بر اساس یک بررسی دادهمحور و گرافیکی خبرگزاری رویترز، جمهوری اسلامی ایران در ماههای اخیر به یکی از تأمینکنندگان اصلی سوخت جت برای ارتش میانمار تبدیل شده است؛ امری که بهصورت پنهانی انجام گرفته و بر خلاف تحریمهای بینالمللی علیه هر دو کشور است.
این گزارش نشان میدهد که از پاییز سال گذشته میلادی، چندین محموله بزرگ سوخت جت و اوره از بنادر ایران به میانمار ارسال شدهاند. دادههای ردیابی کشتیها، تصاویر ماهوارهای و اسناد کشتیرانی حاکی از آن است که این محمولهها بهطور عمده با نفتکشهایی منتقل شدهاند که با خاموشکردن یا جعل سامانههای شناسایی، مسیر واقعی حرکت خود را پنهان کردهاند.
سوخت برای جنگ داخلی
طبق گزارش رویترز، این سوختها نقش مستقیمی در تداوم حملات هوایی ارتش میانمار علیه مخالفان و مناطق غیرنظامی داشتهاند. نیروی هوایی حکومت نظامی این کشور طی ماههای گذشته بارها مناطق مسکونی، مدارس و زیرساختهای غیرنظامی را هدف قرار داده است؛ حملاتی که به گفته نهادهای حقوق بشری، صدها کشته و زخمی بر جای گذاشتهاند.
میانمار از زمان کودتای نظامی سال ۲۰۲۱ درگیر جنگ داخلی گستردهای است و ارتش این کشور بهشدت به واردات سوخت هواپیما وابسته است. تلاشهای بینالمللی برای قطع دسترسی ارتش میانمار به سوخت جت، یکی از محورهای اصلی فشار دیپلماتیک بر این حکومت بوده است.
اوره؛ کالایی با کاربرد دوگانه
در کنار سوخت جت، اوره نیز بخشی از محمولههای ارسالی از ایران بوده است. اوره اگرچه در ظاهر یک کود شیمیایی پرمصرف در کشاورزی است، اما بهدلیل درصد بالای نیتروژن میتواند در تولید مواد منفجره و مهمات نیز بهکار رود. به همین دلیل، انتقال اوره به مناطق درگیر جنگ، از نظر بینالمللی کالایی حساس و دارای کاربرد دوگانه تلقی میشود.
همزمانی ارسال اوره با سوخت جت، به گفته تحلیلگران، این احتمال را تقویت میکند که این محمولهها بخشی از زنجیره تأمین نظامی ارتش میانمار بودهاند.
دور زدن تحریمها
ایران و میانمار هر دو تحت تحریمهای گسترده ایالات متحده، اتحادیه اروپا و چند کشور دیگر قرار دارند. با این حال، گزارش رویترز نشان میدهد که تحریمها نتوانستهاند مانع شکلگیری و تداوم این شبکه پنهان انتقال سوخت شوند و مسیرهای جایگزین، همچنان فعال باقی ماندهاند.
کارشناسان میگویند استفاده از ناوگان موسوم به «کشتیهای سایه»، تغییر مکرر پرچم کشتیها و ثبت شرکتهای واسطهای در کشورهای ثالث، از جمله روشهایی است که برای دور زدن تحریمها بهکار گرفته شده است.
واکنشها و پیامدها
پس از انتشار این گزارش، برخی نهادهای حقوق بشری و گزارشگران ویژه سازمان ملل خواستار افزایش نظارت بینالمللی بر تجارت سوخت و مواد حساس و همچنین پاسخگویی کشورهایی شدهاند که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به تداوم جنگ داخلی میانمار کمک میکنند.
