به دنبال قیام فاجعه‌بار حماس در ۷ اکتبر، اسرائیل تصمیم گرفت رژیم جمهوری اسلامی را سرنگون کند و ایران را به «عصر حجر» بازگرداند. راهبرد آن برای تحقق این هدف، ترکیبی از فشار فرسایشی اقتصادی و حملات نظامی نامتقارن (موسوم به «چمن‌زنی») بود و همچنان هست. ترامپ نیز در این مسیر حمایت بی‌دریغی از اسرائیل به عمل آورد. اما این سیاست به اهداف خود نرسید و جمهوری اسلامی سقوط نکرد. برعکس، افزایش قیمت سوخت ۱۱۰ میلیارد دلار فشار اقتصادی ایجاد کرد و هزینه‌های نظامی به حدود ۵۰ میلیارد دلار رسید. به اضافه، افکار عمومی آمریکا علیه جنگ بسیج شد و اروپا نیز با این سیاست مخالفت کرد.
نتیجه انتخابات کنگره آمریکا نشان از اعتراض عمومی به سیاست اسرائیل و آمریکا دارد. اما باید توجه کرد که کنگره جدید دو ماه دیگر آغاز به کار می‌کند و ترامپ، به عنوان فرمانده کل قوا، می‌تواند در این فرصت جنگ گسترده‌ای را آغاز کند.
در این شرایط، به نظر می‌رسد که ایران چند سیاست را همزمان دنبال می‌کند: آمادگی برای جنگ و بازدارندگی نظامی و همزمان مذاکره و گفت‌وگو. ایران اعلام کرده که حمله احتمالی آمریکا و اسرائیل را جنگی موجودیتی می‌داند و واکنش عظیم و موجودیتی هم خواهد داشت، واکنشی که محدودیت جغرافیایی را به رسمیت نمی‌شناسد و تمام دارایی‌های آمریکا را هدف قرار می‌دهد. تنگه هرمز را می‌بندد. به هر کشوری که با آمریکا همکاری کند ضربه نظامی می‌زند، و زیرساخت‌های آنها، از کابل اینترنت گرفته تا آب شیرین کن و بنادر، را می‌زند. این عملیات را هم با یک جنگ روانی همراهی می‌کند.
در عین حال و همزمان، اکثر مقامات حکومتی توافق دارند که بازدارندگی نظامی به خودی خود کافی نیست و باید همراه گفت‌وگو و مذاکره باشد. البته مذاکره سخت است به‌خاطر بی‌اعتمادی. ایران دید که ترامپ از برجام خارج شد و در حین گفت‌وگوهای قبلی حمله نظامی کرد. با چنین پیشینه، ایران خواهان اقدامات ابتدایی برای ایجاد اطمینان و سپس تعهد اجرایی و نه صرفا نوشتاری است. توافق باید مرحله به مرحله اجرا شود و اهرم‌ها، نه در برابر وعده، که در برابر اهرم مشابه تسلیم شود. گفت‌وگو و توافق باید به تغییر واقعی در شرایط موجود بی‌انجامد.
دیگر نوشته‌های سعید برزین در نیماد:
تاثیر موضع‌گیری ضدجنگ فرح پهلوی بر بلوک سطنت‌طلب جدی است
خواب اسرائیل برای ایران؟ کشوری چندقطبی و ضعیف
آیا پیشنهاد تاجزاده برای گفت‌وگوی ملی واقع‌بینانه است؟
آشتی ملی در گرو «تغییر رفتار» است نه «حذف»؛ گفت‌وگو با فرخ نگهدار
بدون شنیدن و فهم دیگری، تغییری شکل نمی‌گیرد؛ گفت‌وگو با حمید فرخنده
در این موارد، کم و بیش توافق جناحی وجود دارد. از جمله رئیس جمهور پزشکیان گفته آماده مذاکره هستیم. روزنامه جوان (متعلق به سپاه پاسداران) گفته «فرصت توافق را نباید از دست داد.» در مورد این دو استراتژی، بحث‌های قابل توجه و آموزنده جناحی در رسانه‌ها جریان دارد. اما خطری که پس از شکست جمهوری‌خواهان برای ایران می‌تواند شکل بگیرد این است که جناح تندرو در ایران که بر ضرورت بازدارندگی نظامی تاکید دارد دست بالا را پیدا کند و بخواهد استراتژی گفت‌وگو و معامله را تضعیف کند و صرفا بازدارندگی را مورد توجه قرار دهد. چنین روندی می‌تواند موقعیت ایران را تضعیف کند.
دیگر اینکه، شاید بتوان گفت ضعف بزرگ بحث جاری عدم توجه به مسئله «ضرورت ترک تخاصم» با آمریکا و اسرائیل است. به اعتقاد برخی تحلیلگران، ایران باید یک پارادایم جدید در سیاست خارجی خود تعریف کند که در آن دشمنی و تخاصم با آمریکا و به‌خصوص با اسرائیل کنار گذاشته شود. این کمبود همچنان در گفتمان طرف ایرانی دیده می‌شود.
نتیجه گیری اینکه، آرایش جاری سیاسی ایران، آمادگی جنگی در جهت بازدارندگی و همزمان تلاش برای مذاکره و توافق عملی است.
*یادداشت‌های منتشرشده در بخش دیدگاه‌ها، الزاما بازتاب‌دهنده نظرات رسانه نیماد نیست.
