تحریریه نیماد – همزمان با «روز ملی خلیج فارس» در ایران، تنشهای ژئوپولیتیک پیرامون تنگه هرمز، مذاکرات متوقفشده میان تهران و واشنگتن، و پیامهای نمادین و سیاسی مقامهای ایرانی، بار دیگر این آبراه راهبردی را به مرکز رقابت دیپلماتیک، امنیتی و اقتصادی جهان بدل کرده است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در پیامی به مناسبت این روز، با اشاره به اخراج پرتغالیها از تنگه هرمز توسط ایرانیان در حدود ۴۰۰ سال پیش، ضمن تاکید بر نام تاریخی «خلیج فارس»، هشدار داد هرگونه تغییر نام یا روایتسازی جدید درباره هرمز، «اشتباهی بسیار بد» خواهد بود.
همزمان، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، نیز در پیامی به مناسبت روز ملی خلیج فارس، این پهنه آبی را «موهبتی الهی» و بخشی بنیادین از هویت تاریخی، تمدنی و راهبردی ایران توصیف کرده. او گفته ملت ایران بیشترین سهم را در حفاظت از استقلال این منطقه و مقابله با تجاوز قدرتهای خارجی داشته است.
در این پیام، حضور آمریکا و نیروهای بیگانه مهمترین عامل ناامنی منطقه معرفی شده و تاکید شده که ایران با «مدیریت جدید» بر تنگه هرمز و اتکا به قدرت منطقهای خود، در حال رقم زدن فصل تازهای در معادلات خلیج فارس است؛ فصلی که به گفته او باید به پایان «نفوذ قدرتهای فرامنطقهای» و تامین امنیت توسط کشورهای منطقه منجر شود.
این موضعگیری، در بحبوحه جنگ، محاصره دریایی، و بحران انرژی جهانی، نشاندهنده تلاش تهران برای پیوند زدن روایت تاریخی خلیج فارس با راهبرد بازدارندگی ژئوپولیتیک کنونی ایران است.
هرمز، بنبست راهبردی و گزینههای تازه واشینگتن
با گذشت دو ماه از آغاز جنگ ایران و آمریکا-اسرائیل، تنگه هرمز همچنان در کانون بحران باقی مانده است. ایران هشدار داده در صورت ازسرگیری حملات آمریکا، پاسخ آن «طولانی و دردناک» خواهد بود. در مقابل، واشینگتن همچنان محاصره بنادر ایران را حفظ کرده و أنطور که خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده، گزینههای تازهای را برای فشار دریایی و دیپلماتیک علیه تهران بررسی میکند. در این گزارش تأکید شده واشینگتن همچنان به محاصره تنگه هرمز ادامه میدهد.
به نظر میرسد ایالات متحده به دنبال فلج کردن ایران از طریق فروپاشی اقتصادیست، اما کارشناسان هشدار میدهند این فروپاشی در ایران حتی باوجود محاصره، به این زودیها، آنگونه که ترامپ انتظار دارد، اتفاق نمیافتد. تشدید تنشها در حالی رخ میدهد که پاکستان طی هفتههای اخیر تلاش کرده نقش میانجی را برای کاهش تنش میان دو طرف حفظ کند و اعلام کرده مبادله پیام بین طرفین همچنان ادامه دارد.
شوک اقتصادی جهانی؛ نفت در اوج، بازارها در اضطراب
تداوم بحران هرمز، بازارهای انرژی را به شدت متلاطم کرده است. قیمت نفت برنت در معاملات امروز از مرز ۱۲۶ دلار عبور کرد که بالاترین سطح از سال ۲۰۲۲ است. هرچند بعدتر بخشی از این افزایش تعدیل شد، اما نگرانیها درباره رکود جهانی، تورم فزاینده، و آسیب به اقتصادهای مصرفکننده همچنان رو به گسترش است. آژانس بینالمللی انرژی نیز هشدار داده جهان با یکی از شدیدترین شوکهای انرژی تاریخ معاصر مواجه شده است.
واکنشهای بینالمللی؛ از آلمان تا ژاپن
با ادامه پیامدهای اقتصادی بسته ماندن تنگه هرمز، نگرانی کشورهای متحد آمریکا بیشتر شده و با لحن جدیتری نسبت به ضرورت بازگشایی تنگه موضع میگیرند.
آلمان خواستار پایان دادن ایران به «گروگانگیری منطقه» شده و اعلام کرده حاضر است به قوای نظامی منطقه برای بازگشایی تنگه بپیوندد.
ژاپن نیز از طریق تماس مستقیم با تهران، بر ضرورت تضمین عبور آزاد کشتیها از هرمز تاکید کرده است. توکیو که به شدت به انرژی خلیج فارس وابسته است، تلاشهای دیپلماتیک خود را برای جلوگیری از تشدید بیشتر بحران افزایش داده است.
روز ملی خلیج فارس، امسال، نه صرفا یک مناسبت تاریخی، بلکه به صحنهای برای نمایش همزمان سه سطح از بحران تبدیل شده است: نبرد روایتها بر سر هویت و حاکمیت منطقهای، بنبست دیپلماتیک در جنگ ایران و آمریکا، و بحران اقتصادی جهانی ناشی از اختلال در انرژی.
در شرایطی که مذاکرات هنوز به نتیجه نرسیده، تهدید نظامی همچنان پابرجاست، و اقتصاد جهانی زیر فشار بازار انرژی قرار دارد، تنگه هرمز بار دیگر به یکی از تعیینکنندهترین نقاط ژئوپولیتیک جهان بدل شده است.
