با اعلام خبر درگذشت دیک چنی، معاون سابق رئیسجمهور ایالات متحده، کارنامه سیاسی او بار دیگر زیر ذرهبین رسانهها رفته و بهویژه نقش او در جنگ عراق برجسته شده است. برای ایرانیان نیز چنی یادآور مخالفت فعالانهاش با برجام و تاکیدش بر مقابله نظامی با برنامه هستهای ایران است.
خانواده دیک چنی روز سهشنبه چهارم نوامبر (۱۳ آبان) اعلام کردند که او روز گذشته در سن ۸۴ سالگی به دلیل عوارض ذاتالریه و بیماریهای قلبی و عروقی درگذشته است.
اطلاعیه خانواده چنی اطمینان میدهد که «لین، همسر محبوبش که ۶۱ سال با او زندگی کرد، لیز و ماری، دخترانش، و دیگر اعضای خانوادهاش به هنگام مرگ او کنارش بودند».
این اطلاعیه از دیک چنی به عنوان «مردی خوب و فوقالعاده» نام میبرد که «به فرزندان و نوههایش عشق به میهن، زندگی شجاعانه، شرافتمندانه و با عشق و مهربانی را آموخت».
آقای چنی اما از معماران اصلی جنگ عراق بود که این کشور را به ورطه ویرانی و ناآرامی کشاند و صدها هزار کشته بر جای گذاشت.
رسانههای آمریکا همگی از او به عنوان قدرتمندترین معاون رئیسجمهور ایالات متحده در تاریخ مدرن نام بردهاند که از جمله مهمترین اقداماتی که او را واجد این صفت میکند، ترغیب جورج دبلیو. بوش، رئیسجمهور ایالات متده در سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۹، به انجام این جنگ بوده است.
شبکه تلویزیونی سیانان نوشت که چنی «معمار اصلی جنگ علیه تروریسم بود که با فرضیات نادرست خود، این کشور را وارد جنگ بیفرجام عراق کرد».
این رسانه همچنین به نقش تاثیرگذار دیک چنی در دوقطبیتر کردن جامعه آمریکا اشاره کرده و گفته که او تا آخر عمر خود یک محافظهکار سفت و سخت باقی ماند، اگرچه این سالهای آخر بهخاطر انتقاداتش از دونالد ترامپ که او را «بزدل» و بزرگترین تهدید علیه جمهوریت نامیده است، تا حد زیادی طرد و منزوی شد.
سایر رسانهها نیز دیک چنی را مغر متفکر جنگ دوم با عراق دانستهاند که به سرنگونی حکومت صدام حسین انجامید. اما این همه کارنامه چنی در جنگ نبوده است.
از جنگ پاناما تا عراق؛ مردی که سیاست خارجی آمریکا را نظامیتر کرد
شبکه تلویزیونی انبیسی در گزارشی نوشت که آقای چنی اساسا «به دیدگاههای تندروانه در امور نظامی شهرت داشت». این رسانه یادآوری کرده که دیک چنی در دوران ریاستجمهوری بوش پدر نیز رهبری دو عملیات بزرگ نظامی آمریکا را بر عهده داشت. یکی از این عملیاتها حمله به پاناما بود که به سرنگونی ژنرال مانوئل نوریهگا، رهبر آن کشور، انجامید، و دیگری جنگ خلیج فارس که متعاقب اشغال کویت به دست عراق رخ داد و در جریان آن، ائتلافی بینالمللی به رهبری آمریکا توانست که کویت را از اشغال عراق آزاد کند.
اما جنگ ویرانگر اصلی که خاورمیانه را دگرگون کرد، تهاجم نظامی آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ بود که به بهانه دسترسی صدام حسین به سلاحهای کشتار جمعی انجام گرفت. بهواقع، آمریکا هیچگاه نتوانست این سلاحها را در عراق پیدا کند و دولت جورج دبلیو. بوش متهم به سندسازی و دستکاری در اطلاعات برای موجه جلوه دادن این چنگ شد.
انبیسی یادآوری کرده که چنی در سال ۲۰۰۶ گفت حتی اگر جامعه اطلاعاتی آمریکا تشخیص میداد که سلاح کشتار جمعی در کار نیست، باز هم حمله آمریکا به عراق تصمیم درستی برای حفاظت از امنیت ملی بود.
چنی و ایران؛ از مخالفت با برجام تا تهدید نظامی
دیک چنی همچنین موضعی تند و جنگطلبانه در قبال ایران داشت و آن را تهدیدی برای امنیت ایالات متحده و متحدانش میدانست. او از مخالفان سرسخت توافق هستهای سال ۲۰۱۵ با ایران، موسوم به برجام، بود و میگفت که این توافق به ایران امکان دستیابی به تسلیحات و منابع مالی بیشتری میدهد.
گزینه جایگزین برجام از نگاه دیک چنی،تهدید نظامی علیه ایران بود و میگفت که ایالات متحده باید در برابر ایران از این ابزار استفاده کند. چنی همین رویکرد تهاجمی را در قبال ایران طی دورانی نیز که معاون رئیسجمهور ایالات متحده بود داشت.
با این حال برخی منتقدان اشاره کردهاند که در زمان دولت بوش پسر بود که برنامه هستهای ایران بهطور قابلتوجهی گسترش یافت و به همینخاطر سیاستهای چنی نتوانست مانع ایران شود، اگرچه او هیچگاه این را نپذیرفت.
چنی در مخالفت خود با برجام حتی تا جایی پیش رفت که گفت: «توافق هستهای این قدرت را به ایران میدهد که به موطن ما، ایالات متحده را حمله اتمی کند.»
این توافق را در نهایت دونالد ترامپ در دوره اول ریاست جمهوری خود در سال ۲۰۱۸ بهصورت یکجانبه لغو کرد و تحریمهای سنگینی را علیه ایران بهاجرا گذاشت. ترامپ اگرچه میانهای با دیک چنی نداشت، اما به نظر میرسد که میراث او را خیلی جدی گرفته است بهطوری که تابستان امسال نیز پس از چراغ سبز به اسرائیل برای حمله به ایران، تاسیسات هستهای کشور را بمباران کرد.
