جعفر پناهی با وجود خطر زندان به ایران بازگشت؛ تصمیمی که اکنون، پس از اعلام محکومیت تازه او به پنج سال و یک ماه حبس، در گزارش ورایتی برجسته شده است. این نشریه سینمایی، خبر حکم را با یادآوری سخنان کارگردان برنده نخل طلای جشنواره کن روایت کرده است: فیلمسازی که گفته بود برای زندگی و کار به حضور در کشورش نیاز دارد و احتمال زندانی‌شدن نیز تصمیمش برای بازگشت را تغییر نمی‌دهد.
این تصمیم، یکی از زاویه‌های بازتاب محکومیت پناهی در رسانه‌های بین‌المللی است. خبرگزاری‌های رویترز و آسوشیتدپرس و رسانه‌های سینمایی و فرهنگی چون اسکرین‌دیلی و تله‌راما نیز به حکم تازه پرداخته‌اند؛ گزارش‌هایی که در آن‌ها، مصادره اموال، ابهام در روند رسیدگی و سابقه محدودیت‌های این فیلمساز در کنار بازگشتش به ایران برجسته شده است.
پناهی پس از سفرهای خارجی برای معرفی «یک تصادف ساده» و حضور در فصل جوایز سینمایی، به ایران بازگشت. او آن زمان با محکومیت یک‌ساله زندان روبه‌رو بود؛ اکنون، به گفته وکیلش، در پرونده‌ای جداگانه به مجازاتی سنگین‌تر محکوم شده است.
حکم تازه، تنها زندان نیست. مصطفی نیلی گفته است شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران، مصادره تمامی اموال منقول و غیرمنقول پناهی، دو سال ممنوعیت خروج از کشور و دو سال محرومیت از فعالیت در شبکه‌های اجتماعی را نیز مقرر کرده است.
«بی‌داد» و سینمای زیرزمینی، پایان یک انحصار؛ آغاز یک دوگانگی
خبر این محکومیت در رویترز و آسوشیتدپرس و همچنین نشریات تخصصی سینما، از جمله ورایتی، اسکرین‌دیلی و تله‌راما منتشر شده است. در بخش مهمی از این پوشش، بازگشت پناهی به ایران نقطه اتصال موفقیت‌های بین‌المللی او و مواجهه دوباره‌اش با دستگاه قضایی است.
ورایتی با بازگشت به گفت‌وگوی پیشین خود با پناهی، انتخاب او را در مرکز روایت قرار داده است. پناهی در آن گفت‌وگو، نیاز به نفس‌کشیدن و کارکردن در ایران را دلیل بازگشتش دانسته بود؛ حتی اگر مقام‌ها بخواهند حکم زندانش را اجرا کنند.
آسوشیتدپرس نیز خبر را با محور محکومیت پس از بازگشت به کشور روایت کرده است. کنار هم قرارگرفتن این دو اتفاق، به خواننده یادآوری می‌کند که پناهی در شرایطی به ایران برگشت که از احتمال زندانی‌شدن خود آگاه بود.
اما بازگشت او، افزون بر این وجه شخصی و سینمایی، موضوع یک تناقض در روند رسیدگی نیز شده است؛ تناقضی که اسکرین‌دیلی و تله‌راما به آن توجه کرده‌اند.
به گفته نیلی، در پرونده قضایی، پناهی خارج از ایران و خارج از دسترس معرفی شده است. این در حالی است که او به کشور بازگشته بود و حتی برای رسیدگی به پرونده‌های دیگر، در مراجع قضایی حضور یافته بود.
وکیل پناهی گفته است زمان جلسه رسیدگی به موکلش ابلاغ نشده و حکم به‌صورت غیابی صادر شده است. آگاهی آن‌ها از محکومیت نیز پس از مسدودشدن حساب‌های بانکی و مراجعه برای پیگیری موضوع حاصل شده است.
تله‌راما گزارش خود را از همین نقطه آغاز کرده: فیلمسازی که برای فهمیدن علت مسدود شدن حساب‌هایش پیگیری می‌کند و با حکم زندان و مصادره دارایی‌های خود روبه‌رو می‌شود. این شیوه روایت، پیامدهای مالی حکم و نحوه اطلاع از آن را پیش از مرور سابقه قضایی پناهی در برابر خواننده قرار می‌دهد.
اکران «یک تصادف ساده» در آمریکا؛ چگونه زندان الهام‌بخش جعفر پناهی شد
در ادامه، گذشته او به خبر امروز پیوند می‌خورد: سال‌های ممنوعیت فیلمسازی و سفر، بازداشت و زندان، و ادامه ساخت آثاری که به جشنواره‌های بزرگ جهان راه یافته‌اند. در پوشش رسانه‌های سینمایی، این سابقه نشان می‌دهد حکم تازه در میانه مسیری صادر شده که محدودیت‌های پیشین نیز آن را متوقف نکرده‌اند.
با این همه، بخشی از اطلاعات پرونده همچنان نامعلوم است. رویترز و چند رسانه سینمایی تاکید کرده‌اند که اتهام مبنای محکومیت جدید روشن نشده است. ورایتی نیز این پرونده را از محکومیت یک‌ساله پیشین جدا می‌داند؛ بنابراین، نسبت‌دادن اتهام «تبلیغ علیه نظام» در پرونده قبلی به حکم تازه، پشتوانه روشنی ندارد.
وضعیت اجرای حکم نیز نیازمند همین دقت است. آسوشیتدپرس به نقل از حسین رزاق گزارش داده که پناهی هنگام گفت‌وگوی آن‌ها پس از صدور حکم، بازداشت نشده بود. خبر فعلی، محکومیت دوباره اوست؛ هنوز روشن نیست این حکم چه زمانی و چگونه اجرا خواهد شد و چه تاثیری بر امکان ادامه کار فیلمسازی خواهد گذاشت که برای ساختن، به ایران بازگشته است.
