ایالات متحده تصمیم گرفته است اطلاعات مربوط به هدفهای انرژیِ دوربرد داخل خاک روسیه را در اختیار اوکراین بگذارد؛ اقدامی که میتواند توان کییف را برای حمله به پالایشگاهها، خطوط لوله و نیروگاهها افزایش دهد و درآمد نفت و گاز کرملین را هدف قرار دهد. همزمان، واشنگتن از متحدان ناتو خواسته پشتیبانی اطلاعاتی مشابه ارائه کنند. این تغییر، نخستین چرخش سیاستیِ تأییدشده از سوی دونالد ترامپ پس از تندتر شدن ادبیات او در قبال روسیه طی هفتههای اخیر است.
منابع آمریکایی میگویند با این تصمیم، موانع رویهای برای اشتراکگذاری دادههای هدفگیری کاهش مییابد تا اوکراین بتواند حملات دقیقتری به زیرساختهای انرژی روسیه انجام دهد. رسانههای اوکراینی نیز گزارش دادهاند کاخ سفید از متحدان ناتو خواسته در همین چارچوب مشارکت کنند.
این تحولات در حالی است که دولت آمریکا در حال بررسی درخواست اوکراین برای دریافت موشکهای کروز «تاماهاوک» با برد تقریبی ۲۵۰۰ کیلومتر است؛ موشکهایی که در صورت استفاده از خاک اوکراین میتوانند به مسکو و بیشتر مناطق اروپاییِ روسیه برسند. مسکو این احتمال را «خط قرمز» دانسته اما مقامهای روسیه تأکید کردهاند ورود این تسلیحات «وضعیت میدان نبرد را تغییر نمیدهد».
چرخش لحن ترامپ
تأیید این حمایت اطلاعاتی، اندکی پیش از پیام اخیر ترامپ در شبکهٔ تروثسوشال صورت گرفت؛ پیامی که در آن نوشت با پشتیبانی اتحادیهٔ اروپا، اوکراین «میتواند همهٔ سرزمینهای اشغالی را در شکل اولیهاش بازپس گیرد». این موضع بهعنوان تغییر لحن آشکار به سود کییف تعبیر شد.
واشنگتن همزمان فشار اقتصادی بر شبکهٔ درآمدی انرژی روسیه را نیز دنبال میکند. وزرای دارایی گروه هفت در بیانیهای مشترک اعلام کردند گامهای هماهنگ تازهای برای هدف گرفتن خریداران نفت روسیه و کسانی که به دور زدن تحریمها کمک میکنند برمیدارند؛ از جمله استفاده از ابزارهای تجاری مانند تعرفهها و محدودیتهای واردات و صادرات. گزارشها حاکی است این رویکرد بهویژه متوجه کشورهایی چون هند و چین خواهد بود.
چرا انرژی؟
درآمدهای نفت و گاز همچنان ستون اصلی تأمین مالی جنگ روسیه است. هدف گرفتن زنجیرهٔ تولید و صادرات انرژی—از پالایشگاه تا خطوط لوله و مراکز انتقال برق—از نگاه واشنگتن میتواند جریان نقدی کرملین را تضعیف و هزینهٔ ادامهٔ جنگ را بالا ببرد. این همان منطقی است که پشت سرِ سیاست سقف قیمت نفت روسیه و تحریمهای پیشین قرار داشت؛ اما اکنون با تسهیل اشتراک دادههای هدفگیری، پیوند میان فشار اقتصادی و توان نظامی اوکراین پررنگتر میشود.
موشکهای دوربرد اوکراین
فراتر از گزینهٔ آمریکایی، اوکراین اعلام کرده به تولید یک موشک کروز دوربرد بومی با نام «فلامینگو» رسیده است. این موشک تابستان امسال رونمایی شد و بنا بر ادعای کییف بردی بیش از ۳۰۰۰ کیلومتر دارد. هرچند تولید انبوه آن در مراحل اولیه است و شمار موجودی مشخص نیست، اما در صورت ورود به چرخهٔ عملیاتی میتواند توان اوکراین برای حملات عمقی را، مستقل از زنجیرهٔ تأمین تسلیحاتی خارجی، تقویت کند.
واکنش روسیه
واسیلی نبنزیا، سفیر روسیه در سازمان ملل، در نشست خبری آغاز ریاست اکتبر روسیه بر شورای امنیت گفت: «دونالد ترامپ سیاستمداری از نوع خاص است که به راهحلهای فوری علاقه دارد، در حالی که این بحران راهحل فوری ندارد.» او همچنین با اشاره به سخنان وزیر خارجه روسیه افزود که حتی تحویل «تاماهاوک» به اوکراین نیز «معادلهٔ میدان را تغییر نخواهد داد».
تصویر کلان
پیام واشنگتن و گروه هفت روشن است: فشار بر درآمدهای انرژی روسیه باید هم با ابزارهای اقتصادی (تعرفه و محدودیت) و هم با افزایش دقت حملات اوکراین به زیرساختهای انرژی تلفیق شود. از نظر سیاسی نیز لحن تازهٔ ترامپ—از تشویق اروپا به قطع خرید نفت روسیه تا حمایت زبانی از بازپسگیری «تمام» اراضی—نشان میدهد کاخ سفید بهدنبال اهرمهای سریعالاثر است، حتی اگر مسکو آنها را بیاثر بخواند. اینکه ارسال «تاماهاوک» در نهایت عملی میشود یا نه، آزمون بعدیِ روابط واشنگتن–مسکو و هماهنگی ناتو با راهبرد جدید خواهد بود.
