انور علام تحلیلگر مجله فرانت لاین مینویسد جنگی که اسرائیل از آن با عنوان «جنگ تمامعیار» یاد میکند، گرچه بهشدت توان حماس، حزبالله و سپاه پاسداران ایران را فرسوده، اما نتوانسته «محور مقاومت» را بهکلی فروبپاشد. این محور، متشکل از گروهها و دولتهایی چون ایران، حزبالله لبنان، حماس، حوثیهای یمن و نیروهای بسیج مردمی عراق، بهعنوان پاسخی به اصطلاح «محور شرارت» جورج بوش شدت گرفت و بر بستر پیوندهای تاریخی، اعتقادی و ضدامپریالیستی دوام یافته است.
ضربات مرگبار اسرائیل
در جریان جنگ، اسرائیل رهبران اصلی این محور را هدف گرفت: اسماعیل هنیه در غزه، حسن نصرالله در لبنان و حسین سلامی فرمانده سپاه پاسداران در ایران کشته شدند. رژیم بشار اسد نیز با عقبنشینی نیروهای حزبالله از دمشق سقوط کرد. با این همه، تنها حوثیها در یمن همچنان به حملات موشکی و دریایی علیه اسرائیل و گاه آمریکا ادامه میدهند.
چرا محور مقاومت از هم نمیپاشد؟
انور علام چند دلیل برای تداوم این شبکه میآورد:
-
پایه ایدئولوژیک: ایده مقاومت اسلامی، چه شیعی و چه سنی، علیه اشغالگری و امپریالیسم هنوز گروهها را به هم پیوند میدهد.
-
شبکه اقتصادی غیررسمی: تحریمهای غرب سبب شد این گروهها با کمک ایران اقتصاد و لجستیک موازی ایجاد کنند.
-
سرمایهگذاری ایران: تهران میلیاردها دلار پول و منابع نظامی برای حفظ این شبکه هزینه کرده تا قدرت منطقهای خود را تثبیت و امنیتش را از طریق «دفاع پیشرونده» تضمین کند.
-
ریشههای بومی: هر یک از این گروهها ریشه در تحولات داخلی خود دارند: حزبالله در واکنش به اشغال جنوب لبنان، حماس پس از شکست روند اسلو، و حوثیها در متن جنگ داخلی یمن. به همین دلیل، هرچند ایران پشتیبان اصلی است، اما کنترل کامل بر این گروهها ندارد.
چالشها و تغییرات
با تغییر دولتها در سوریه و لبنان، انتقال پول و اسلحه از ایران به منطقه سختتر شده است. در عین حال، حزبالله و حماس بیشتر به سکوت و مصالحه تن دادهاند تا پایگاه اجتماعیشان را حفظ کنند و راهی برای کمکهای انسانی بیابند. تنها حوثیها، به دلیل موقعیت جغرافیایی و ساختار قبیلهای، خود را پیشگام محور معرفی میکنند.
پیامدها برای ایران و منطقه
بهرغم خسارات، جنگ نشان داد اسرائیل نیز شکستناپذیر نیست و برای حمله به تأسیسات هستهای ایران ناچار به اتکای مستقیم بر آمریکا شد. همین امر بهزعم بسیاری از ناظران، عزم ایران برای دستیابی به بمب هستهای را تقویت کرده است، هرچند تهران همچنان به دنبال حفظ چارچوب همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای رفع تحریمهاست.
واکنش شدید کشورهای عربی خلیج فارس به بمبارانهای اسرائیل و حتی استفاده ریاض از واژه «برادر» برای ایران، نشان از امکان شکاف تازهای در معادلات منطقهای دارد. اما هر آشتی یا ترتیبات امنیتی جدید، تنها زمانی پایدار خواهد بود که مسأله فلسطین از مسیر حقوقی و با حضور نمایندگان واقعی فلسطینی حلوفصل شود.
