تحریریه نیماد – انتشار ویدئویی از سوی ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی راستگرای افراطی اسرائیل، که در آن فعالان بازداشتشده ناوگان کمکرسانی به غزه با دستهای بسته و در وضعیت تحقیرآمیز دیده میشوند، موج تازهای از خشم جهانی علیه اسرائیل بهراه انداخته است. این رویداد در حالی رخ داده که همزمان گزارشها از ادامه حملات اسرائیل در جنوب لبنان، کشتهشدن غیرنظامیان در غزه، و تشدید یورشها و خشونت شهرکنشینان در کرانه باختری حکایت دارد.
ناوگان «صمود جهانی» و ائتلاف «ناوگان آزادی» که با هدف شکستن محاصره دریایی غزه و رساندن کمکهای انسانی به این باریکه حرکت کرده بودند، اوایل هفته جاری از سوی نیروهای اسرائیلی در آبهای بینالمللی متوقف شدند. منابع حقوقی و رسانهای میگویند صدها فعال از دهها کشور بازداشت شدهاند و روند اخراج آنان از اسرائیل آغاز شده است. گروه حقوقی «عداله» اعلام کرده بازداشتشدگان از بازداشتگاه کتزیوت به فرودگاه رامون منتقل شدهاند تا از اسرائیل اخراج شوند.
اما آنچه این بار واکنشها را به سطحی کمسابقه رساند، ویدئویی بود که دفتر بنگویر منتشر کرد؛ تصاویری که در آن فعالان با دستهای بسته، زانو زده یا وادار به قرار گرفتن در وضعیتهای فشارآور دیده میشوند و بنگویر در میان آنان با پرچم اسرائیل ظاهر میشود. در گزارشهای رسانهای آمده است که سرود ملی اسرائیل از بلندگوها پخش میشد و بنگویر فعالان را با عبارتهایی تحقیرآمیز خطاب میکرد.
واکنشها به سرعت از محکومیت سیاسی فراتر رفت و به احضار دیپلماتهای اسرائیلی انجامید. اتحادیه اروپا رفتار با فعالان را «کاملا غیرقابل قبول» خواند و بر ضرورت حفظ کرامت و امنیت بازداشتشدگان طبق حقوق بینالملل تأکید کرد. آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، نیز گفت از رفتار بنگویر با اعضای ناوگان «منزجر» شده و خواستار آزادی فوری آنان شد.
لهستان، کانادا، اسپانیا، ایرلند، اندونزی، استرالیا و چند کشور اروپایی دیگر نیز به این موج پیوستند. ورشو کاردار اسرائیل را احضار کرد و رادوسواف سیکورسکی، وزیر خارجه لهستان، حتی خواستار ممنوعیت ورود بنگویر به خاک لهستان شد. لهستان اعلام کرده دو شهروندش در میان بازداشتشدگان بودهاند و خواهان آزادی فوری و عذرخواهی اسرائیل شده است.
در کانادا، نخستوزیر مارک کارنی اعلام کرد سفیر اسرائیل برای ارائه تضمین درباره امنیت شهروندان کانادایی حاضر در ناوگان احضار شده است. او یادآوری کرد که کانادا پیشتر بنگویر را به دلیل «تحریک مکرر خشونت» تحریم کرده بود. ایرلند نیز رفتار اسرائیل را «نفرتانگیز» و «غیرقابل چشمپوشی» خواند و خواستار پاسخ قویتر اتحادیه اروپا، از جمله تعلیق بخشهایی از توافق تجاری اتحادیه اروپا و اسرائیل شد. دادههای ارائهشده در متن اولیه نیز نشان میدهد کشورهای متعددی از جمله استرالیا، ایتالیا، فرانسه، هلند، نیوزیلند، بلژیک، اسپانیا، آلمان، یونان، بریتانیا، کره جنوبی، آمریکا، قطر و ترکیه به شکلهای مختلف این رفتار را محکوم کردهاند.
در داخل خود اسرائیل نیز ویدئو شکافهایی در دولت ایجاد کرد. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و گیدئون ساعر، وزیر خارجه، از رفتار بنگویر فاصله گرفتند. ساعر گفت بنگویر «چهره اسرائیل» نیست و نتانیاهو نیز انتشار چنین تصاویر تحقیرآمیزی را مغایر با ارزشهای ادعایی اسرائیل دانست؛ هرچند همزمان بر حق اسرائیل برای جلوگیری از ورود ناوگانها به غزه تأکید کرد.
مایکل لینک، گزارشگر ویژه پیشین سازمان ملل در امور حقوق بشر در سرزمینهای اشغالی فلسطین، گفته است فعالان ناوگان مرتکب جرمی در حقوق بینالملل نشدهاند و خشم جهانی از رفتار اسرائیل تنها به این دلیل شدت گرفته که این رفتار این بار در برابر دوربینها ثبت و منتشر شده است. او این پرسش را مطرح کرد که اگر چنین رفتاری با فعالان خارجی چنین واکنشی برانگیخته، چرا رفتار با زندانیان فلسطینی در زندانهای اسرائیل با همین سطح از خشم جهانی روبهرو نمیشود.
این بحران دیپلماتیک در خلأ رخ نداده است. همزمان با پرونده ناوگان غزه، اسرائیل حملات خود را در جنوب لبنان نیز ادامه داده است. گزارشهای میدانی از حملات هوایی به اطراف تولین، کفردونین، فرون، سربین، طیر دبا، النمیریه و صرافند حکایت دارد. حزبالله نیز اعلام کرده مواضع و تجمعات نظامی اسرائیل را در دبل، رشاف و بیاضه هدف حملات راکتی و پهپادی قرار داده است. وزارت بهداشت لبنان نیز اعلام کرده شمار قربانیان حمله اسرائیل به دیر قانون النهر به ۱۴ کشته و سه زخمی رسیده که در میان آنان اعضای یک خانواده ۱۱ نفره، از جمله سه کودک، پدر و مادر و پدربزرگ و مادربزرگ، بودهاند. این حملات در حالی ادامه دارد که آتشبس میان اسرائیل و لبنان همچنان روی کاغذ برقرار توصیف میشود.
در غزه نیز گزارشها از ادامه حملات مرگبار اسرائیل خبر میدهد. خبرگزاری وفا اعلام کرده دستکم چهار فلسطینی در حملات تازه اسرائیل در مناطق مختلف غزه کشته شدهاند؛ دو نفر در منطقه المواصی در رفح، یک نفر در القراره در شمال شرق خانیونس، و یک نفر دیگر در بیتلاهیا، جایی که یک پهپاد اسرائیلی بمبی را بر گروهی از فلسطینیان انداخت. در جبالیا نیز یک فلسطینی در حمله پهپادی زخمی شده است.
در کرانه باختری اشغالی هم عملیات نظامی و خشونت شهرکنشینان ادامه دارد. طبق گزارش وفا، نیروهای اسرائیلی در مناطق مختلف از جمله اردوگاه فرعه، بیت فجار و الجیب یورش بردهاند و شهرکنشینان در یاسید، اطراف نابلس و نزدیکی شهرک ییتسهار به فلسطینیان، خودروها و خانهها حمله کردهاند. در یک مورد، یک زن فلسطینی پس از حمله شهرکنشینان به خودرویش زخمی و به بیمارستان منتقل شد.
به این ترتیب، ویدئوی بنگویر تنها یک رسوایی رسانهای منفرد نیست؛ بلکه به نمادی از بحرانی بزرگتر بدل شده است: بحرانی که در آن بازداشت و تحقیر فعالان بینالمللی، محاصره غزه، حملات در لبنان، خشونت شهرکنشینان در کرانه باختری و وضعیت زندانیان فلسطینی در یک تصویر واحد کنار هم قرار گرفتهاند. اسرائیل میگوید هدفش جلوگیری از حمایت از حماس و حفظ امنیت خود است، اما دامنه واکنشهای جهانی نشان میدهد مسئله اکنون فراتر از یک عملیات دریایی است و به پرسشی بنیادین درباره حدود رفتار اسرائیل، مسئولیت دولتها، و سکوت یا اقدام جامعه جهانی تبدیل شده است.
