وبسایت شبکه الجزیره در یادداشتی تحلیلی به حضور گسترده ناوهای جنگی ایالات متحده در دریای کارائیب پرداخته و آن را نه با هدف مبارزه با قاچاق مواد مخدر بلکه نشانهای از «قدرتنمایی، کنترل و تلاش برای تغییر رژیم ونزوئلا» دانسته است. این یادداشت به قلم گیوم لانگ، تحلیلگر ارشد در مرکز پژوهشهای اقتصادی و سیاسی در واشنگتن، نوشته شده است که ترجمه آن را میخوانید.
ده کشتی جنگی آمریکا شامل یک زیردریایی هستهای، چند ناوشکن و یک رزمناو موشکی، با دههزار سرباز در جنوب دریای کارائیب گشت میزنند که این بزرگترین استقرار نظامی آمریکا در این منطقه طی چند دهه گذشته محسوب میشود. دستکم هفت قایق که گفته میشود حامل مواد مخدر بودند، هدف حمله قرار گرفتهاند و بیش از ۳۲ نفر بدون محاکمه کشته شدهاند. اکنون دولت ترامپ ونزوئلا را به اقدام نظامی مستقیم تهدید میکند. گزارشها حاکی است پنتاگون طرحهایی برای حمله به خاک ونزوئلا آماده کرده و رئیسجمهوری آمریکا نیز به سازمان سیآیای اجازه انجام عملیات مخفی مرگبار در این کشور داده است.
به گفته مقامات آمریکایی، هدف از این عملیات برکناری نیکلاس مادوروست؛ فردی که ترامپ او را «رهبر سازمان جنایتکار کارتل دِ لوس سولِس» میخواند. مارکو روبیو، وزیر خارجه و چهره ضدونزوئلایی باسابقه در واشنگتن، گفته است مادورو مسئول قاچاق مواد مخدر به خاک آمریکاست. دولت آمریکا حتی برای سر مادورو ۵۰ میلیون دلار جایزه تعیین کرده است.
اما این روایت رسمی از اساس زیر سؤال است. وجود کارتل دولتی «دِ لوس سولس» یا هر گونه کنترل مستقیم دولت ونزوئلا بر تجارت بینالمللی کوکائین، بارها رد شده است. گرچه گروه جنایتکار واقعی دیگری به نام «ترن دِ آراگوا» فعالیت دارد، اما توان و نفوذش با کارتلهای بزرگ در کلمبیا، مکزیک یا اکوادور قابل مقایسه نیست.
حتی گزارش سال ۲۰۲۴ اداره مبارزه با مواد مخدر آمریکا نامی از ونزوئلا نبرده و ارزیابی محرمانه شورای اطلاعات ملی آمریکا هم نشان داده که مادورو هیچ شبکه قاچاقی را کنترل نمیکند. واقعیت این است که تنها مقدار اندکی مواد مخدر از مسیر ونزوئلا عبور میکند و سهم این کشور در تجارت مواد مصنوعی یا بحران فنتانیل در آمریکا تقریبا صفر است. بنابراین اگر واقعا هدف دولت ترامپ مبارزه با مواد مخدر بود، انتخاب ونزوئلا به عنوان هدف منطقی به نظر نمیرسید.
نمایش قدرت یا مقدمه تغییر رژیم؟
در نگاه نخست، استقرار ناوهای آمریکایی نوعی نمایش سیاسی بود؛ تلاشی از سوی ترامپ برای نشان دادن چهرهای «قاطع در برابر جرم و جنایت» در آستانه انتخابات. پیت هگزث، وزیر دفاع آمریکا، هفته گذشته گفت: «اگر مواد مخدر به سمت سواحل ما بفرستید، شما را نابود میکنیم.» نظرسنجیها نشان میدهد که جرم و جنایت همچنان یکی از نگرانیهای اصلی شهروندان آمریکاست.
از زاویهای دیگر، برخی تحلیلگران معتقدند این اقدام برای جلب رضایت نئوکانها و چهرههای تندرو در دولت ترامپ و اپوزیسیون راستگرای ونزوئلاست، از جمله ماریا کورینا ماچادو، برنده جایزه نوبل و رهبر اپوزیسیون که آشکارا خواستار دخالت خارجی شده است. در حالیکه جناحهای میانهروتر مخالف چنین رویکردیاند، این گروهها هر گونه عادیسازی روابط با کاراکاس را خیانت میدانند.
با این حال، با گسترش بیسابقه حضور نظامی و قطع کامل تماسهای دیپلماتیک با دولت مادورو، از جمله توقف ماموریت نماینده ویژه آمریکا، نشانهها حاکی از آن است که هدف واقعی دولت ترامپ میتواند تغییر رژیم از راه نظامی باشد.
مارکو روبیو و جمهوریخواهان فلوریدا سالهاست خواستار رویکردی تهاجمیتر در قبال ونزوئلا هستند. برای روبیو، سرنگونی مادورو – و شاید در ادامه حکومت کمونیستی کوبا – بیش از آنکه هدفی استراتژیک باشد، آرزویی سیاسی و نمادین است.
احتمال جنگ، مهاجرت و بیثباتی
در حالی که ترامپ وعده داده آمریکا را وارد «جنگهای بیپایان» نکند، بسیاری یادآور میشوند که این بار موضوع مربوط به نیمکره غربی است، جایی که واشنگتن بار دیگر با چوب بزرگ خود در حال بازگشت به سنت دیپلماسی قایق توپدار است، همان سیاستی که در اوایل قرن بیستم دریای کارائیب را لرزاند.
هر چند در صورت درگیری، توازن قوا آشکارا به نفع آمریکاست، اما اشغال ونزوئلا به سادگی تهاجم به پاناما یا هائیتی نخواهد بود. ونزوئلا با جمعیتی نزدیک به ۲۸ میلیون نفر، ده برابر پاناما جمعیت دارد و مانند عراق در سال ۲۰۰۳ میتواند درگیر مقاومت طولانی و پرهزینهای شود.
«چاویسمو»، هرچند ضعیفتر از گذشته، هنوز پایگاه مردمی قدرتمندی دارد. حتی مخالفان دولت نیز به احتمال زیاد با هر گونه حمله خارجی مخالفت خواهند کرد. تغییر رژیم با زور نظامی قطعا به مقاومت مسلحانه و جنگ فرسایشی منتهی میشود.
از همین رو، محتملتر این است که دولت ترامپ ابتدا به حملات هوایی محدود بسنده کند، مشابه حملهاش به ایران در ژوئن گذشته. اما هیچ تضمینی وجود ندارد که چنین حملهای شورش یا کودتای مورد نظر واشنگتن را رقم بزند. ارتش ونزوئلا در دو دهه گذشته وفاداری خود را نشان داده و در برابر کودتای ۲۰۰۲، بحران گوایدو و حمله مزدوران در سال ۲۰۲۰ تاب آورده است.
در صورت شکست حمله اول، حامیان تغییر رژیم احتمالا فشار خواهند آورد که حملات ادامه یابد، سناریویی شبیه به جنگ نیابتی لیبی که میتواند منطقه را در دریایی از سلاح و بیثباتی غرق کند و به رشد گروههای جنایتکار و قاچاقچی دامن بزند.
فاجعهای انسانی در راه؟
در نتیجه تحریمهای سنگین آمریکا، بیش از هفت میلیون ونزوئلایی در سالهای اخیر کشورشان را ترک کردهاند؛ بحرانی که حتی بر انتخابات آمریکا در سال ۲۰۲۴ تاثیر گذاشت. اگر تحریمها چنین موجی از مهاجرت به راه انداخت، جنگی تمامعیار میتواند بحران انسانی و پناهجویان را به سطحی بیسابقه برساند.
جای تعجب نیست که برزیل و کلمبیا، دو همسایه مهم ونزوئلا، قاطعانه با هرگونه دخالت نظامی آمریکا مخالفت کردهاند.
در نهایت، تناقض ماجرا آشکار است: عملیاتی که به نام مبارزه با مواد مخدر آغاز شده، خود میتواند زمینهساز گسترش قاچاق مواد و بیثباتی منطقه شود. حضور نظامی گسترده آمریکا در سواحل ونزوئلا، سراشیبی خطرناکی است به سوی جنگی که نهتنها رنج مردم ونزوئلا را بیشتر خواهد کرد، بلکه ممکن است آمریکا را در باتلاقی سیاسی و نظامی فرو ببرد.
