شبکه خبری الجزیره در گزارشی به بالا گرفتن تنشها میان ایالات متحده و ونزوئلا پرداخته، شرایطی که هر آن بیم وقوع جنگی دیگر در آمریکای لاتین میرود. این گزارش مسئله صدور مجوز برای عملیات مخفیانه سازمان سیآیای علیه دولت مادورو را برجسته کرده و روایت خود را در پرتو این تحول ارائه میدهد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، بهتازگی تایید کرده به سازمان سیآیای اجازه اجرای عملیات مخفیانه در ونزوئلا داده است؛ اقدامی که تنشها میان واشنگتن و کاراکاس را به سطحی بیسابقه رسانده است.
ترامپ همچنین گفت دولت او در حال بررسی طرح «حمله زمینی» به خاک ونزوئلاست، آن هم در حالی که آمریکا طی هفتههای اخیر چندین حمله هوایی علیه قایقهای ونزوئلایی در دریای کارائیب انجام داده و نیروهای خود را در منطقه افزایش داده است.
نیویورک تایمز نخستین رسانهای بود که خبر صدور این دستور را فاش کرد و به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت هدف اصلی این استراتژی «برکناری نیکلاس مادورو از قدرت» است.
مادورو متعاقب اظهارات ترامپ در تلویزیون دولتی ونزوئلا ظاهر شد و از شهروندان خواست خویشتندار باشند. او گفت: «نه به تغییر رژیم که یادآور جنگهای شکستخورده افغانستان، عراق و لیبی است. نه به کودتاهای سازمانیافته سیآیای. آمریکای لاتین چنین سیاستهایی را نمیخواهد و نمیپذیرد.»
ترامپ چرا این دستور را صادر کرد؟
خبرنگاری از ترامپ در نشست خبری کاخ سفید، پرسید چرا به سیآیای اجازه عملیات در ونزوئلا داده است. او پاسخ داد: «دو دلیل دارم؛ اول اینکه آنها [ونزوئلاییها] زندانهایشان را خالی کرده و زندانیان را روانه آمریکا کردهاند. دوم هم موضوع مواد مخدر است. مقدار زیادی مواد مخدر از ونزوئلا به دریا و از آنجا به آمریکا میرسد، و ما قرار است جلوی آن را در خشکی هم بگیریم.»
ترامپ در برابر این پرسش که آیا سیآیای اجازه دارد مادورو را «از میان بردارد»، از پاسخ مستقیم خودداری کرد و گفت: «نمیخواهم به چنین پرسشی پاسخ بدهم… اما فکر میکنم ونزوئلا روزهای داغی را تجربه میکند.»
حملات آمریکا تاکنون
ایالات متحده تاکنون شش حمله به قایقهای ونزوئلایی در آبهای کارائیب انجام داده است که به گفته واشنگتن، هدف از آن مبارزه با قاچاق مواد مخدر بوده؛ اما هنوز مدرک عمومی برای اثبات این ادعا ارائه نشده است. در این حملات دستکم ۲۷ نفر کشته شدهاند.
آیا رئیسجمهور حق دارد بدون مجوز کنگره چنین اقداماتی انجام دهد؟
کارشناسان حقوق بینالملل میگویند این حملات ممکن است مغایر قانون اساسی آمریکا و ناقض قوانین بینالمللی باشد.
بروس فاین، حقوقدان آمریکایی، گفته است: «هرگونه استفاده از نیروی نظامی جز در دفاع از حمله واقعی، نیاز به مجوز صریح کنگره دارد. بنابراین این حملات غیرقانونیاند.»
قانون موسوم به «اختیارات جنگی» مصوب ۱۹۷۳، رئیسجمهور آمریکا را موظف میکند پیش از ورود به هر جنگی، از کنگره مجوز بگیرد و ظرف ۴۸ ساعت پس از آغاز عملیات نظامی، آن را به اطلاع نمایندگان برساند.
واکنش ونزوئلا
دولت مادورو ایالات متحده را به نقض منشور سازمان ملل و تجاوز به خاک کشورش متهم کرده است. مادورو از بسیج «میلیونها نیروی شبهنظامی» خبر داده و گفته است که این کشور آماده مقابله مسلحانه است. در رسانههای دولتی نیز تصاویری از تمرین نظامی شبهنظامیان، از جمله زنان و سالمندان، منتشر شده است.
کارلوس پینا، تحلیلگر سیاسی ونزوئلایی، به الجزیره گفته است: «اعلام عملیات سیآیای ممکن است پایگاه اجتماعی مادورو را متحدتر کند و به او امکان دهد با شعار ضداستعماری، مشروعیت سیاسی خود را در داخل و میان متحدان چپگرای منطقه تقویت کند.»
واکنش کشورهای منطقه
گوستاوو پترو، رئیسجمهور کلمبیا، هشدار داده است که هرگونه اقدام نظامی در ونزوئلا میتواند برای کشورش پیامدهای خطرناکی داشته باشد.
او گفت: «من طرفدار سیاستهای مادورو نیستم، اما اگر موشکها شلیک شوند یا حملات زمینی از سوی نیروهای آمریکایی یا سیآیای آغاز شود، عواقب آن دامن کلمبیا را هم خواهد گرفت.»
سابقه عملیات سیآیای در آمریکای لاتین
تاریخ مداخلات پنهان آمریکا در این منطقه طولانی و تاریک است. از کودتای ۱۹۵۴ در گواتمالا علیه دولت منتخب «یاکوبو آربنز» گرفته تا سرنگونی سالوادور آلنده در شیلی در سال ۱۹۷۳، و حمایت از رژیمهای نظامی در برزیل، بولیوی، آرژانتین و اروگوئه، همه با پشتیبانی مستقیم یا غیرمستقیم سیآیای انجام شد.
در دهه ۱۹۸۰ نیز حمایت واشنگتن از نیروهای راستگرای السالوادور و تجاوز نظامی به گرانادا و پاناما نمونههای تازهتری از همین روند بود.
آینده چه خواهد شد؟
به گفته پینا، واکنش بیشتر کشورهای آمریکای لاتین تاکنون محتاطانه بوده است، اما احتمال دارد برخی دولتها تلاش کنند میان واشنگتن و کاراکاس میانجیگری کنند.
او هشدار داده است که هرگونه درگیری نظامی میتواند موج تازهای از مهاجرت را رقم بزند. از سال ۲۰۱۴ تاکنون بیش از هشت میلیون ونزوئلایی کشورشان را ترک کردهاند.
پینا میگوید: «اگر درگیری نظامی واقعی شکل بگیرد، ممکن است شاهد موج مهاجرتی باشیم که در حال حاضر ابعادش قابل پیشبینی نیست.»
