دموکرات‌ها در انتخابات کنگره آمریکا هر دو مجلس سنا و نمایندگان را از جمهوری‌خواهان گرفتند و با برگرداندن هفت کرسی جمهوری‌خواه سنا، یکی از سنگین‌ترین شکست‌های حزب حاکم را در انتخابات‌های کنگره رقم زدند. در صدر عوامل این شکست عامل ایران قرار داشت: جنگ هشت‌ماهه‌ای که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، وعده داده بود ظرف چند هفته به پایان برسد، به یکی از عوامل اصلی نارضایتی رای‌دهندگان بدل شد و خود ترامپ نیز پس از اعلام نتایج اذعان کرد که بخشی از این شکست از ایران ناشی میشود.
بر اساس نتایجی که تا صبح چهارشنبه اعلام شده است، دموکرات‌ها در سنا با ۵۴ کرسی، مشتمل بر ۵۲ دموکرات و دو مستقل همسو با آنها، در برابر ۴۴ کرسی جمهوری‌خواهان، اکثریت را در دست دارند و سرنوشت دو کرسی دیگر، در می‌سی‌سی‌پی و آلاسکا، هنوز مشخص نشده است.
در مجلس نمایندگان نیز دموکرات‌ها از مرز ۲۱۸ کرسی لازم برای اکثریت گذشته‌اند و تا این لحظه ۲۲۸ کرسی را از آن خود کرده‌اند، در برابر ۱۴۲ کرسی جمهوری‌خواهان؛ شمارش ده‌ها رقابت دیگر همچنان ادامه دارد.
عامل ایران؛ جنگی که به صندوق رای رسید
نظرسنجی‌های روز انتخابات نشان می‌دهد ۷۴ درصد رای‌دهندگان جنگ ایران را عاملی «حیاتی» یا «مهم» در رای خود دانسته‌اند و ۶۲ درصد گفته‌اند تصمیم به استفاده از نیروی نظامی علیه ایران «تصمیم اشتباهی» بوده است.
نظرسنجی گالوپ پیش از انتخابات نیز نشان داده بود ۷۷ درصد رای‌دهندگان وضعیت ایران را برای رای خود «بسیار مهم» می‌دانند و در نظرسنجی فاکس‌نیوز، شش نفر از هر ده رای‌دهنده با اقدام نظامی علیه ایران مخالف بودند؛ مخالفانی که با اختلافی ۵۶ درصدی به نامزدهای دموکرات رای دادند.
پیوند جنگ با جیب رای‌دهنده، حلقه اصلی این زنجیره بود: هشت ماه جنگ، بهای بنزین و هزینه زندگی را بالا برد و استراتژیست‌های جمهوری‌خواه هفته‌ها بود که در محافل خصوصی، جنگ و قیمت سوخت را عامل اصلی عقب‌افتادن نامزدهایشان می‌دانستند.
ترامپ خود پیش از انتخابات اعلام کرده بود تا پیش از روز رای‌گیری به ایران حمله نخواهد کرد؛ تصمیمی که تحلیلگران آن را اذعانی ضمنی به هزینه سیاسی جنگ خواندند. پس از شکست، او در مصاحبه‌ای با فاکس‌نیوز گفت: «فکر می‌کنم بخشی از آن ایران بود، اما هم‌زمان مردم اهمیت کاری را که با ایران کرده‌ام درک می‌کردند» و در گفت‌وگو با وال‌استریت ژورنال نیز اظهار داشت: «ایران بخشی از ماجرا بود»؛ هرچند تاکید کرد از آغاز جنگ پشیمان نیست.
در داخل اردوگاه جمهوری‌خواهان صداها تندتر بود؛ مت والش، مفسر محافظه‌کار، در شبکه اجتماعی ایکس جنگ ایران را «بزرگ‌ترین خطای سیاسی دست‌کم دو دهه گذشته» خواند و مایک راجرز، نامزد جمهوری‌خواه سنا در میشیگان، پیش از انتخابات گفته بود: «جنگ ایران باید تمام شود، و زود هم تمام شود.»
جمهوری‌خواهان کدام کرسی‌ها را از دست دادند
جمهوری‌خواهان پیش از انتخابات ۵۳ کرسی سنا را در برابر ۴۷ کرسی ائتلاف دموکرات در اختیار داشتند و دموکرات‌ها برای گرفتن اکثریت به چهار کرسی نیاز داشتند؛ آنها اما هفت کرسی را گرفتند:
تگزاس: در گران‌ترین رقابت سنا در تاریخ آمریکا، جیمز تالاریکو، قانون‌گذار ایالتی دموکرات، کن پکستن، دادستان کل ایالت و گزینه مورد حمایت ترامپ را شکست داد. پکستن در انتخابات درون‌حزبی با حمایت ترامپ سناتور جان کورنین را کنار زده بود. تالاریکو نخستین دموکراتی است که از سال ۱۹۸۸ کرسی سنای تگزاس را می‌برد.
کارولینای شمالی: روی کوپر، فرماندار پیشین ایالت، مایکل واتلی، رئیس پیشین کمیته ملی حزب جمهوری‌خواه و گزینه ترامپ، را شکست داد. سناتور پیشین این کرسی، تام تیلیس، زیر فشار ترامپ از نامزدی دوباره کنار کشیده بود.
اوهایو: شرود براون، سناتور پیشین دموکرات، در انتخابات ویژه کرسی جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، بازگشت سیاسی چشم‌گیری داشت و جان هاستد، سناتور منصوب جمهوری‌خواه، را شکست داد.
آیووا: جاش تورک، قانون‌گذار ایالتی دموکرات، اشلی هینسون، نماینده کنگره و ستاره جذب نیروی حزب جمهوری‌خواه، را در رقابت بر سر کرسی جونی ارنست، سناتور بازنشسته جمهوری‌خواه، شکست داد.
کانزاس: آدام همیلتون، کشیش یک کلیسای بزرگ، راجر مارشال، سناتور نشسته جمهوری‌خواه، را شکست داد که با توجه به هویت سیاسی ایالت کانزاس، بردی تاریخی محسوب میشود.
کارولینای جنوبی: آنی اندروز، نامزد دموکرات، دارلین گراهام، خواهر لیندسی گراهام را شکست داد؛ گزینه‌ای که ترامپ پس از مرگ ناگهانی سناتور لیندسی گراهام، در اوایل امسال برگزیده بود و هیچ سابقه سیاسی نداشت.
مین: تروی جکسون، از رهبران دموکرات سنای ایالتی، سوزان کالینز، سناتور جمهوری‌خواه، را پس از پنج دوره و ۳۰ سال حضور در سنا کنار زد؛ کالینز در کارزارش بر فاصله‌گرفتن از ترامپ تاکید کرده بود، اما از خشم رای‌دهندگان در امان نماند.
در برابر این موج، جمهوری‌خواهان در نبراسکا کرسی خود را حفظ کردند و سرنوشت دو کرسی دیگر، در می‌سی‌سی‌پی و آلاسکا، تا صبح چهارشنبه هنوز مشخص نشده است.
شیفت تاریخی در برخی ایالت‌های قرمز
شگفت‌انگیزترین بخش نتایج، جغرافیای آن بود. کانزاس برای نخستین بار از سال ۱۹۳۲ سناتوری دموکرات برگزید. در تگزاس، بزرگ‌ترین ایالت جمهوری‌خواه، دموکرات‌ها علاوه بر سنا، فرمانداری را هم بردند و گرگ ابت، فرماندار سه‌دوره‌ای جمهوری‌خواه، کنار رفت تا جینا هینوهوسا نخستین فرماندار لاتین‌تبار این ایالت شود؛ این نخستین بردهای سراسری دموکرات‌ها در تگزاس از سال ۱۹۹۴ محسوب میشود.
کارولینای جنوبی را ترامپ در انتخابات ۲۰۲۴ با ۱۸ درصد اختلاف برده بود، اما حمایت ترامپ از دارلین گراهام راه به جایی نبرد
آیووا و اوهایو هر یک هم‌زمان فرمانداری و کرسی سنا را به دموکرات‌ها دادند؛ در اوهایو ویوک راماسوامی، چهره نزدیک به ترامپ، رقابت فرمانداری را باخت.
در می‌سی‌سی‌پی، ایالتی که ترامپ دو سال پیش با ۲۳ درصد اختلاف برده بود، رقابت سنا تا صبح چهارشنبه لب‌مرز و بی‌نتیجه مانده بود. بر اساس شمارش رویترز و یواس‌ای تودی، جمهوری‌خواهان تقریبا در همه هزار و ۷۰۰ شهرستانی که بیشتر آرایشان شمرده شده بود نسبت به ۲۰۲۴ عقب افتادند و شهرستان‌های لاتین‌تبار مرزی تگزاس که در ۲۰۲۴ به سوی ترامپ چرخیده بودند، این بار برگشتند.
نخستین‌های تاریخی این انتخابات
این موج، فقط جابه‌جایی کرسی‌ها نبود و چند سقف دیرینه نمایندگی در آمریکا را هم شکست. در میشیگان، عبدال ال‌سید، پزشک و متخصص بهداشت عمومی و فرزند مهاجران مصری، مایک راجرز، نماینده پیشین کنگره و گزینه مورد حمایت ترامپ، را با بیش از پنج درصد اختلاف شکست داد تا نخستین مسلمان تاریخ سنای آمریکا شود.
ال‌سید، دانش‌آموخته آکسفورد با بورس رودز و مدیر پیشین اداره بهداشت دیترویت که در سال ۲۰۱۸ نیز نامزد فرمانداری میشیگان بود، کرسی گری پیترز، سناتور بازنشسته دموکرات، را حفظ کرد؛ آن هم در پایان کارزاری که در آن ترامپ او را «جهادی» خوانده بود و تبلیغات اسلام‌هراسانه علیه او به سطحی بی‌سابقه رسیده بود.
در مینه‌سوتا، پگی فلانگن، معاون فرماندار ایالت و عضو ملت وایت ارث از قوم اوجیبوه، میشل تافویا، گوینده پیشین ورزشی، را شکست داد و به‌عنوان نخستین زن بومی آمریکا به سنای این کشور راه یافت؛ او جانشین تینا اسمیت، سناتور بازنشسته دموکرات، میشود.
در فرمانداری‌ها نیز نخستین‌ها کم نبود: کیشا لنس باتمز، شهردار پیشین آتلانتا، در جورجیا نخستین زن سیاه‌پوستی شد که در تاریخ آمریکا به فرمانداری یک ایالت برگزیده میشود؛ جینا هینوهوسا در تگزاس نخستین فرماندار لاتین‌تبار این ایالت و خاویر بسرا در کالیفرنیا نخستین فرماندار لاتین‌تبار آن ایالت خواهد بود.
نخستین‌ها فقط از آن دموکرات‌ها نبود: در فلوریدا، بایرون دونالدز به‌عنوان نخستین فرماندار سیاه‌پوست جمهوری‌خواه در تاریخ آمریکا انتخاب شد.
حالا چه میشود
کنگره تازه سوم ژانویه ۲۰۲۷ سوگند می‌خورد و واشینگتن وارد دوره دولت دوپاره میشود: سنای دموکرات می‌تواند نامزدهای ترامپ، از جمله نامزدهای احتمالی دیوان عالی، را تایید نکند و رهبران دموکرات از هم‌اکنون از تحقیق درباره دولت و خانواده ترامپ سخن گفته‌اند.
ترامپ نتیجه را پذیرفته، اما تهدید کرده لوایحی را که «دیوانه‌وار» می‌خواند وتو خواهد کرد و در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشته است: «من در برگه رای نبودم و اگر بودم، با اختلافی عظیم برده بودیم.»
اما پرسش فوری‌تر برای منطقه، پرونده ایران است. ترامپ حمله تازه به ایران را تا پس از انتخابات عقب انداخته بود و گزارش‌هایی از آمادگی دولت او برای ازسرگیری حملات پس از روز رای‌گیری منتشر شده است؛ اکنون او با کنگره‌ای روبه‌روست که حزب مخالفش هر دو مجلس آن را در دست دارد و ۷۰ درصد رای‌دهندگانش گفته‌اند خواهان مهار و نظارت بیشتر کنگره بر رئیس‌جمهورند. این‌که جنگی که هزینه‌اش را حزب حاکم در صندوق رای پرداخت، با همین کنگره تازه چطور پیش خواهد رفت، پرسش اصلی هفته‌های آینده واشینگتن است.
