روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی تحلیلی به قلم استیون ارلانگر، خبرنگار ارشد دیپلماسی این روزنامه، هشدار داده است که وقوع جنگی دیگر میان ایران و اسرائیل تقریبا قطعی است و تنها پرسش باقیمانده، زمان آغاز آن است.
این گزارش که روز یکشنبه ۱۸ آبان منتشر شده، به نقل از مقامهای منطقهای و تحلیلگران مینویسد که اگرچه دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، مدعی است حملات تابستان امسال برنامه هستهای ایران را «نابود» کرده، اما شواهد و ارزیابیهای مستقل چنین چیزی را تایید نمیکنند.
توافق هستهای موسوم به برجام که با هدف محدود کردن برنامه غنیسازی ایران در سال ۲۰۱۵ منعقد شده بود، ماه گذشته منقضی شد و تحریمهای سازمان ملل نیز علیه ایران در کنار تحریمهای آمریکا دوباره به اجرا گذاشته شدند. مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران متوقف شده اما مشخص نیست که ذخایر اورانیوم غنیشده ایران چه سرانجامی یافته است و آیا همانطور که ایران میگوید زیر آوار مدفون شده یا به گفته مقامهای اسرائیلی، به مکان امنی منتقل شده است.
نیویورکتایمز در ادامه مینویسد، برآوردها حاکی از آن است که ذخایر اورانیوم غنیشده ایران برای ساخت ۱۱ بمب اتمی کافیست و ایران در همین حال ظاهرا یک سایت جدید غنیسازی به نام «کوه کلنگ» دایر کرده است آن هم در شرایطی که بازرسان بینالمللی به سایتهای اتمی ایران اجازه دسترسی ندارند.
به نوشته گزارشگر نیویورکتایمز، این وضعیت، «بنبستی خطرناک» به وجود آورده به طوری که بسیاری از کشورهای خلیج فارس معتقدند که حمله دوباره اسرائیل به ایران را تقریبا اجتنابناپذیر است.
«دو هزار موشک ایرانی آماده شلیک همزمان به اسرائیل هستند»
این گزارش در ادامه، اظهارات علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران، را بازتاب داده که هشدار داده است اگر اسرائیل دوباره حمله کند، ایران احتمالا واکنشی بسیار شدیدتر از حملات ماه ژوئن نشان خواهد داد.
به گفته او، مقامهای ایرانی گفتهاند که کارخانههای تولید موشک بهصورت شبانهروزی کار میکنند و اگر جنگ دیگری رخ دهد، «امید دارند که دو هزار موشک را بهطور همزمان شلیک کنند تا سامانههای دفاعی اسرائیل را از کار بیندازند، نه ۵۰۰ موشک در طول ۱۲ روز» مانند آنچه در ژوئن رخ داد.
نیویورکتایمز مینویسد که هیچ نشانهای وجود ندارد که حمله اسرائیل خیلی قریبالوقوع باشد، اما علی واعظ میگوید: «اسرائیل احساس میکند کار ناتمام مانده و دلیلی برای توقف درگیری نمیبیند، بنابراین ایران در حال آمادهسازی خود برای دور بعدی [جنگ] است.»
ایران منزویتر از همیشه؛ اسرائیل آماده حمله دوباره
در ادامه این گزارش آمده است که ایران اکنون بیش از هر زمان دیگری در دهههای اخیر از غرب دور شده است. در مقابل، کشورهای عربی منطقه مانند عربستان سعودی، مصر و امارات متحده عربی نفوذ خود را بر واشنگتن و شخص دونالد ترامپ افزایش دادهاند؛ بخشی از این نفوذ از طریق روابط اقتصادی و بخشی دیگر از طریق همکاری با آمریکا برای یافتن راهحلی پایدار برای جنگ غزه حاصل شده است.
نیویورکتایمز مینویسد رئیسجمهور جدید سوریه قرار است روز دوشنبه به کاخ سفید برود تا حمایت آمریکا را جلب کند. سوریه که در دوران حکومت بشار اسد متحد راهبردی ایران بود، پس از سقوط دولت اسد در سال گذشته، اکنون در حال بازتعریف روابط منطقهای خود است.
در همین حال، کشورهای عربی تلاش دارند روابط خود با ایران را نیز حفظ کنند. صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم هاوس، به نیویورکتایمز گفته است که این کشورها خواهان جنگی دیگر در منطقه نیستند و به توانایی ایران – هرچند تضعیفشده – در ایجاد بیثباتی از طریق نیروهای نظامی و گروههای نیابتی در لبنان، عراق، یمن و خلیج فارس آگاهاند و آن را جدی میگیرند.
«ایران ضعیفتر شده، اما همچنان خطرناک است»
سوزان مالونی، کارشناس مسائل ایران و مدیر برنامه سیاست خارجی در مؤسسه بروکینگز، در این گزارش گفته است: «ایران اکنون ضعیفتر از هر زمان دیگری از زمان حمله آمریکا به عراق است، اما آنقدر ضعیف نیست که بیاهمیت باشد. ایرانِ ضعیفتر برای کشورهای خلیج فارس راحتتر قابل تعامل است، چون ممکن است در وضعیت ناامیدی، خطرناکتر شود.»
مقامهای اسرائیلی نیز از ماه ژوئن هشدار دادهاند که اگر ایران به تولید سلاح هستهای نزدیک شود – اتهامی که ایران همواره آن را رد کرده – آماده حمله دوباره هستند. به نوشته نیویورکتایمز، اسرائیل معتقد است که برنامه هستهای ایران تضعیف شده اما نابود نشده است، و بخشی از ماجرا به این دلیل است که ترامپ جنگ ژوئن را زودتر از آنچه اسرائیل میخواست، متوقف کرد.
اچ.ای. هلییر، پژوهشگر ارشد در مرکز پیشرفت آمریکا در واشنگتن و موسسه خدمات سلطنتی بریتانیا در لندن، در این گزارش گفته است: «اسرائیل میخواهد مطمئن شود که برنامه هستهای ایران مهار شده است، و چون از طریق مذاکره به آن نمیرسد، احتمالا قصد دارد دوباره حمله کند. ایرانیها در حال بازسازی [برنامه هستهای] خود هستند، اما وقتی از یک خط قرمز عبور کنند، اسرائیل دوباره حمله خواهد کرد.»
رهبر ایران: آمریکا فقط تسلیم میخواهد
در بخش دیگری از این گزارش، نیویورکتایمز به سخنان آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، اشاره میکند که در سخنرانی خود به مناسبت سالگرد تسخیر سفارت آمریکا در تهران گفته است: «طبیعت متکبرانه آمریکا چیزی جز تسلیم را نمیپذیرد.»
به نوشته این روزنامه، این سخنان بهوضوح با هدف بستن راه هرگونه مذاکره جدید با ایالات متحده بیان شده است.
عراقچی: شروط آمریکا غیرقابل قبول است
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز هفته گذشته اعلام کرده که آمریکا شرایطی «غیرقابل قبول و غیرممکن» برای مذاکره ارائه داده است، از جمله گفتوگوی مستقیم و توقف کامل و قابل راستیآزمایی غنیسازی اورانیوم. او این شروط را رد کرده اما گفته که ایران همچنان تحت شرایطی خاص، آماده گفتوگوهای غیرمستقیم است؛ از جمله این شرایط خاص، تضمین عدم حمله نظامی و پرداخت غرامت بابت خسارات جنگی است، خواستههایی که آمریکا آنها را نمیپذیرد.
عراقچی همچنین در گفتوگو با شبکه الجزیره به اسرائیل هشدار داده که هر گونه حمله در آینده «عواقب وخیمی» خواهد داشت.
دو راهی تهران: مصالحه یا تقابل
علی واعظ در ادامه به نیویورکتایمز گفته است که در داخل ایران بحثی جدی در جریان است درباره اینکه چگونه باید پیش رفت. برخی مقامها خواهان مصالحه با ترامپ هستند و استدلال میکنند که ایران حتی در تامین برق هم مشکل دارد و ادامه مقاومت ممکن است به فروپاشی داخلی منجر شود. در مقابل، گروهی دیگر بر این باورند که مذاکره با ترامپ بیفایده است و باید مسیر تقابل را در پیش گرفت.
واعظ میگوید: «اما هر دو جناح معتقدند که دور جدیدی از تقابل با اسرائیل اجتنابناپذیر است. بنابراین کشور در حال دو برابر کردن آمادگی خود برای دور بعدی است، و آنها میخواهند این دور جدید، تعادلی تازه ایجاد کند که احساس ضعف ایران را از بین ببرد.»
ذخایر اورانیوم ایران همچنان نگرانکننده است
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نیز به فایننشال تایمز گفته است که این سازمان معتقد است بخش عمدهای از ذخایر اورانیوم غنیشده ایران از جنگ جان سالم به در برده، اما بدون بازرسی، وضعیت آن مشخص نیست. او تخمین زده که ایران حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد، سطحی که به آستانه تولید سلاح هستهای بسیار نزدیک است.
تمرکز کشورهای عربی بر غزه، نه تهران
به گفته علی واعظ، در حال حاضر تمرکز کشورهای عربی منطقه بیشتر بر جنگ غزه است تا برنامه هستهای ایران. با این حال، عربستان سعودی در تلاش است تا امنیت خود را از طریق امضای پیمان دفاعی با پاکستان و همچنین دریافت تضمینهای امنیتی از آمریکا تقویت کند، مشابه آنچه قطر پس از حملات اسرائیل به رهبران حماس دریافت کرد.
صنم وکیل نیز در پایان گزارش میگوید: «اکنون فرصتی برای مصالحه بیشتر با ایران وجود دارد، کشوری که ضعیفتر و منزویتر شده است. اما در عین حال، نگرانی وجود دارد که در دور بعدی جنگ ایران و اسرائیل، ایران خویشتنداری کمتری نشان دهد.»
