روزنامه بریتانیایی فایننشالتایمز در گزارشی به بحران انرژی در ایران پرداخته، بحرانی که دولت مسعود پزشکیان را بهرغم کمبود منابع مالی کافی واداشته است تا پروژههای انرژی خورشیدی را تسریع بخشد.
این گزارش که به قلم بیتا غفاری نگاشته است، میگوید که ایران در حال تلاش برای تسریع پروژههای انرژی خورشیدی است تا کمبود شدید برق ناشی از زیرساختهای فرسوده و سالها تحریم اقتصادی آمریکا را جبران کند.
ایران از سومین ذخایر بزرگ نفت و دومین ذخایر بزرگ گاز جهان در جهان برخوردار است، اما با این حال کشور با معضل کمبود شدید سوخت دست و پنجه نرم میکند، معضلی که امسال هم باعث قطع برق و خاموشیهای گسترده شد و به نارضایتی عموم مردم دامن زد.
فایننشالتایمز مینویسد که در چنین شرایطی مقامهای تهران امیدوارند که گسترش ظرفیت انرژی خورشیدی بتواند بحران انرژی را تخفیف دهد.
این گزارش در ادامه با اظهارات محسن طرزطلب، معاون وزیر نیرو، همراه است که تاکید کرده، «توسعه انرژیهای تجدیدپذیر از یک سیاست حمایتی به یک ضرورت راهبردی در کشور تبدیل شده است» و ایران تلاش میکند وابستگی خود به سوختهای فسیلی را کاهش دهد.
زیرساختهای فرسوده و سرمایهگذاری اندک
گزارشگر فایننشالتایمز مینویسد، کمبود سرمایهگذاری و زیرساختهای قدیمی، که با تحریمهای اقتصادی طولانیمدت آمریکا تشدید شده، موجب قطع مکرر برق در تابستان و گاز در زمستان شده است. بحران کمآبی و تغییرات اقلیمی نیز شرایط را وخیمتر کرده است.
ایران به طور سنتی ۸۰ درصد برق خود را از گاز طبیعی تامین میکند، واگرچه بحث پیرامون کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و تنوعبخشی به منابع انرژی از طریق انرژیهای تجدیدپذیر جذاب است، اما با این حال، کارشناسان نسبت به توان اقتصاد آسیبدیده کشور برای تحقق اهداف بلندپروازانه خورشیدی تردید دارند؛ چرا که ایران به واردات وابسته است و از دسترسی به منابع مالی جهانی محروم مانده است.
اصولگرایان در این شرایط سعی میکنند که معضلات را گردن دولت پزشکیان بیندازند، چنانکه نصرالله پژمانفر، نماینده مجلس، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت، «تاخیر در اجرای پروژههای خورشیدی ناشی از عملکرد کند و ناکافی بانک مرکزی در تأمین ارز خارجی است.»
اهداف بلندمدت و چالشهای اقتصادی
طبق اعلام سازمان انرژیهای تجدیدپذیر، ایران قصد دارد طی سه سال آینده ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر خود را به ۱۲ گیگاوات برساند. وزارت نیرو میگوید ظرفیت فعلی امسال دو برابر شده و به ۲.۵ گیگاوات رسیده است. فایننشالتایمز یادآور شده که اما این تنها ۲.۵ درصد از برق تولیدی کشور را تشکیل میدهد در حالیکه این رقم در ترکیه در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۶.۳ درصد بوده است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، اعلام کرده که دولت آماده همکاری با شرکتهای خصوصی برای پاسخ به تقاضای فزاینده برق است. او اخیرا گفته است که «تمام قراردادهای ساخت نیروگاههای خورشیدی میتواند ظرف یک سال اجرا شود. و باید تضمین کنیم که هیچ کارخانهای در تابستان آینده با کمبود برق مواجه نشود.»
گزارشها حاکیست که قطعیهای برق موجب اختلال در تولید، افزایش هزینهها و خسارت میلیاردی به صنایع شده است. در تابستان گذشته، شبکه برق کشور در زمان اوج مصرف (زمان استفاده گسترده از کولر) با کمبود ۱۵ گیگاوات مواجه شد و بار دیگر خاموشیهای چرخشی اعمال گردید.
سرمایهگذاری جدید و ظرفیت بالقوه
به نوشته فایننشالتایمز، صندوق توسعه ملی ایران در تیر ماه متعهد شد ۲.۳ میلیارد دلار برای ساخت ۷ گیگاوات انرژی تجدیدپذیر سرمایهگذاری کند که ۲۰ درصد آن توسط بخش خصوصی تامین میشود.
کارشناسان میگویند ایران با حدود ۳۰۰ روز آفتابی در سال، موقعیتی عالی برای بهرهگیری از انرژی خورشیدی دارد. در هفتههای اخیر نیز چندین مزرعه خورشیدی جدید در نقاط مختلف کشور افتتاح شده است.
مسلم موسوی، رئیس انجمن انرژیهای تجدیدپذیر ایران، اظهار داشت: «من طرفدار انرژی تجدیدپذیر هستم، اما ظرفیت پیمانکاری کشور محدود است و تحقق اهداف تعیینشده در زمان مقرر بعید به نظر میرسد. حتی با اضافه شدن نیروگاههای جدید در سه یا چهار سال آینده، بدون بهینهسازی مصرف و افزایش بهرهوری انرژی، شکاف عرضه و تقاضا پر نخواهد شد.»
تشویق مردم به نصب پنلهای خورشیدی
دولت ایران برای کاهش فشار بر شبکه برق، مردم را به نصب پنلهای خورشیدی روی پشتبامها تشویق میکند و وام و امکان فروش برق تولیدی را بهعنوان مشوق در نظر گرفته است. فایننشالتایمز مینویسد که با وجود این، قیمتهای بسیار پایین انرژی در ایران باعث مصرف بیرویه شده است. پزشکیان گفت که کاهش ۱۰ درصدی در مصرف انرژی میتواند روزانه معادل ۸۰۰ هزار بشکه نفت و گاز صرفهجویی کند.
تحریمها، جنگ و وابستگی به چین
این گزارش در نهایت با اشاره به پیشگامی چین در تولید سامانههای خورشیدی در جهان میگوید که ایران هم برای تجهیزات خورشیدی بهطور عمده به واردات از چین متکی است، اما بیثباتی ناشی از جنگ ۱۲ روزه اسرائیل با ایران و همچنین بازگشت تحریمهای شورای امنیت در ماه گذشته، باعث سقوط شدید ارزش پول ملی ایران شد و واردات را گرانتر کرد.
موسوی در این باره گفت: «تحریمها هم بر تامین مالی اثر میگذارند، هم هزینهها را افزایش میدهند و هم مانع جذب سرمایهگذاری خارجی در این بخش میشوند.»
وی افزود شرکتهای خارجی که پس از خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریمها ایران را ترک کردند، پیشتر وعده ۴ میلیارد دلار سرمایهگذاری در پروژههای انرژی تجدیدپذیر داده بودند.
اکنون تحریمهای ایالات متحده علیه ایران تشدید شده. تحریمهای سازمان ملل نیز بازگشته است. پرسش اصلی این است دولت ایران چه استراتژی برای جایگزینی این سرمایهگذاری دارد؟ تا جایی ایران نفت خود را به صورت تهاتری به چین میداد. آیا میتواند به همین رویه تجهیزات انرژی خورشیدی را هم از چین وارد کند؟
