ارتش اسرائیل روز یکشنبه ۲۷ مهر بار دیگر جنوب نوار غزه را هدف حملات هوایی خود قرار داد و مدعی شد که حملاتش واکنشی به اقدام نیروهای حماس در شلیک یک فروند موشک ضدتانک و تیراندازی به طرف سربازان اسرائیلی در رفح بوده است.
حماس اما با رد این اتهام گفت که اساسا از هر گونه درگیری در رفح بیاطلاع است. این گروه که حکومت غزه را در اختیار دارد یک روز قبل نیز اعلام کرده بود که اسرائیل از زمان آتشبس ۴۷ بار این توافق را نقض کرده و ۳۸ نفر را کشته و ۱۴۳ نفر را مجروح کرده است.
صرفنظر از صحت و سقم ادعاهای هر دو طرف که دیگری را مسئول نقض آتشبس میداند، شبکه خبری الجزیره در یادداشتی به قلم سایمون اسپیکمن کُردال شش دلیل را مطرح کرده که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اساسا نخواهد آتشبس برقرار بماند، و بلکه ادامه جنگ را ترجیح دهد.
نویسنده این مطلب میگوید: «با وجود تلفات سنگین و رنج انسانی بیسابقهای که ارتش اسرائیل در دو سال گذشته بر نوار غزه تحمیل کرده، بهنظر میرسد صلح هنوز برای بنیامین نتانیاهو خیلی زود باشد، دستکم از نگاه برخی ناظران.»
تحلیلگر الجزیره در ادامه به گفتههای برخی ناظران اشاره کرده که میگویند نخستوزیر اسرائیل از جنگ غزه برای انحراف افکار عمومی از بحرانهای سیاسی و پروندههای شخصی خود استفاده کرده است.
او مینویسد: «بحرانها همچنان به قوت خود باقیست. حتی همین آتشبس که نتانیاهو تلاش کرده آن را پیروزی جلوه دهد، به باور شماری از تحلیلگران از جمله آلون پینکا،سفیر پیشین اسرائیل در آمریکا، نتیجه فشار کاخ سفید بوده که از هزینههای مالی و دیپلماتیک جنگ اسرائیل خسته شده است.»
تحلیلگر الجزیره سپس این پرسش را طرح میکند که اگر نتانیاهو دیگر نتواند جنگ تازهای بهراه بیندازد، چه بحرانهایی پیش روی اوست؟ و خطر آنها برای آینده سیاسیاش تا چه اندازه است؟ و اما پاسخ او به این سئوالات.
۱. تداوم انزوای بینالمللی
اسرائیل هرگز تا این اندازه در عرصه جهانی منزوی نبوده و نتانیاهو چهره اصلی این انزوا محسوب میشود.
در دو سال گذشته، کشتهشدن بیش از ۶۷ هزار فلسطینی و تصاویر قحطی در غزه موجی از انزجار جهانی برانگیخته است. اگر دولت نتانیاهو نتواند مانع حضور دائمی خبرنگاران خارجی در غزه شود، پوشش رسانهای از پیامدهای جنگ احتمالاً موقعیت اسرائیل را بهعنوان یک کشور مطرود، تثبیت خواهد کرد.
با این حال، خود نتانیاهو در ماه سپتامبر با طرح ایده «اسپارتای برتر» که اشاره به دولت نظامی اسپارت در یونان باستان داشت، عملاً از آیندهای با انزوای اقتصادی و جنگ مداوم سخن گفت.
این اظهارات بلافاصله باعث سقوط شاخص بورس تلآویو و افت ارزش شِکِل در برابر ارزهای خارجی شد. «انجمن کسبوکار اسرائیل» که نماینده ۲۰۰ شرکت بزرگ کشور است، در بیانیهای گفت: «ما اسپارتا نیستیم.»
۲. خطر فروپاشی ائتلاف راستگرا
چنین خطری وجود دارد، اما نتانیاهو برای جلوگیری از آن دست به اقداماتی زده است.
او در جریان جنگ و پیش از آن، در نبرد بر سر استقلال قوه قضاییه، به شدت بر حمایت جناح راست افراطی تکیه داشت.
بزالل اسموتریچ و ایتامار بنگویر، ورای وزیر دارایی و امنیت داخلی اسرائیل، از مخالفان سرسخت آتشبساند، هرچند هنوز در دولت باقی ماندهاند.
نتانیاهو برای جلوگیری از خروج آنان، در حال پیشبرد قانونی است که دانشجویان مدارس مذهبی (یشیوا) را از خدمت نظامی معاف میکند تا با این امتیاز، احزاب مذهبی ارتدوکس را دوباره به ائتلاف بازگرداند و اکثریت پارلمانی خود را حفظ کند.
۳. خطر پیگرد بینالمللی
احتمال محکومیت بینالمللی همچنان وجود دارد.
دیوان کیفری بینالمللی در نوامبر ۲۰۲۴ حکم بازداشت جهانی برای نتانیاهو، یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائل، محمد ضیف، و فرمانده نظامی حماس که بعداها در حمله اسرائیل کشته شد، صادر کرد.
همزمان، دیوان بینالمللی دادگستری در حال بررسی اتهام «نسلکشی» علیه اسرائیل هم است که بسیاری، مسئولیت آن را متوجه شخص نتانیاهو میدانند.
رأی نهایی در پرونده دیوان کیفری هنوز زمانبندی مشخصی ندارد و در مورد دیوان دادگستری نیز تا پیش از سال ۲۰۲۷ انتظار نتیجه نمیرود. نتانیاهو در صورت محکومیت، ممکن است با مجازات حداکثر ۳۰ سال زندان روبهرو شود.
۴. احتمال رویگردانی ترامپ
این سناریو کاملاً ممکن است.
ایالات متحده اصلیترین حامی مالی، نظامی و دیپلماتیک اسرائیل است و بدون پشتیبانی واشنگتن، موقعیت اسرائیل و بهویژه نتانیاهو به خطر میافتد.
با وجود ادعاهای نتانیاهو، حمایت دونالد ترامپ نیز حد و مرز دارد. گزارشها حاکی از آن است که در سال ۲۰۲۱، ترامپ از اینکه نتانیاهو نخستین رهبر جهان بود که به جو بایدن برای پیروزی در انتخابات تبریک گفت، بهشدت خشمگین شد. در ماه مه گذشته نیز گفته شد که او بهدلیل احساس «فریبکاری سیاسی» از سوی نتانیاهو، تماسها با او را قطع کرده است.
ترامپ پس از حمله اسرائیل به مذاکرهکنندگان حماس در دوحه، ظاهراً فریاد زده: «او دارد من را بازی میدهد!» رئیسجمهور ایالات متحده همچنین بعدها گفت در روند دستیابی به آتشبس، بهطور مستقیم با نتانیاهو درگیر شده و اجازه بازگشت نیروهای اسرائیلی به غزه را «تا وقتی خودش تمایلی نداشته باشد» نخواهد داد.
او هنگام اعلام آتشبس در پارلمان اسرائیل گفت: «این صلح سههزارساله بالاخره بهدست آمد و اینبار ماندگار خواهد بود.»
اگر این توافق به خطر بیفتد، بعید است ترامپ واکنش ملایمی نشان دهد.
۵. تحقیق درباره کوتاهیهای امنیتی پیش از حمله حماس
چنین تحقیقی اکنون بسیار محتمل بهنظر میرسد.
تحقیقات جداگانه درباره عملکرد ارتش و نهادهای اطلاعاتی اسرائیل در قبال حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که به کشته شدن بیش از ۱۱۳۰ نفر و ربوده شدن حدود ۲۵۰ نفر انجامید، از ضعف و سردرگمی شدید دستگاههای امنیتی پرده برداشت. پس از انتشار نتایج این تحقیقات، فرماندهان ارتش و رئیس اطلاعات هر دو استعفا دادند.
نتانیاهو با تحقیقات درباره ارتش و اطلاعات مخالفتی نداشت، اما از بررسی عملکرد دولت خود سر باز زد و آن را «سیاسی و غیرعملی در زمان جنگ» خواند. اکنون، پس از برقراری آتشبس، دیوان عالی اسرائیل اعلام کرده «هیچ توجیهی برای تأخیر بیشتر وجود ندارد» و به دولت ۳۰ روز فرصت داده تا پاسخ دهد.
۶. خطر زندان برای نتانیاهو
احتمال زندان هنوز منتفی نیست.
دونالد ترامپ روز دوشنبه در سخنرانی خود در پارلمان اسرائیل، بهطور تلویحی ارتباط میان ادامه جنگ غزه و پروندههای فساد نتانیاهو را مطرح کرد و از رئیسجمهور اسرائیل خواست او را بابت «سیگار و شامپاین» عفو کند.
در واقع، نتانیاهو در سه پرونده فساد شامل رشوه، کلاهبرداری و سوءاستفاده از اعتماد عمومی محاکمه میشود، پروندههایی که علیرغم تاخیرهای مکرر، در طول جنگ نیز ادامه داشتهاند. او در صورت محکومیت، ممکن است با حداکثر ۱۰ سال زندان روبهرو شود.
