دولت آمریکا بخشی از تعرفههایی را که در سالهای اخیر بر واردات مواد غذایی وضع کرده بود لغو کرد؛ تصمیمی که به گفته منتقدان، در عمل اعترافیست به اینکه خودِ این تعرفهها باعث افزایش قیمت خوراکیها شده بودند.
این عقبنشینی شامل واردات گوشت، گوجهفرنگی، موز، قهوه و چند کالای دیگر میشود و از روز پنجشنبه اجرایی شده است. به این ترتیب، یکی از شناختهشدهترین سیاستهای دونالد ترامپ که ماههاست با افزایش و کاهشهای ناگهانیاش تجارت جهانی را دچار آشفتگی کرده، عقبتر میرود.
کاخ سفید میگوید لغو تعرفهها نتیجهٔ «پیشرفت چشمگیر» دولت در امضای توافقهای تجاری جدید با کشورهایی چون سوئیس، آرژانتین، السالوادور، گواتمالا و اروگوئه است. اما تحلیلگران میگویند فشار سیاسی حاصل از افزایش قیمت مواد غذایی و نارضایتی رأیدهندگان نقش تعیینکنندهتری داشته است؛ فشاری که هفته گذشته به پیروزیهای قابل توجه دموکراتها در انتخابات ایالتی و محلی کمک کرد.
ترامپ در پاسخ به پرسشی دربارهٔ احتمال لغو تعرفههای بیشتر گفت:
«فکر نمیکنم لازم باشد. کمی از تعرفه روی بعضی اقلام عذایی مثل قهوه عقب کشیدیم.»
تعرفهها؛ اعتراف ناخواسته یا تغییر استراتژی؟
ماههاست که مقامهای دولت ترامپ دربارهٔ امکان معافیت کالاهایی چون قهوه و موز که تولید داخلی قابل توجهی در آمریکا ندارند بحث میکنند. اما بستهٔ جدیدِ معافیتها بسیار گستردهتر از حد انتظار بود و حتی شامل کالاهایی مثل نان، گوشت گاو و آبِ پرتقال هم شد که در آمریکا تولید بالایی دارند؛ همین امر نیز مخالفت برخی تولیدکنندگان داخلی، بهویژه دامداران آمریکایی و کشاورزان فلوریدا، را برانگیخته است.
دامداران طی هفتههای گذشته نسبت به طرح ترامپ برای افزایش واردات گوشت بهمنظور کاهش قیمتها اعتراض کرده بودند و آن را مغایر شعار «اول آمریکا» میدانستند.
برخی تحلیلگران میگویند دولت با این اقدام ناخواسته پذیرفته است که تعرفهها عامل بالا رفتن قیمتها بودهاند—حقیقتی بدیهی برای اقتصاددانان، اما همواره انکارشده از سوی کاخ سفید.
اریکا یورک، معاون بنیاد مالیاتی آمریکا، در شبکههای اجتماعی نوشت: «اگر پایین آوردن تعرفهها قیمت را پایین میآورد، بالا بردن تعرفهها چه میکند؟»
یک نماینده دموکرات هم گفت: «ترامپ بالاخره پذیرفت آنچه از اول میدانستیم درست است: تعرفههای او قیمتها را برای مردم آمریکا بالا برده است.»
افزایش قیمتها؛ از قهوه و گوشت تا روغن زیتون
در ماههای اخیر، افزایش قیمت برخی مواد غذایی محسوستر بوده است. قیمت قهوه تنها در سال جاری میلادی نزدیک به ۱۹ درصد افزایش یافته؛ ترکیبی از اثرات آبوهوایی و تعرفههای ۵۰ درصدی بر واردات از برزیل و ۲۰ درصدی بر واردات از ویتنام.
مشکل فقط قهوه نیست. روغن زیتون که محبوبیت بیشتری در آمریکا پیدا کرده، به گفته واردکنندگان برای خانوارهای کمدرآمد «عملاً کالایی لوکس» شده است.
«قیمت جهانی پایین آمده، اما تعرفهها اجازه نمیدهد قیمت در فروشگاهها کاهش یابد.» این را رئیس انجمن صنایع غذایی آمریکا میگوید.
بهطور کلی، گزارشهای اقتصادی نشان میدهد قیمت کالاهایی که تحت تعرفه هستند بهمراتب سریعتر از کالاهای بدون تعرفه افزایش یافتهاند. این در حالی است که تورم آمریکا در ماههای اخیر دوباره روند صعودی پیدا کرده و فشار بر دولت ترامپ بیشتر شده است.
تصمیمی که همه را راضی نمیکند
لغو برخی تعرفهها هرچند ممکن است فشار قیمتی بر مصرفکنندگان را کمی کاهش دهد، اما خطر خشم متحدان تجاری و صنایع داخلی را نیز به همراه دارد.
از یک سو، معافیتهای تازه شامل کشورهایی میشود که هیچ امتیاز تجاری به آمریکا ندادهاند؛ موضوعی که احتمالاً متحدانی را که امتیازات واقعی ارائه کردهاند ناراضی میکند.
از سوی دیگر، حذف تعرفهها ممکن است تولیدکنندگان آمریکاییِ حساس مثل دامداران، گوجهکاران و مرکباتکاران را که بخشی از پایگاه سیاسی ترامپ هستند، در موقعیتی آسیبپذیر قرار دهد.
در مقابل، صنایعی که از معافیتها بهرهمند شدهاند، شامل تولیدکنندگان سویا و کودهای مورد نیازشان، از این تصمیم استقبال کردهاند. اما صنایع دیگری مثل تولید نوشیدنیهای الکلی گفتهاند جا ماندنشان از فهرست معافیتها «ضربهای دیگر به صنعت مهماننوازی آمریکا» است؛ چرا که محصولاتی مثل ویسکی اسکاتلندی و کنیاک اصلاً در آمریکا تولید نمیشوند.
سایهٔ یک پرونده قضایی بر سر سیاست تجاری ترامپ
تمامی تعرفههای «متقابل» رئیسجمهور اکنون با شکایتی در دیوان عالی مواجهاند؛ شکایتی که میتواند کل این ساختار تعرفهای را غیرقانونی اعلام کند. دولت میگوید اگر دیوان عالی این تصمیم را اتخاذ کند، ابزارهای دیگری برای اعمال تعرفه در اختیار دارد.
در همین حال، دولت ترامپ همچنان به سمت گسترش تعرفهها در حوزههای دیگر حرکت میکند: از فولاد و آلومینیومِ بهکاررفته در هزاران کالای وارداتی تا طرحهای تازه برای اعمال تعرفه بر نیمهرساناها، معادن حیاتی، تجهیزات پزشکی و محصولات الکترونیک.
کاخ سفید میگوید با وجود اصلاحات جزئی اخیر، هیچ «چرخش واقعی» در سیاستها رخ نداده است و استراتژی اقتصادی ترامپ—با تکیه بر سرمایهگذاریهای خارجی و رشد بازار سهام—«در حال کار کردن» است.
معافیتها چقدر به مردم کمک میکند؟ تقریباً هیچ
مؤسسهٔ پیترسون محاسبه کرده است که بستهٔ معافیتهای جدید—شامل قهوه، موز، کاکائو، گوجهفرنگی و چند کالای دیگر—تنها ۳۵ دلار در سال برای هر خانوار آمریکایی صرفهجویی ایجاد میکند؛ در حالی که تعرفههای ترامپ بهطور متوسط ۱۷۰۰ دلار در سال به هزینههای خانوار اضافه کردهاند.
از سوی دیگر، سخنگوی کاخ سفید گفته کالاهای معافشده «عموماً محصولاتی هستند که اصلاً امکان تولیدشان در آمریکا وجود ندارد»، مثل دارچین و زعفران. اما بسیاری از اقتصاددانان میگویند اصل مشکل، اصرار دولت به وضع تعرفه بر کالاهاییست که آمریکا نه تولیدشان میکند و نه توان تولیدشان را دارد؛ اقدامی که از نظر اقتصادی توجیهپذیر نیست و تنها فشار معیشتی ایجاد میکند.
جمعبندی: عقبنشینی تاکتیکی یا پذیرش شکست؟
دولت ترامپ معافیتهای تازه را نشانهٔ موفقیت سیاستهایش میداند، اما در عمل این تصمیم بیش از آنکه حاکی از پیروزی باشد، بازگشت از سیاستیست که خود موجب گرانی شد.
افزایش قیمت مواد غذایی بهویژه برای طبقات کمدرآمد، به یکی از مهمترین فشارهای اقتصادی و سیاسی تبدیل شده، فشاری که آینده انتخاباتی ترامپ و تیم او را هم تهدید میکند.
این عقبنشینی هرچند میتواند از سرعت رشد تورم بکاهد، اما ساختار اصلی تعرفهها همچنان پابرجاست و دولت مشغول گسترش آنها به حوزههای حیاتیتر است.
این پرسش باقیست: آیا این «تنظیمات کوچک» کفایت میکند یا موج تازهای از گرانی و نارضایتی، ترامپ را به عقبنشینیهای بیشتر وادار خواهد کرد؟
