نیماد – مجمع عمومی سازمان ملل متحد روز جمعه ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۵ شاهد رأیگیری تاریخیای بود که با اکثریت قاطع به تصویب قطعنامهای موسوم به «اعلامیه نیویورک» انجامید؛ سندی که بر تشکیل یک دولت فلسطینی مستقل در چارچوب راهحل دو دولتی تأکید دارد و در عین حال بر خلع سلاح و کنار گذاشتن حماس از ساختار قدرت پای میفشارد. از مجموع اعضا، ۱۴۲ کشور به این قطعنامه رأی موافق دادند، ۱۰ کشور مخالفت کردند و ۱۲ کشور نیز رأی ممتنع دادند. ایالات متحده و اسرائیل در صف مخالفان بودند، در حالی که کشورهای عربی و بسیاری از دولتهای اروپایی از آن حمایت کردند.
این قطعنامه برگرفته از اعلامیهای است که در ماه ژوئیه، در کنفرانسی بینالمللی به میزبانی عربستان سعودی و فرانسه در نیویورک به تصویب رسید. در آن نشست، طرحی برای بازسازی غزه، انتقال اداره این منطقه به تشکیلات خودگردان فلسطین، آزادی گروگانهای باقیمانده در دست حماس و آغاز مذاکراتی زمانمند برای برپایی دولت فلسطینی ارائه شد. با توجه به تداوم جنگ خونبار در غزه و بحران انسانی بیسابقه، تلاش شد این چارچوب به قطعنامهای در مجمع عمومی تبدیل شود تا پشتوانه سیاسی گستردهتری بیابد.
در متن قطعنامه، حملات حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ علیه اسرائیل به صراحت محکوم شده است. همزمان، بر ضرورت آزادی فوری تمامی گروگانها تأکید میشود. از سوی دیگر، اسرائیل نیز به دلیل حملات گسترده و محاصره غزه که به تلفات سنگین غیرنظامیان و فروپاشی زیرساختهای حیاتی انجامیده، مورد انتقاد قرار گرفته است. قطعنامه از استقرار یک «ماموریت تثبیت بینالمللی» سخن میگوید که بتواند در گذار از جنگ به دوران بازسازی و انتقال قدرت نقشی عملی ایفا کند.
واشنگتن این اقدام را «حرکتی تبلیغاتی در زمان نامناسب» خواند و تأکید کرد که چنین بیانیههایی عملاً دستاوردی برای صلح ندارند. نماینده اسرائیل در سازمان ملل نیز این قطعنامه را «تئاتری سیاسی» توصیف کرد که به گفته او، مشروعیت مجمع عمومی را زیر سؤال میبرد. در مقابل، تشکیلات خودگردان فلسطین آن را «بازتابی از حقوق مردم فلسطین» و گامی در جهت پایان اشغال دانست. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، در واکنش به تصویب اعلامیه تأکید کرد که جامعه جهانی دیگر نمیتواند نسبت به رنج فلسطینیان و بنبست سیاسی بیتفاوت بماند. او گفت این رأی «گواهی بر اراده ملل برای حرکت به سمت راهحلی عادلانه» است و فرانسه آماده است در چارچوب تلاشهای بینالمللی نقش فعالتری برای عملی کردن مفاد آن ایفا کند.
روزنامه لوموند این رأی را «نمادین اما دیرهنگام» دانست و نوشت: جامعه جهانی برای نخستینبار در سالهای اخیر با چنین اجماعی علیه حماس و در عین حال علیه تداوم سیاستهای اسرائیل سخن گفته است. الجزیره اما قطعنامه را فرصتی برای فشار مضاعف بر تلآویو ارزیابی کرد؛ فشاری که میتواند مسیر مذاکرات را احیا کند. در مقابل، برخی اندیشکدههای غربی یادآور شدند که چون مصوبات مجمع عمومی الزامآور نیستند، بعید است تغییری عملی در میدان جنگ یا سیاست داخلی اسرائیل به سرعت پدید آید.
تحلیلگران چند مسیر محتمل را ترسیم کردهاند. یک سناریو آن است که این رأی به تشکیلات خودگردان امکان دهد با پشتوانه بینالمللی بیشتری در صحنه حاضر شود و حتی برخی کشورها دست به شناسایی دولت فلسطین بزنند. سناریوی دیگر، افزایش تنش با اسرائیل و آمریکا است؛ چرا که مخالفت قاطع این دو نشان میدهد هر تلاشی برای اجرایی کردن مفاد قطعنامه با مقاومت جدی مواجه خواهد شد و اسرائیل ممکن است با گسترش شهرکسازی یا تشدید حملات واکنش نشان دهد. به تازگی نخستوزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو طرح توسعه شهرکهای موسوم به «E1» در شرق اورشلیم را امضا کرد که شامل ساخت هزاران واحد مسکونی تازه در کرانه باختری است. این اقدام که مدتها به دلیل فشارهای بینالمللی مسکوت مانده بود، به باور ناظران عملاً پیوستگی جغرافیایی کرانه باختری را از هم میگسلد و امکان تشکیل دولت مستقل فلسطینی با پایتختی در بیتالمقدس شرقی را بیش از پیش دشوار میکند.
همزمان با این تحولات احتمال استقرار یک نیروی چندملیتی در غزه نیز مطرح شده، اما تحقق آن نیازمند موافقت شورای امنیت است، جایی که آمریکا میتواند با حق وتو مانع شود.
برای فلسطینیان، این رأی بیش از هر چیز بار نمادین دارد: نشانهای که جامعه جهانی صدای آنان را میشنود، حتی اگر در عمل محاصره و بمباران همچنان ادامه داشته باشد. اگر روند به سمت بازسازی و تقویت تشکیلات خودگردان پیش برود، امید به احیای زندگی عادی در غزه زنده خواهد شد. برای اسرائیل اما این رأی نشانهای از انزوای دیپلماتیک فزاینده است که میتواند روابط تلآویو با اروپا و برخی کشورهای همپیمان را تحت فشار قرار دهد، بهویژه در حالی که گسترش شهرکسازی در کرانه باختری امکان تحقق هرگونه راهحل سیاسی را بیش از گذشته تضعیف میکند.
تصویب «اعلامیه نیویورک» را باید بیش از آنکه اقدامی اجرایی دانست، نقطه عطفی سیاسی و نمادین به حساب آورد. اجماعی کمسابقه شکل گرفت که هم علیه اقدام حماس در هفت اکتبر و هم علیه سیاستهای خشونتبار و غیرانسانی اسرائیل هشدار میدهد. اما آینده این سند بستگی دارد به اینکه آیا ارادهای برای تبدیل کلمات به اقدام واقعی وجود خواهد داشت یا نه. سرنوشت راهحل دو دولتی همچنان در گرو توازن قدرت در میدان و سیاستورزی بازیگران اصلی باقی میماند.
