اعضای سازمان یونسکو در کنفرانس عمومی ۶ نوامبر (۱۵ آبان) که در سمرقند برگزار شد، به اتفاق آرا پیشنهاد مشترک ایران، تاجیکستان و عراق برای به رسمیت شناختن منشور کوروش هخامنشی به عنوان «نخستین سند مکتوب حقوق بشر جهان» را تصویب کردند. اگر سالهاست که جایگاه ملی و تاریخی کوروش در نزد ایرانیان بازیابی و تثبیت شده است، این رویداد را هم باید نقطه عطف مهمی در شناسایی و تثبیت جایگاه جهانی کوروش بزرگ برای همه جهانیان به شمار آورد.
کوروش هخامنشی چنان که هگل فیلسوف برجسته آلمانی تصریح میکند، بنیانگذار نظام دولت در تاریخ جهان است و این ویژگی اولین جنبه جهانی حکومت کورش را شکل داده است.
کوروش پس از فتح بابل که مهمترین دولتشهر باستانی تا آن زمان بود، فرآیند پیریزی دولت جهانی خود را نیز آغاز کرد. اما همزمان با این اقدام بدیع، فرمانی هم صادر کرد که برای نخستین بار در تاریخ بشریت، حقوقی را برای مردمانی مغلوب منظور داشته بود. پیش از آن مردمان مغلوب در جنگهای باستانی، فقط جنگ را نمیباختند، آنها در عرف معمول آن روزگار همهچیز اعم از جان و مال و آزادی و خدایانشان را به فاتحین میباختند. اما منشور کوروش که اکنون به حق از جانب جامعه جهانی هم به عنوان نخستین منشور حقوق بشر شناسایی رسمی شده است، برای نخستین بار در تاریخ دستکم مدون بشریت باستانی، بر حق حفظ جان و مال و امنیت و باورهای مردمان مغلوب تاکید کرد.
بنابراین آنچه کوروش بزرگ را نه فقط در تاریخ ایران که در تاریخ جهان برجسته و بیهمتا میکند، عملکرد پیشروی او در روزگار خود بود. نوآوری او در عرصه حکمرانی در جهان باستان دارای دو سویه مهم بود که نخست واجد حقوق دانستن همه مردمان اعم از غالب و مغلوب بود و دوم هم بر همین مبنا تبدیل نظام دولتشهری محلیگرا به نظام دولتی جهانشمول در جهان پیرامونی دوران خود.
به این ترتیب کوروش بزرگ بانی ارتباط دوسویه دولت و جامعه در تاریخ جهان گردید که گام نخست برای تکامل تاریخی و تدریجی این پیوستگی تا شکل پیشرفته آن در دوران مدرن و فرامدرن جهان امروز بود.
به همین دلیل است که بیشینه ما ایرانیان کوروش بزرگ را نه فقط یکی از مفاخر بیبدیل تاریخ ایران میشناسیم، بلکه به پشتوانه اسناد معتبر تاریخی از جمله همان منشوری که اکنون به عنوان نخستین سند مکتوب حقوق بشری جهان شناسایی رسمی شده است، وی را واجد موقعیت تاریخی ارزندهای هم در گستره جهانی میدانیم و از همین روی هم شناسایی و تثبیت جهانی این موقعیت را نکو و گرامی میداریم.
ویدیوی زیر را ببینید:
آیا با کوروش میتوان به ناسیونالیسم دگرستیز رسید؟
