سفر دونالد ترامپ به پکن، فراتر از یک دیدار دوجانبه، به صحنهای برای بازتعریف همزمان بحرانهای ایران، تایوان و رقابت ژئوپولیتیک آمریکا و چین تبدیل شد. در حالی که دو طرف بر جلوگیری از هستهای شدن ایران و باز ماندن تنگه هرمز تأکید کردند، هشدار شی جینپینگ درباره «تله توسیدید» و مسئله تایوان نشان داد رقابت ساختاری دو قدرت همچنان پابرجاست.
با پایان مهلت قانونی عملیات نظامی آمریکا علیه ایران، کاخ سفید تلاش دارد آتشبس را به ابزاری حقوقی برای حفظ اختیار جنگی ترامپ تبدیل کند. همزمان، محاصره دریایی، مذاکرات متزلزل، تهدیدهای متقابل ایران و اسرائیل، و نگرانی جهانی درباره تنگه هرمز نشان میدهد بحران نه پایان یافته، نه مهار شده است.
این یادداشت با فاصله گرفتن از تمرکز رایج بر جزئیات اختلافات در مذاکرات ایران و آمریکا، بر نقش تعیینکننده «ادراک» بازیگران از قدرت، محدودیتها و توازن قوا تأکید میکند. با ارجاع به منطق کلاوزویتسی، استدلال میشود که بازگشت به مذاکره نه صرفاً نشانه تمایل به صلح، بلکه حاصل بازنگری در امکانپذیری اهداف از مسیر جنگ است. تحلیل نشان میدهد که بنبست عملیاتی و هزینههای فزاینده، چارچوبی جدید برای چانهزنی ایجاد کرده که در آن سقف مطالبات پیشاپیش تعدیل شده است.
دونالد ترامپ اعلام کرد که مذاکرات با ایران به مرحله پیشرفتهای رسیده و تهران «تقریباً با همه چیز» موافقت کرده است. او از احتمال برگزاری دور بعدی گفتوگوها در روزهای آینده خبر داد و هشدار داد در صورت شکست مذاکرات، درگیریها از سر گرفته میشود.
با نزدیک شدن به پایان آتشبس میان ایران و آمریکا، تحرکات دیپلماتیک با محوریت میانجیگری پاکستان شدت گرفته، در حالی که فشارهای نظامی آمریکا نیز افزایش یافته است. همزمان، اعلام آتشبس ۱۰روزه در لبنان و طرح آن بهعنوان یکی از شروط ایران، چشمانداز مذاکرات را پیچیدهتر کرده و احتمال حرکت به سمت یک توافق موقت را در کانون توجه قرار داده است.
میانجیگری پاکستان برای مذاکرات آتشبس میان ایران و ایالات متحده نقطه عطفی در سیاست خارجی این کشور مسلمان آسیای جنوب آسیا محسوب میشود. در حالی که پیشتر کشورهایی نظیر عمان، قطر یا ترکیه نقشهای کلیدی اینچنینی را در منازعات خاورمیانه ایفا میکردند، اینبار دکترین سیاست خارجی اسلامآباد دست بالا را یافت و توانست طرفین را به آتشبس و مذاکره برای پایان جنگ راضی کند. اما چگونه امروز اسلامآباد توانسته این موقعیت پراهمیت را بیابد و در جایگاه میانجی صلح در خاورمیانه قرار بگیرد؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز پنجشنبه ۶ فروردین به ایران هشدار داد که پیشنهاد مذاکره برای دستیابی به توافق جهت پایان دادن به جنگ را «جدی» بگیرد، اما ایران اگرچه اذعان داشته که پیامها و پیشنهادهای آمریکا را دریافت کرده، گفت که هیچ مذاکرهای برای پایان دادن به جنگ در جریان نیست.
همزمان با گمانهزنیها درباره آغاز احتمالی مذاکرات میان ایران و ایالات متحده برای پایان دادن به جنگی که اکنون بیست و پنج روز از آن میگذرد، گزارشهای مختلف حاکی از اعزام شمار بیشتری از نیروهای نظامی آمریکا به منطقه خاورمیانه است.
دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو با توصیف «پیشرفت قابلتوجه» از سوی عمان و «ورود به عناصر یک توافق» از سوی تهران به پایان رسید و قرار است گفتوگوهای فنی هفته آینده در وین آغاز شود. همزمان، رسانههای آمریکایی از فضای مثبت اما شکننده سخن گفتهاند و تشدید تهدیدهای نظامی واشینگتن علیه تهران بر فضای مذاکرات سایه انداخته است.
روزنامه فایننشال تایمز گزارش داد که تهران میخواهد با طرج پیشنهادهای تجاری و فرصتهای بالقوهای که میتواند در اختیار شرکتهای آمریکایی از جمله در حوزه نفت و گاز بگذارد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، را راضی به توافق کند.
مذاکرات فشرده ایران و آمریکا در ژنو وارد مرحلهای حساس شده و دستیابی به چارچوب توافق ممکن دانسته شده است، مشروط به آنکه واشنگتن مسائل هستهای را از موضوعات موشکی و غیرهستهای جدا کند. همزمان، تصمیم نهایی در کاخ سفید و ارزیابی ترامپ از نتایج این دور گفتوگوها میتواند مسیر دیپلماسی یا تشدید فشار را تعیین کند.
روزنامه اسرائیلی معاریو گزارش داد که در نشست شامگاه یکشنبه کابینه امنیتی اسرائیل گفته شده که ترامپ به دنبال معاملهای چند مرحلهای با ایران است که برنامه اتمی ایران در مرحله نخست آن جای دارد و در مراحل بعدی به برنامه موشکی پرداخته خواهد شد.