تحریریه نیماد – با فرارسیدن ضربالاجل قانونی اول ماه مه برای پایان یا تمدید رسمی عملیات نظامی آمریکا علیه ایران، کاخ سفید در تلاش است با استناد به آتشبس شکنندهای که از اوایل آوریل برقرار شده، از الزام دریافت مجوز تازه از کنگره عبور کند؛ تفسیری حقوقی و سیاسی که نهتنها در واشینگتن بلکه در سطح بینالمللی نیز بهشدت محل مناقشه شده است.
بر اساس قانون «اختیارات جنگی» آمریکا مصوب ۱۹۷۳، رئیسجمهور ایالات متحده تنها ۶۰ روز میتواند بدون مجوز رسمی کنگره وارد درگیری نظامی شود و پس از آن یا باید مجوز تازه بگیرد یا عملیات را متوقف کند. با آغاز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه (۹ اسفند)، این مهلت اکنون به پایان رسیده است.
با این حال، مقامهای ارشد دولت دونالد ترامپ مدعیاند که آتشبس موقت میان تهران و واشینگتن عملا «پایان خصومتها» محسوب میشود و بنابراین ساعت قانونی این قانون متوقف یا از نو تنظیم شده است. یک مقام ارشد آمریکایی به رویترز گفته است: «برای اهداف قانون اختیارات جنگی، درگیریهایی که از ۲۸ فوریه آغاز شد، پایان یافته است.»
آتشبس شکننده یا دور زدن قانون جنگ؟
این تفسیر با مخالفت شدید دموکراتها، برخی جمهوریخواهان، و کارشناسان حقوق اساسی روبهرو شده است. منتقدان میگویند قانون اختیارات جنگی هیچ بندی برای «توقف ساعت» به دلیل آتشبس موقت ندارد، بهویژه در شرایطی که محاصره دریایی آمریکا علیه بنادر ایران ادامه دارد، نیروهای آمریکایی همچنان در منطقه در وضعیت عملیاتی باقی ماندهاند، و تهدید به ازسرگیری حملات نظامی همچنان پابرجاست.
به گفته تحلیلگران، دولت ترامپ با این رویکرد میکوشد بدون ورود به یک نبرد سیاسی پرهزینه در کنگره، انعطاف کامل برای ازسرگیری عملیات را حفظ کند.
کنگره آمریکا؛ نظارت قانونی یا همراهی سیاسی؟
تلاشهای دموکراتها برای تصویب قطعنامه محدودکننده جنگ در سنا و مجلس نمایندگان طی هفتههای گذشته ناکام مانده و اکثریت جمهوریخواه عملا از کاخ سفید و حمله نظامی آمریکا به ایران حمایت کردهاند. این وضعیت نشان میدهد که حتی با وجود نگرانیهای حقوقی، فشار سیاسی کافی برای مهار اختیارات جنگی ترامپ فعلا شکل نگرفته است.
برخی سناتورهای میانهرو جمهوریخواه هشدار دادهاند در صورت ازسرگیری حملات بدون چارچوب روشن، ممکن است خواهان مجوز محدودتر یا نظارت بیشتر شوند، اما در کوتاهمدت نشانهای از اقدام جدی دیده نمیشود.
منطقه در تعلیق: دیپلماسی شکننده، محاصره دریایی و تهدید بازگشت جنگ
این جدال حقوقی در حالی رخ میدهد که مذاکرات صلح با میانجیگری پاکستان با اینکه متزلزل به نظر میرسد، اما همچنان در جریان است. یک مقام رسمی دولت ایران به الجزیره گفته که ایران پیشنهادات جدید خود را پس از دریافت شروط آمریکا از طریق پاکستان به طرف آمریکایی منتقل کرده است، ادعایی که مقامات پاکستان هم آن را تأیید کردهآند. گفته میشود این پیشنهادات در ادامه اصلاحاتیست که استیو ویتکاف، عضو هیئت مذاکرهکننده آمریکایی، پیشتر فرستاده بود. از جمله درخواست از ایران برای تعهد به عدم انتقال هیچ میزان از اورانیوم غنیشده خود تا زمانی که مذاکرات ادامه دارد، و همچنین تعهد ایران مبنی بر اینکه هیچ فعالیتی در تأسیسات هستهای بمبارانشده از سر نگیرد.
همزمان با تحرکات دیپلماتیک، محاصره اقتصادی و دریایی علیه ایران فشار جهانی بر بازار انرژی را افزایش داده. «ژان نوئل بارو»، وزیر امور اروپا و امور خارجه فرانسه، روز جمعه خواستار آغاز فوری مذاکرات با هدف از سرگیری دریانوردی در تنگه هرمز و جلوگیری از تشدید بیشتر تنش در منطقه شده و نسبت به خطر بازگشت درگیریها هشدار داده.
همزمان مسعود پزشکیان اعلام کرده محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا به منزله «ادامه عملیات نظامی» واشینگتن است و «غیرقابل تحمل» محسوب میشود. سرلشکر مجید موسوی، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران نیز گفته هر حمله تازه با پاسخ «طولانی و دردناک» روبهرو خواهد شد.
در تازهترین موضعگیری رسمی، یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، روز پنجشنبه ۱۰ اردیبهشت اعلام کرد که اسرائیل ممکن است «بهزودی ناچار شود دوباره علیه ایران اقدام کند.»
کاتس همچنین تأکید کرد که حملات پیشین، ایران را «سالها به عقب رانده» اما تلآویو همچنان گزینه نظامی را حفظ کرده است. این اظهارات از سوی ناظران بهعنوان تلاشی برای افزایش فشار بر واشینگتن جهت ازسرگیری عملیات تلقی شده است.
به نظر میرسد اسرائیل و آمریکا همچنان گزینه حملات مجدد را حفظ کردهاند و ایران نیز بازگشت درگیریها را محتمل میداند. اگرچه آتشبس فعلا مانع از جنگ تمامعیار شده، اما به نظر میرسد این وضعیت بیشتر «وقفه تاکتیکی» است تا پایان واقعی جنگ. از سوی دیگر، نگرانی رو به افزایش دولتهای اروپایی و آسیایی نسبت به بستهماندن تنگه هرمز این احتمال را پیش کشیده که در صورت ادامه جنگ این بار واشینگتن تنها نباشد، امری که ممکن است قدرت بازدارندگی کارت تنگه هرمز برای ایران را تضعیف کند.
ساعت جنگ متوقف نشده است
آتشبس ایران و آمریکا نهتنها صلحی پایدار ایجاد نکرده، بلکه اکنون به ابزاری برای بازتعریف حدود اختیارات جنگی رئیسجمهور آمریکا تبدیل شده است. دولت ترامپ میکوشد با استفاده از این وضعیت، از محدودیتهای قانونی عبور کند؛ اقدامی که میتواند در آینده به سابقهای مهم برای گسترش قدرت اجرایی در سیاست خارجی آمریکا بدل شود.
در عمل، «ساعت جنگ» شاید روی کاغذ متوقف شده باشد، اما در میدان ژئوپولیتیک، بحران همچنان فعال و بالقوه انفجاری باقی مانده است.
