ایالات متحده یک نفتکش تحریمشده ونزوئلا را توقیف کرده؛ اقدامی که باعث افزایش قیمت نفت شده و تنشها میان واشنگتن و کاراکاس را تشدید کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز چهارشنبه گفت: «ما همین حالا یک نفتکش را در سواحل ونزوئلا توقیف کردیم، نفتکش بزرگی بود، بسیار بزرگ، در واقع بزرگترین نفتکشی که تاکنون دیدهایم، و اتفاقات دیگری نیز در جریان است.»
این اقدام خشم دولت ونزوئلا را به دنبال داشت و تاکید کرد کاری که آمریکاییها انجام دادهاند «دزدی دریایی بینالمللی» و «سرقت آشکار» است.
شبکه خبری الجزیره در گزارشی به ابعاد حقوقی ماجرا پرداخته و اینکه آیا اقدام آمریکا در توقیف نفتکش ونزوئلایی اساسا مبنای قانونی دارد یا اینکه همانطور که کاراکاس گفته، «دزدی دریایی» است. ترجمه این گزارش را در ادامه میخوانید.
ماجرا چه بود؟
ایالات متحده اعلام کرد که یک نفتکش بزرگ را در نزدیکی سواحل ونزوئلا رهگیری و توقیف کرده است؛ اقدامی که نخستین عملیات از این نوع در چند سال اخیر محسوب میشود.
آخرین اقدام مشابهی که ارتش آمریکا دست به آن زده است در سال ۲۰۱۴ رخ داد، زمانی که نیروهای ویژه نیروی دریایی آمریکا نفتکش «مورنینگ گلوری» را در نزدیکی قبرس توقیف کردند؛ نفتکشی که شورشیان لیبی قصد داشتند نفت خام سرقتشده را از طریق آن بفروشند.
دولت ترامپ نام نفتکش ونزوئلایی یا محل دقیق عملیات را اعلام نکرده است. با این حال، خبرگزاری بلومبرگ گزارش داد که مقامات آمریکایی این کشتی را «فاقد تابعیت» توصیف کردهاند و گفتهاند که در ونزوئلا پهلو گرفته بود.
اندکی پس از اعلام این عملیات در روز چهارشنبه، پام باندی، دادستان کل آمریکا، ویدیویی منتشر کرد که در آن دو بالگرد به یک کشتی نزدیک میشوند و نیروهای مسلح با لباس استتار از بالگردها به روی عرشه فرود میآیند.
باندی گفت: «امروز، افبیآی، اداره تحقیقات امنیت داخلی و گارد ساحلی ایالات متحده، با حمایت وزارت جنگ، حکم توقیف یک نفتکش حامل نفت تحریمشده از ونزوئلا و ایران را اجرا کردند.»
او افزود: «این نفتکش طی چندین سال گذشته به دلیل مشارکت در شبکه قاچاق نفت غیرقانونی که از سازمانهای تروریستی خارجی حمایت میکند، توسط ایالات متحده تحریم شده بود.»
کارشناسان میگویند روش یورش نیروهای نظامی آمریکا به این کشتی که در ویدیو نشان داده شده، روش استاندارد نیروهای آمریکایی است.
مارک کانسیان، سرهنگ بازنشسته نیروی دریایی و مشاور ارشد در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، به الجزیره گفت: «نیروی دریایی، گارد ساحلی و نیروهای ویژه آموزش خاصی برای این نوع مأموریتها دارند که به آن بازدید، سوار شدن، جستوجو و توقیف گفته میشود.»
او افزود: «این کار برای گارد ساحلی کاملا معمول است. دولت گفته که این عملیات را نیروهای گارد ساحلی انجام دادهاند، هرچند بالگرد به نظر میرسد از نوع اساچ-۶۰اس نیروی دریایی باشد.»
کدام کشتی توقیف شد؟
شرکت بریتانیایی امنیت دریایی «ونگارد» میگوید نفتکشی که صبح چهارشنبه در سواحل ونزوئلا توقیف شده است، «اسکیپر» نام دارد.
وبسایت «مارین ترافیک» نیز کشتی «اسکیپر» را به عنوان یک نفتکش بسیار بزرگ معرفی کرده که ۳۳۳ متر طول و ۶۰ متر عرض دارد.
این نفتکش در سال ۲۰۲۲ به اتهام کمک به حمل نفت برای گروه مسلح حزبالله لبنان که تحت حمایت ایران قار دارد، و نیروی قدس ایران، تحریم شد.
کشتی «اسکیپر» بین ۴ تا ۵ دسامبر از پایانه اصلی نفتی ونزوئلا در «خوزه» حرکت کرده و حدود ۱.۸ میلیون بشکه نفت سنگین و گوگرددار «مری» را بارگیری کرده بود؛ نوعی نفت خام سنگین که در ونزوئلا تولید میشود.
ترامپ روز چهارشنبه گفت: «فکر میکنم نفت را برای خودمان نگه میداریم.»
طبق دادههای ماهوارهای که موسسه «تنکر ترکرز» آن را تحلیل کرده است، این نفتکش پیش از توقیف، حدود ۲۰۰ هزار بشکه نفت را در نزدیکی کوراسائو به نفتکش «نپتون ۶» با پرچم پاناما منتقل کرده بود که به سمت کوبا در حرکت بود.
بر اساس دادههای حملونقل شرکت نفت و گاز دولتی ونزوئلا، این کشتی در سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ نیز نفت ونزوئلا را به آسیا منتقل کرده بود.
بیشتر بخوانید:
بحران ونزوئلا؛ وقتی مردم قربانی دوگانه مادورو ـ آمریکا میشوند
ناوهای جنگی آمریکا در سواحل ونزوئلا برای مقابله با موادمخدر نیستند
آیا ونزوئلا برای حمله نظامی آمریکا آماده است؟
وزیر جنگ آمریکا آغاز عملیات «نیزه جنوب» را اعلام کرد؛ سایه جنگ بر ونزوئلا
گاردین: ترامپ در تماس تلفنی از مادورو خواست از قدرت کنارهگیری کند
نفتکش در کجا توقیف شد؟
ایالات متحده اعلام کرده که نفتکش را در دریای کارائیب توقیف کرده است. مقامات آمریکایی گفتهاند که این اقدام در نزدیکی آبهای سرزمینی ونزوئلا انجام شده، اما مختصات دقیق آن را اعلام نکردهاند.
دادههای «مارین ترافیک» نشان میدهد که مکانیاب کشتی همچنان در دریای کارائیب قرار دارد.
آیا اقدام آمریکا قانونی است؟
کانسیان خاطرنشان کرد: «توقیف اقلام تحریمشده در داخل قلمرو یک کشور رایج است، اما در آبهای بینالمللی غیرمعمول است.»
او افزود: «روسیه صدها نفتکش تحریمشده دارد که در حال حرکت هستند، اما هیچکدام توقیف نشدهاند.»
کارشناسان میگویند مشخص نیست که آیا این توقیف قانونی بوده یا نه، زیرا جزئیات زیادی از این عملیات منتشر نشده است.
سالوادور سانتینو رجیلمه، استاد علوم سیاسی و رئیس برنامه روابط بینالملل در دانشگاه لیدن هلند، به الجزیره گفت: «از نظر حقوقی، دو لایه وجود دارد. یکی اینکه ایالات متحده چگونه این اقدام را در دادگاههای داخلی خود توجیه میکند، و دیگری اینکه این اقدام تا چه حد با حقوق بینالملل دریایی قابل دفاع است.»
او افزود: «در سطح داخلی، واشنگتن مبنای گستردهای برای توقیف نفتکشهایی که با دور زدن تحریمها مرتبط هستند، ایجاد کرده است… از این منظر، احتمالا این عملیات در چارچوب قوانین داخلی آمریکا قانونی تلقی خواهد شد.»
با این حال، رجیلمه افزود که مشروعیت این اقدام در چارچوب حقوق بینالملل بسیار نامشخصتر است.
ایالات متحده ممکن است استدلال کند که کشتی فاقد تابعیت بوده است چرا که طبق کنوانسیون سازمان ملل در مورد حقوق دریاها، کشتیها باید دارای «تابعیت» باشند.
دولت گویان، همسایه ونزوئلا، اعلام کرده که کشتی «اسکیپر» بهطور جعلی پرچم گویان را برافراشته بوده و در این کشور ثبت نشده است.
اگر یک کشتی پرچمی را برافرازد که تحت آن ثبت نشده باشد، یا اصلا هیچ پرچمی نداشته باشد، کشورها «حق بازرسی» دارند؛ به این معنا که مقامات آنها میتوانند کشتی را در آبهای آزاد (در واقع آبهای بینالمللی) متوقف کرده و بازرسی کنند.
اگر پس از بررسی مدارک کشتی، همچنان تردیدی درباره تابعیت آن وجود داشته باشد، میتوان بازرسی گستردهتری انجام داد.
سانتینو رجیلمه میگوید: «بیتابعیتی بهوضوح راه را برای سوار شدن و شناسایی کشتی باز میکند، اما بهطور خودکار مجوزی عمومی برای اجرای هر گونه رژیم مقرراتی یکجانبه ایجاد نمیکند. این گذار از حق بازرسی به توقیف کامل کشتی و محموله، در منطقهای خاکستری قرار دارد که پژوهشهای اخیر آن را بهعنوان خلأ قضایی توصیف میکنند، نه یک قاعده تثبیتشده.»
او افزود: «اگر این نفتکش واقعا بهطور جعلی پرچم گویان را برافراشته باشد، ایالات متحده برای سوار شدن و بررسی تابعیت کشتی، استدلال قویتری دارد. اما اینکه آیا پس از آن میتواند بهطور قانونی کشتی و محمولهاش را برای اجرای صرفا تحریمهای آمریکا علیه بازیگران خارجی توقیف کند، از منظر سنتی حقوق دریاها بسیار قابل بحث است.»
در اقدامات قبلی آمریکا علیه کشتیهای تحریمشده، معمولا خود کشتی توقیف نمیشد، بلکه فقط نفت موجود در آن مصادره میشد. برای مثال، در سال ۲۰۲۰، آمریکا سوخت چهار نفتکش را که گفته میشد نفت ایران را به ونزوئلا حمل میکردند، مصادره کرد.
قانون ایالات متحده همچنین به گارد ساحلی که این عملیات را انجام داده، اجازه میدهد تا برای اجرای قوانین آمریکا، در آبهای آزاد اقدام به بازرسی و توقیف کند. این قانون تصریح میکند که گارد ساحلی «میتواند در آبهای آزاد تحقیق، بررسی، بازرسی، جستوجو، توقیف و بازداشت انجام دهد» تا از نقض قوانین جلوگیری کند.
اما همانطور که رجیلمه توضیح میدهد، آنچه قانون آمریکا اجازه میدهد و آنچه حقوق بینالملل به رسمیت میشناسد، دو حوزه متفاوت هستند. او گفت: «از منظر تحلیلی، به همین دلیل است که کارشناسان میتوانند نظرات متفاوتی داشته باشند.»
رجیلمه افزود: «دستهبندیهای حقوقی مانند کشتی بیتابعیت، قاچاقچی مواد مخدر یا شبکه حملونقل مرتبط با تروریسم اغلب بهعنوان ابزارهای سیاسی به کار میروند تا اقدامات قهری را که با هدف بازسازی اقتصاد سیاسی یک کشور بر اساس منافع راهبردی ایالات متحده انجام میشود، عادی جلوه دهند.»
«از این منظر، این عملیات بیشتر شبیه یک اقدام در چارچوب راهبرد گستردهتری از تحریمها و ممانعتهاست تا اجرای مستقیم یک قاعده حقوقی روشن. مشروعیت این اقدامات در چارچوب حقوق بینالملل همچنان بهشدت مورد مناقشه است، بهویژه در میان کشورهای جنوب جهانی.»
پیامدهای احتمالی برای صادرات نفت ونزوئلا چیست؟
کارشناسان میگویند توقیف این نفتکش میتواند در کوتاهمدت باعث ایجاد عدم قطعیت در صادرات نفت ونزوئلا شود، چرا که «این نخستین بار است که ایالات متحده… محمولهای از نفت ونزوئلا را توقیف کرده است».
کارلوس ادواردو پینا، استاد علوم سیاسی ونزوئلایی، به الجزیره گفت که این موضوع ممکن است باعث تردید شرکتهای حملونقل شود، هرچند تاثیر کلی آن محدود است، زیرا «ایالات متحده به شرکت شورون اجازه میدهد که همچنان به استخراج نفت ونزوئلا ادامه دهد» و این شرکت آمریکایی علیرغم تحریما مجوز ویژهای برای تولید و صادرات نفت خام دارد.
شرکت شورون که با شرکت نفت دولتی ونزوئلا مشارکت دارد، اعلام کرده که فعالیتهایش در ونزوئلا همچنان بهصورت عادی ادامه دارد و دچار اختلال نشده است.
این شرکت نفتی آمریکایی که در حال حاضر مسئول تمام صادرات نفت خام ونزوئلا به ایالات متحده است، ماه گذشته میزان صادرات خود را به ۱۵۰ هزار بشکه در روز افزایش داد، در حالی که این رقم در ماه اکتبر ۱۲۸ هزار بشکه در روز بود.
پینا هشدار داد که در داخل ونزوئلا، این اقدام ممکن است باعث ایجاد وحشت مالی شود، «ممکن است ترس ایجاد کند، باعث هجوم به بازار ارز شود… و بحران انسانی را تشدید کند.»
این اقدام چه تاثیری بر روابط آمریکا و ونزوئلا خواهد داشت؟
از منظر دیپلماتیک، پینا این اقدام را پیامی سیاسی به نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، میداند و به زمانبندی آن اشاره میکند. در حقیقت در همان روزی که ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا و متحد ترامپ، جایزه نوبل صلح را دریافت کرد، این اقدام رخ داد.
مادورو مدتهاست که استدلال میکند حملات دولت ترامپ به کشتیها در دریای کارائیب و اقیانوس آرام شرقی، با هدف جلوگیری از قاچاق مواد مخدر انجام نمیشود، بلکه بخشی از برنامه واشنگتن برای تغییر رژیم در ونزوئلا است. ترامپ عملیاتهای سازمان سیآیای در ونزوئلا را تایید کرده و پیامهای متناقضی درباره احتمال حمله زمینی داده است.
تحلیلگران این اقدام اخیر را بخشی از راهبردی گستردهتر برای اعمال فشار بر دولت مادورو میدانند.
کانسیان گفت: «این قطعا به معنای تشدید تنشهاست که با هدف افزایش فشار بر رژیم مادورو انجام شده، بهطوریکه یا باعث فروپاشی داخلی آن شود یا مادورو را وادار به کنارهگیری کند.»
او افزود: «این اقدام بخشی از مجموعه اقدامات ایالات متحده علیه رژیم مادورو است، مانند اعزام ناو هواپیمابر فورد به کارائیب، صدور مجوز برای سیایای جهت اقدام علیه کاراکاس، و انجام پروازهای نمایشی با بمبافکنها و اخیرا جنگندههای اف-۱۸.»
کانسیان همچنین گفت که معنای گستردهتر این عملیات به اقدامات بعدی بستگی دارد.
او افزود: «هدف این عملیات بستگی دارد به اینکه آیا ایالات متحده نفتکشهای بیشتری را توقیف خواهد کرد یا نه. در آن صورت، این اقدام شبیه به محاصره نفتی ونزوئلا خواهد بود. از آنجا که اقتصاد ونزوئلا بهشدت به درآمد نفتی وابسته است، چنین محاصرهای را برای مدت طولانی نمیتواند تحمل کند.»
