهروست: «یا وضعیت بهطور جدی بدتر شده و به فروپاشی میانجامد، یا اینکه بهبود پیدا میکند؛ اما این بهبود مستلزم اصلاحات اقتصادی بسیار جدی است.»
او در ادامه تأکید کرده است که انجام چنین اصلاحاتی تحت شرایط کنونی امکانپذیر نیست و کوبا را «دولتی شکستخورده» توصیف کرده که به گفته او «فاقد اقتصاد واقعی» است. روبیو همچنین با اشاره به نزدیکی جغرافیایی کوبا به ایالات متحده، هشدار داده است که هرگونه تشدید بحران در این کشور میتواند پیامدهای انسانی و امنیتی برای واشینگتن داشته باشد.
با این حال، آنچه از زندگی روزمره در کوبا روایت میشود، تصویری پیچیدهتر را نشان میدهد؛ روایتی که عمدتاً از سوی رسانههای خبری مستقل و منابع غیر رسمی منتشر شده و بهطور کامل قابل راستیآزمایی نیست، اما در مجموع، تصویری از تلاش برای ادامه حیات در شرایط فشار ارائه میدهد.
بر پایه این روایتهایی که در رسانههای محلی از جمله هاوانا تایمز منتشر شده، در برخی واحدهای صنعتی، کارگران با استفاده از قطعات فرسوده و مواد بازیافتی، ماشینآلات را سرپا نگه میدارند و تولید را متوقف نمیکنند. در بخش بهداشت نیز گزارشهایی وجود دارد که نشان میدهد کادر درمان، حتی در شرایط کمبود شدید تجهیزات و قطعی برق، با تکیه بر تجربه و ابتکار، خدمات حیاتی را ادامه میدهند.
در برخی گزارشها همچنین به تلاش دولت برای توسعه خدمات دیجیتال اشاره شده است؛ از جمله راهاندازی پلتفرمهایی که هدف آنها کاهش بوروکراسی و تسهیل دسترسی شهروندان به خدمات عمومی است. خبرگزاری الجزیره نوشته است این اقدامات توانسته بخشی از فشار ناشی از کمبود سوخت و دشواری رفتوآمد را جبران کند، هرچند میزان اثرگذاری آنها هنوز بهطور مستقل ارزیابی نشده است.
همزمان، روایتهایی از تداوم برنامههای اجتماعی و فرهنگی نیز منتشر شده است؛ از برگزاری برنامههای سلامت عمومی گرفته تا تلاش برای مقابله با تبعیض و تقویت مشارکت اجتماعی. با این حال، این اقدامات در سایه محدودیتهای اقتصادی گسترده و کمبود منابع، با چالشهای جدی روبهرو هستند.
در کنار اینها، دولت کوبا اتهامهای مطرحشده از سوی برخی مقامهای آمریکایی درباره دخالت در پروندههای فساد مالی را رد کرده و آنها را «بیاساس» و «تحریف واقعیت» خوانده است. مقامهای کوبایی تأکید میکنند که در مبارزه با جرائم فراملی همکاریهایی داشتهاند، اما این همکاریها اغلب با پاسخ متقابل از سوی واشینگتن همراه نبوده است.
با وجود همه این تحولات، یک پرسش اساسی همچنان باقی است: آیا سیاستهای اخیر و لحن تند دونالد ترامپ نشانه تلاش برای به پایان رساندن یک «ماموریت ناتمام» در قبال کوباست؟ یا آنکه این فشارها تلاشی است برای جبران ناکامیهای سیاست خارجی آمریکا در نقاط دیگر جهان، از جمله ایران؟
پاسخ به این پرسش، شاید نه فقط در واشینگتن، بلکه در روایتهای پراکنده از زندگی روزمره در کوبا نهفته باشد؛ روایتهایی که، حتی اگر بهطور کامل قابل تأیید نباشند، از تلاشی مداوم برای ادامه دادن در میانه تحریم، خاموشی و کمبود حکایت دارند.
