در حالی که گزارشها از نزدیک شدن واشینگتن و تهران به اعلام یک تفاهم موقت برای تمدید آتشبس و آغاز مذاکرات هستهای تازه حکایت دارد، جبهه جنوب لبنان در سه روز گذشته شاهد یکی از سنگینترین موجهای حملات اسرائیل از زمان آغاز دور تازه جنگ بوده است؛ موجی که از حملات گسترده هوایی به صور، نبطیه، بقاع و حومه جنوبی بیروت آغاز شد و به عبور محدود نیروهای اسرائیلی از رود لیتانی و تشدید درگیریهای مستقیم با حزبالله رسید.
آمریکا و ایران بر سر یک یادداشت تفاهم ۶۰ روزه برای تمدید آتشبس و آغاز مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران به توافق رسیدهاند، اما این تفاهم هنوز نیازمند تایید نهایی رئیسجمهور آمریکاست. همزمان، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، گفته واشینگتن به توافق با ایران «نزدیک» شده، اما هنوز «به آن مرحله نرسیده» است.
طبق گزارشها، اختلافها بر سر سطح غنیسازی اورانیوم و میزان ذخایر هستهای ایران همچنان از محورهای اصلی گفتوگوهاست. در چنین فضایی، لبنان به صحنه درگیری تبدیل شده است. تهران پیشتر توقف حملات اسرائیل به لبنان را یکی از شروط خود در گفتوگوهای مرتبط با پایان دادن به جنگ گستردهتر دانسته بود.
روند تشدید؛ از حملات هوایی تا عبور از لیتانی
موج تازه حملات از سهشنبه ۵ خرداد شدت گرفت. اسرائیل در آن روز حملات گستردهای را در جنوب و شرق لبنان انجام داد. وزارت بهداشت لبنان اعلام کرد در حملات آن روز دستکم ۳۱ نفر کشته و ۴۰ نفر زخمی شدند. یکی از خونینترین حملات در برجالشمالی، در نزدیکی صور، رخ داد؛ جایی که ۱۴ نفر، از جمله دو کودک و سه زن، کشته شدند.
در همان روز، حملاتی در نزدیکی قلعه شقیف و سد قرعون نیز گزارش شد؛ نقاطی که هم از نظر جغرافیایی و نظامی و هم از نظر نمادین اهمیت دارند. شقیف از سالها پیش یکی از نقاط راهبردی مشرف بر جنوب لبنان و مرزهای شمالی اسرائیل بوده و هرگونه درگیری در اطراف آن یادآور مراحل پیشین جنگ اسرائیل و حزبالله است.
روز چهارشنبه ۶ خرداد، اسرائیل دستور تخلیه گسترده برای مناطقی از جنوب لبنان، از جمله صور و نبطیه، صادر کرد. ارتش اسرائیل اعلام کرد با «قدرت شدید» علیه آنچه زیرساختهای حزبالله میخواند عمل خواهد کرد. به دنبال این هشدارها، صدها خانواده از مناطق جنوبی به سمت شمال گریختند و جادههای خروجی صور شاهد موج تازهای از آوارگان بود.
در همان روز، درگیریها به حوالی رود لیتانی کشیده شد. ارتش اسرائیل گفت بیش از ۱۰۰ موضع حزبالله را در جنوب لبنان و بقاع هدف قرار داده است. حزبالله نیز از حملات راکتی، توپخانهای و پهپادی علیه تجمع نیروها و خودروهای اسرائیلی در اطراف یحمر الشقیف، زوطر الشرقیه و مناطق اطراف خبر داد.
پنجشنبه ۷ خرداد، حملات اسرائیل به صور، صیدا، جنوب لبنان و حومه جنوبی بیروت ادامه یافت. مقامهای بهداشتی لبنان اعلام کردند در حملات آن روز دستکم ۱۹ نفر کشته و ۵۸ نفر زخمی شدند. در یکی از موارد، شش عضو یک خانواده هنگام فرار در مسیر عدلون، میان صیدا و صور، کشته شدند. حمله به حومه جنوبی بیروت نیز نشان داد که اسرائیل عملیات را به جنوب محدود نکرده و همچنان آماده هدف گرفتن مناطق نزدیک به پایتخت لبنان است.
روز جمعه ۸ خرداد، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اعلام کرد نیروهای اسرائیلی از رود لیتانی عبور کردهاند و به مواضع مسلط در شمال این رود رسیدهاند. منابع امنیتی لبنان نیز عبور محدود نیروهای اسرائیلی از لیتانی در نزدیکی زوطر الشرقیه را تایید کردند، هرچند گفتند نیروها پس از مدتی عقب نشستند. این تحول از نظر نظامی و سیاسی بسیار مهم است، چرا که لیتانی در معادلات امنیتی اسرائیل و حزبالله همواره خطی نمادین و راهبردی بوده است.
گفتههای نتانیاهو و هدف اعلامی اسرائیل
نتانیاهو در سخنان تازه خود از پیشروی ارتش اسرائیل در جنوب لبنان تمجید کرد و گفت نیروهای اسرائیلی به مواضعی در سراسر جنوب لبنان، از جمله مناطقی فراتر از خطهای قبلی عملیات، دست یافتهاند. دولت اسرائیل میگوید هدف عملیات، عقب راندن حزبالله، تخریب زیرساختهای نظامی این گروه و ایجاد شرایطی است که ساکنان شمال اسرائیل بتوانند به خانههای خود بازگردند.
مقامهای اسرائیلی همچنین گفتهاند مذاکرات امنیتی با لبنان باید به خلع سلاح حزبالله و استقرار ارتش لبنان در جنوب منجر شود. این خواسته از نگاه تلآویو شرط هرگونه آرامش پایدار در مرز شمالی است. اما در لبنان، چنین مطالبهای با بحران حاکمیت، شکاف سیاسی داخلی و توازن پیچیده قدرت میان دولت، ارتش و حزبالله گره خورده است.
واکنشهای بینالمللی
سازمانهای وابسته به سازمان ملل نسبت به ابعاد انسانی حملات هشدار دادهاند. یونیسف بر تلفات فزاینده کودکان تاکید کرده و سازمان جهانی بهداشت از آسیب به زیرساختهای درمانی خبر داده است. نهادهای امدادی میگویند آوارگی گسترده، کمبود خدمات درمانی و تداوم حملات، جنوب لبنان را در وضعیت اضطراری قرار داده است.
فرانسه، که در ماههای گذشته بارها نسبت به تشدید درگیریها در لبنان هشدار داده بود، پیشتر حملات گسترده اسرائیل به لبنان را محکوم کرده و همزمان حملات راکتی از خاک لبنان به اسرائیل را نیز «غیرمسئولانه» خوانده بود. پاریس در موضعگیریهای خود بر اجرای قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت، توقف حملات و حفظ ثبات لبنان تاکید کرده است.
آمریکا در موقعیتی دوگانه قرار گرفته است: از یک سو میزبان مذاکرات امنیتی لبنان و اسرائیل است و از سوی دیگر، درگیر نهایی کردن تفاهم احتمالی با ایران. واشینگتن میکوشد هم آتشبس لبنان را حفظ کند و هم مسیر توافق با تهران را از فروپاشی نجات دهد. اما تشدید حملات اسرائیل، این دو مسیر را به یکدیگر گره زده است.
