روزنامه هنگ‌کنگی ساوت چاینا مورنینگ پست در گزارشی تحلیلی نوشت دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، ایده نشستی سه‌جانبه با رهبران چین و روسیه را برای پایان دادن به جنگ ایران مطرح کرده است؛ نشستی که به باور تحلیل‌گران چینی، اگر هم برگزار شود، نقش پکن در آن نه فشار بر تهران، که فراهم کردن سکوی گفت‌وگو خواهد بود.
ترامپ روز یکشنبه به خبرنگاران گفت هفته آینده در حاشیه نشست همکاری اقتصادی آسیا ـ پاسیفیک (اپک) در شنژن با شی جین‌پینگ، رئیس جمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، دیدار خواهد کرد. او گفت: «فکر می‌کنم یکی از دیدار‌ها با رئیس جمهوری پوتین و رئیس جمهوری شی خواهد بود و جالب می‌شود.» ترامپ افزود درباره موضوع‌های زیادی، از جمله خلع سلاح هسته‌ای، گفت‌وگو خواهد شد و اظهار داشت: «داریم تلاش می‌کنیم جنگ در ایران را تمام کنیم.»
با این همه، نه پکن و نه مسکو هنوز برگزاری چنین نشست سه‌جانبه‌ای را در حاشیه اجلاس اپک در روزهای ۱۸ و ۱۹ نوامبر تأیید نکرده‌اند. گو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین، روز دوشنبه در پاسخ به پرسشی درباره تماس واشینگتن با پکن برای کمک به پایان جنگ، از همه طرف‌ها خواست صلح را انتخاب کنند و اختلاف‌ها را از راه گفت‌وگو و مذاکره حل کنند.
لی ویجیان، پژوهشگر خاورمیانه در مؤسسه مطالعات بین‌المللی شانگهای، می‌گوید، جنگ برای هر دو طرف پرهزینه شده و با وجود لفاظی‌های تند واشینگتن و تهران، هر دو به دنبال راهی به میز مذاکره‌اند و درست در جنین مقطعی، احتمالا چین نقش میانجی را بازی کند.
جنگی که از اسفند گذشته آغاز شده است، برخلاف وعده نخست ترامپ که «خیلی طول نخواهد کشید»، به بن‌بستی فرسایشی بدل شده است. تهران به پایگاه‌های ایالات متحده در کشور‌های همسایه حمله کرده است، رویارویی بر سر کنترل تنگه هرمز ادامه دارد، بهای جهانی نفت بالا رفته و در هفته‌های اخیر بحران به دریای سرخ هم کشیده شده است. خود ترامپ هم گفته است این جنگ در شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات کنگره نقش داشته است.
لی ویجیان، پژوهشگر خاورمیانه در مؤسسه مطالعات بین‌المللی شانگهای، به این روزنامه گفته است جنگ برای هر دو طرف پرهزینه شده و با وجود لفاظی‌های تند واشینگتن و تهران، هر دو به دنبال راهی به میز مذاکره‌اند. او گفت: «اکنون هر دو طرف تمایل به گفت‌وگو دارند و درست در چنین مقطعی است که نقش میانجی چین بازگشت به میز مذاکره را محتمل‌تر می‌کند.»
پکن اوایل این ماه هم اعلام کرد سه نماینده ویژه به خاورمیانه، دریای سرخ و شاخ آفریقا اعزام می‌کند تا گفت‌وگوهای صلح را پیش ببرند و تنش‌ها را کاهش دهند.
لی اما این تصور را رد می‌کند که پکن با کاهش خرید انرژی از ایران بر تهران فشار می‌آورد. به گفته او، جنگ و آشفتگی بازار را ایالات متحده و اسرائیل به راه انداخته‌اند و چین، به‌عنوان طرفی بی‌طرف، خود از پیامدهای آن زیان می‌بیند. او یادآوری می‌کند که چین حتی پیش از خروج یک‌جانبه واشینگتن از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ در سال ۲۰۱۸ هم بر این موضع بود که دیپلماسی تنها راه حل اختلاف‌ها و درگیری‌هاست.
لی اما این تصور را رد می‌کند که پکن با کاهش خرید انرژی از ایران بر تهران فشار می‌آورد. به گفته او، جنگ و آشفتگی بازار را ایالات متحده و اسرائیل به راه انداخته‌اند و چین، به‌عنوان طرفی بی‌طرف، خود از پیامدهای آن زیان می‌بیند.
چن فنگیینگ، مدیر پیشین مؤسسه مطالعات اقتصاد جهانی در مؤسسه مطالعات روابط بین‌الملل معاصر چین، می‌گوید: «مهم‌ترین سهم چین می‌تواند فراهم کردن سکوی دیپلماتیکی برای گفت‌وگوی همه طرف‌ها باشد.» به گفته او، با انتخابات ریاست جمهوری بعدی تنها دو سال فاصله است و ترامپ به‌خوبی از خطر تلافی سیاسی و حقوقی در صورت بازگشت دموکرات‌ها به کاخ سفید آگاه است. بنابراین، انگیزه بیشتری دارد که نگذارد جنگ ایران حزب جمهوری‌خواه را بیش از این پایین بکشد.
وانگ یی‌وی، مدیر مؤسسه امور بین‌الملل دانشگاه رنمین چین، نیز معتقد است ترامپ پس از انتخابات کنگره با فوریت دنبال خارج شدن از باتلاق جنگ با ایران است. او گفت: «به محض این‌که راه خروجی برای پایان جنگ در ایران پیدا کند، همان را انتخاب می‌کند.»
به گفته وانگ، با از دست رفتن کنترل هر دو مجلس کنگره و اختیار بودجه از دست جمهوری‌خواهان، و با خطر احتمالی ترکیدن حباب هوش مصنوعی، عرصه سیاست داخلی بر ترامپ تنگ شده است و در دو سال باقی‌مانده دوره‌اش، سیاست خارجی از معدود حوزه‌هایی است که کاخ سفید در آن دست نسبتا بازی دارد.
ترامپ در گفت‌وگوی تلفنی روز یکشنبه با شبکه سی‌ان‌ان هم گفت تا زمانی که گفت‌وگوها برای پایان جنگ پیش می‌رود، بسیار بعید است دستور حمله تازه‌ای به ایران بدهد. با این همه، در موضوع گفت‌وگوهای سه‌جانبه کنترل تسلیحات هسته‌ای، پکن تاکنون در برابر فشار‌ها مقاومت کرده است؛ چین می‌گوید زرادخانه هسته‌ای‌اش با زرادخانه‌های ایالات متحده و روسیه قابل مقایسه نیست و ورودش به چنین گفت‌وگوهایی به زمان‌بندی و به این بستگی دارد که همه طرف‌ها واقعا در پی امنیت جهانی باشند، نه تثبیت صلحی که بر اساس شرایط و برتری نظامی برخی کشور‌ها تعریف شده باشد.
