نیماد – وعده انرژی هستهای دونالد ترامپ به عربستان که به عنوان تشویقی برای پیوستن ریاض به پیمان ابراهیم اسرائیل بود در عمل بی نتیجه ماند و عربستان با نشان دادن بیاعتمادی دوباره به اسرائیل، توافقنامه دفاعی مشترکی با ترکیه و پاکستان، دو کشور با بالاترین جمعیت سنی منطقه را امضا کرد.
امضای «توافقنامه دفاع مشترک مکه» امروز بین عربستان، ترکیه و پاکستان پیام صریحی به واشینگتن فرستاد که ریاض معتقد است اتحاد دفاعی کشورهای منطقه واقع گرایانهتر از تکیه دفاعی بر آمریکا و اسرائیل است که خود منطقه را به آشوب کشیدهاند.
عربستان، ترکیه و پاکستان همچنین در بیانیه مشترک امروز در مکه اعلام کردند این توافقنامه دفاعی با هدف تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه منعقد شده و تصریح میکند که حمله مسلحانه علیه هر یک از این سه کشور، حمله به همه آنها تلقی خواهد شد.
به این ترتیب، عربستان که از زمان حمله اسرائیل و آمریکا به ایران و به دلیل میزبانی از پایگاههای نظامی آمریکا بارها مورد حمله هوایی، پهپادی و موشکی بالستیک ایران قرار گرفت، با اتحاد با ترکیه و پاکستان سپری دفاعی به دور خود کشیده و هزینه حمله به خاکش را برای ایران بالا برده است.
غیرقابل اعتماد بودن آمریکا برای عربستان
حملات آمریکا و اسرائیل به ایران که حملات مکرر پهپادی و موشکی در دریای سرخ و تنگه هرمز را در پی داشت و تجارت و امنیت عربستان را به شدت در این دوران تهدید کرد، ریاض را بر آن داشت در روزهایی که امیدی بر نیت و توانایی آمریکا در دفاع از عربستان ندارد، با قرارداد مکه بتواند از نیروی انسانی عظیم نظامی پاکستان و قابلیتهای دریایی آزمایششده ترکیه برای گشتزنی در گلوگاههای حیاتی و تأمین امنیت صادرات نفت خود استفاده ببرد.
عربستان با قرارداد مکه، در حقیقت ریسک نه گفتن به آمریکا برای پیوستن به موتلفان عرب اسرائیل در پیمان ابراهیم را مجددا خرید و پیام واضحی به واشینگتن فرستاد که آمریکا در برقراری امنیت در منطقه و تحقق وعدههای خود در دفاع از ریاض عملا ناتوان و غیرقابل اعتماد است.
محاسبات پاکستان
در زمانی که موتلفان غرب و آسیای پاکستان، آمریکا و چین، با بیثباتی شدیدی در محاسبات نظامی آینده دست و پنجه نرم میکنند، توافقنامه دفاع مشترک مکه به پاکستان اهرم استراتژیک عظیم، امنیت اقتصادی و بازدارندگی نظامی پیشرفتهای ارائه میدهد.
اگرچه این توافقنامه با افزایش درگیریهای خاورمیانه تسریع شد، اما از آنجا که صراحتا حمله به هر عضو این پیماننامه به عنوان حمله به همه اعضا اعلام شده، این امضا، برای اسلامآباد یک سپر استراتژیک عظیم علیه هند را نیز فراهم می کند.
با قرارداد مکه، پاکستان در صورت درگیری آینده با هند، میتواند از قدرت مالی مشهور عربستان در کنار صنعت دفاعی پیشرفته و آزمایششده ترکیه بهره ببرد.
اقتصاد بسیار آسیب پذیر پاکستان که با جنگ در منطقه نزولهای چشمگیری در برابر بازارهای بیثبات نفت و اختلالات کشتیرانی از خود نشان داد نیز از توافقنامه مکه سود خواهدبرد و همکاری مستقیم با عربستان به ایمنسازی خطوط تأمین انرژی پاکستان کمک میکند.
منافع ترکیه
در توافقنامه سه جانبه مکه، به نظر میرسد آنکارا با قرار دادن خود به عنوان هسته فناوری و صنعتی این اتحاد سهجانبه جدید، امیدوار است به نوعی هدف ملی دست یابد که استقلال استراتژیک بیشتر ترکیه در بین کشورهای خارج از ناتو و نیز گسترش نفوذ ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و جنوب آسیا تحلیل میشود.
فوریترین و ملموسترین مزیت این توافقنامه برای آنکارا، کسب درآمد و گسترش فناوری نظامی و قراردادهای عظیم صادراتی آن تحلیل میشود. عربستان ثروتمند، بازاری تقریبا بیحد و حصری برای سختافزارهای نظامی ترکیه فراهم میکند و شرکتهای دفاعی ترکیه، مانند بایکار تکنولوژیز، میتوانند قراردادهای چند میلیارد دلاری برای پهپادهای پیشرفته، کشتیهای جنگی دریایی و سیستمهای جنگ الکترونیک خود منعقد کنند.
با قرارداد مکه، آنکارا امیدوار است نه تنها درهای مشارکت در تولید و فناوری نظامی را باز میکند ، بلکه با اشتراکگذاری تولیدات نظامی با پاکستان و عربستان، خطوط تولید داخلی خود را افزایش داده، هزینههای واحد را کاهش دهد و فناوری اختصاصی خود را به عنوان معماری استاندارد برای ارتشهای منطقهای تثبیت کند.
امیدی که باز به تاخیر افتاد
توافقنامه امروز مکه بین ترکیه، عربستان و پاکستان، و طفره رفتن دوباره عربستان از پیوستن به پیمان ابراهیم اسرائیل نشان میدهد عربستان عملا اعتمادی به اورشلیم و واشینگتن ندارد و از سوی دیگر بر شرط خود بر مسئله فلسطین پابرجاست و هر گونه به رسمیت شناختن دیپلماتیک اسرائیل از سوی این پادشاهی همچنان به ارائه مسیری روشن برای ایجاد یک کشور مستقل فلسطینی وابسته میماند.
اگر در بحران کنونی خاورمیانه، عربستان طبق هر محاسباتی، به جای ابتکار قرارداد مکه، به پیمان ابراهیم اسرائیل میپیوست، اسرائیل ائتلاف رسمی عربستان را بهدست آورده و عربستانی را که متمرکز به چشمانداز ۲۰۳۰ اعلام شده خود و به جد گام برمیدارد به عنوان یکی از ثروتمندترین مشتریهای نظامی و تکنولوژی دفاعی خود به تله میانداخت.
و این در حالی بود که علاوه بر مسئله فلسطین، زمینه ادغام گسترده منطقهای، مشارکتهای اقتصادی پیشرفته و یک اتحاد دفاعی استراتژیک یکپارچه علیه دشمنان مشترک مانند ایران برای اسرائیل به طور مستقیم فراهم میشد.
اما در بحرانیترین روزهای خاورمیانه و در برهه نبود قطعیت آینده، ترکیه، پاکستان و عربستان سه متحد سنی آمریکا، و از بانفوذترین کشورهای جهان اسلام امروز گردهم آمدند و با امضای توافقنامه مکه اعلام کردند بر تعهدهای منطقهای و همسایگی بیشتر خوش بینند تا امید بستن به واشینگتن برای برقراری امنیت و ثبات در منطقه.
