نیماد – با تشدید تنشهای منطقهای و درگیری مستقیم با ایران، مهاجرت از اسرائیل به طور قابل توجهی افزایش یافته و به یک موازنه مهاجرت منفی پایدار تبدیل شده است.
مرور آمار مهاجرت شهروندان اسرائیلی برای اولین بار از اوایل دهه ۱۹۸۰، روندی بیسابقه را ثبت میکند که در آن به رغم سرمایهگذاریهای هنگفت اسرائیل برای جذب و بازگشت یهودیان، آمار مهاجرت از اسرائیل به طرز قابل تاملی از مهاجرت به اسرائیل پیشی گرفته و رو به افزایش است.
آمار موسسه بیمه ملی اسرائیل از سال ۲۰۲۵ حاکیست با آغاز جنگ بین ایران و اسرائیل بیش از ۸۳ هزار شهروند اسرائیلی رسما اقامت خود در اسراییل را لغو کردهاند، و یا وضعیت شهروندی و ثبت قانونی خود را در اسرائیل باطل یا غیرفعال کردهاند.
مهاجرت «خوشبین»های اسرائیلی
یک مطالعه آماری از سوی دانشگاه تلآویو نشان میدهد جمعیت تحصیلکرده، سکولار و جوان زیر ۴۰ سال اسرائیل از جمله صدها پزشک متخصص و مهندس فناوری حدود ۶۷ درصد از مهاجران از اسرائیل را تشکیل میدهند که اسرائیل را برای همیشه ترک می کنند.
روزنامه هاآرتص نیز دیروز در خبری از مهاجرت همیشگی هاگای آگمون-اسنیر از اسرائیل نوشت. این محقق مغز که به تأسیس مرکز بین فرهنگی اورشلیم و صدها طرح فرهنگی و توسعه اسرائیل یاری رساند، این هفته همراه خانوادهاش اسرائیل را برای همیشه به مقصد ایتالیا ترک کرد.
هاآرتص او را نماینده جبهه «خوشبین»های اورشلیم معرفی میکند. اصطلاح جناح «خوشبین» از اصطلاحات درون جامعه اسرائیل است و به دستهای از اسرائیلیها اطلاق میشود که معتقد بودند اسرائیل میتواند جامعه مدارا، دموکراسی، کثرتگرایی و همزیستی مسالمتآمیز شود.
قطع امید از سیاستهای خشونتآمیز دولت اسرائیل و مهاجرت افراد و خانوادههای این گروه پیام قابل تحلیلی به دست میدهد.
به عقیده آگمون-اسنیر در هاآرتص، دیگر باید از اسرائیل دور شد. او میگوید: «وضعیت در اسرائیل ناامیدکننده است و باید از این شر فاصله گرفت. اگر میتوانستم، جنبشی برای مهاجرت ایدئولوژیک از اسرائیل تأسیس میکردم.»
از نگاه او، « نمیتوان شهروندان اسرائیلی را مجبور به خواستن دموکراسی کرد. بسیاری از مردم میگویند البته که ما دموکراسی میخواهیم، اما تفسیر آنها از دموکراسی در مورد اعراب اسرائیل صدق نمیکند و مطمئنا هیچ ارتباطی با کرانه باختری ندارد.»
او و همسرش از دیگر شهروندان اسرائیلی خواستهاند برای همیشه از اسرائیل مهاجرت کنند و این حرکت خود را بخشی از مبارزه برای آینده کشور معرفی کردهاند.
ادامه تصاعد
مطالعات جمعیتشناسی اسرائیل پیشبینی میکند روند منفی مهاجرت در سال جاری بیشتر شده و نرخ رشد کلی جمعیت اسرائیل را کاهش دهد.
طبق گزارش شبکه خبری ۱۲، پربینندهترین شبکه تلویزیونی اسرائیل، آمار بیمه اسرائیل نیز نشان میدهد دهها هزار شهروند اسرائیلی که زمانی فکر میکردند به طور موقت به خارج از کشور خواهند رفت، تصمیم گرفتهاند خانههای دائمی خود را در خارج از اسرائیل بسازند و دیگر به اسرائیل بازنمیگردند.
طبق این آمار، حدود پانصدهزار اسرائیلی گذرنامه اروپایی دارند، در حالی که تعداد مشابهی گذرنامه آمریکایی یا روسی گرفته یا واجد شرایط دریافت آن هستند و بازنگشتن چنین جمعیتی به اسرائیل قابل تامل است.
محققان علوم اجتماعی اسرائیل یکی دیگر از عوامل متعدد افزایش مهاجرتها از اسرائیل را نگرانی عمیق در مورد آینده اسرائیل ذکر میکنند که پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ شکل گرفت. گلوبز، روزنامه مالی پیشرو اسرائیلی به نقل از یک اسرائیلی ناشناس که پس از ۷ اکتبر برای شهروندی آلمان درخواست داده بود، مینویسد حمله و گروگانگیری حماس در اکتبر ۲۰۲۳ و جنگهای پس از آن، او را متقاعد کرد که او و خانوادهاش به کشور دیگری برای اقامت و مراقبت از خود نیاز دارند. او با این تصور رایج در میان اسرائیلیها موافق بود که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر و دولت راست افراطی آن، عمدا گروگانها را در غزه به دلایل سیاسی رها کرده بودند. به گفته این شهروند، بسیاری از گروگانهایی که تابعیت کشور دیگری را داشتند، با مذاکره دولتهای آن کشورها با حماس آزاد شدند.
هفت میلیارد برای جذب مهاجر
اسرائیل سالانه صدها میلیون شِکِل (واحد پول اسرائیل) برای مهاجرت (آلیا) به اسرائیل و بازگشت یهودیان هزینه میکند که عمدتا از طریق وزارت مهاجرت و ادغام یهودیان و آژانس یهود برای اسرائیل انجام میشود. این رقم در بودجه عمومی وزارت مهاجرت معادل تقریباً ۶.۵ میلیارد شکل تا ۷ میلیارد شکل در سال است که با توجه به تورم، اولویتبندیهای مرتبط با جنگ و توافقات ائتلافی، نوسان مییابد.
برای جذب مهاجران، سبدهای جذب (سال کلیتا) شامل کمکهای نقدی مستقیم برای پوشش اجاره و هزینههای زندگی در طول سال اول مهاجرت به مهاجران به اسرائیل ارائه میشود. بسته به سن و وضعیت خانوادگی، پرداختهای سبد جذب از ۲۱ هزار و ۶۹۴ شکل تا ۵۰ هزار و ۸۸۸ شکل برای هر خانوار متغیر است. به موازات، دولت نیز مرتبا بستههای تکمیلیای ارایه میکند که صدها میلیون شِکِل را منحصرا برای کمک به ایجاد شغل در صنعت فناوری و مشوقهای مسکن برای تازهواردان اختصاص میدهد.
تازه واردان به جای هزینههای مستقیم، از طریق تخفیفهای مالیاتی، از جمله معافیت دو ساله مالیات بر درآمد برای حقوقهای واجد شرایط تا سقف یک میلیون شکل و دیگر یارانهها برخوردارند. اما این امتیازات نه تنها در جذب مهاجرت به اسرائیل عمل نمیکند بلکه ترک اسرائیل آماری تصاعدی گرفته است.
به عقیده گیلاد کاریو، رئیس کمیته مهاجرت و جذب کنست اسرائیل، «این موج مهاجرت نیست، بلکه سونامی اسرائیلیهایی است که تصمیم به ترک کشور گرفتهاند.» به گفته او، دولت اسرائیل برنامهای برای رسیدگی به سونامی ترک اسرائیل ندارد.
