مذاکرات میان ایران و ایالات متحده پس از هفتهها تنش که به احتمال حمله نظامی آمریکا قوت بخشیده است، روز جمعه ۱۷ بهمن در مسقط برگزار شد، اما علیرغم آنکه تهران این مذاکرات را مثبت نامیده است، گزارشها از اختلافات طرفین درباره دامنه مذاکرات حکایت دارد. از سویی ایالات متحده بلافاصله پس از این نشست تحریمهای تازهای علیه ایران وضع کرد.
دو کشور درباره طیف گستردهای از موضوعات، شامل برنامههای هستهای و موشکی و متحدان غیردولتی ایران در منطقه اختلافات بنیادینی دارند که این اختلافات تهران و واشینگتن را به آستانه جنگ رسانده است، اما در حالی که طرف آمریکایی خواستار مذاکره درباره همه این موضوعات است، ایران با آن مخالفت کرده است.
گزارش شبکه خبری الجزیره میگوید که طرف ایرانی اصرار داشته که مذاکرات تنها به برنامه هستهای محدود بماند و بر حق غنیسازی اورانیوم در خاک ایران تاکید کرده است. این گزارش همچنین میگوید که ایران با انتقال بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده به خارج از کشور مخالفت کرده است.
الجزیره در آستانه این مذاکرات بهنقل از منابع مطلع گزارش داده بود که کشورهای قطر، ترکیه و مصر در مقام میانجی برای کاهش تنشها میان ایران و ایالات متحده چهارچوبی برای مذاکره این دو ترسیم کردهاند که شامل تعلیق غنیسازی اورانیوم و همچنین اعمال محدودیتهایی برنامه موشکی میشود. گزارش یادشده میگفت که مسئله حمایت نظامی ایران از گروههای نیابتی خود موضوع دیگریست که در این مذاکرات به بحث گذاشته خواهد شد.
اما همان زمان نیز بسیاری از ناظران نسبت به نزدیک شدن دیدگاههای دو کشور ابراز تردید کرده بودند. با این حال عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، پس از مذاکرات روز جمعه فضای این مذاکرات را «مناسب» توصیف کرد و گفت که نگرانیها و همچنین منافع و حقوق مردم ایران به طرف آمریکایی یادآوری شده است.
آقای عراقچی سپس افزود که اگر «این مسیر مثبت» ادامه پیدا کند، طرفین میتوانند به چارچوبی مثبت درباره مذاکرات هستهای برسند.
گفتوگوهای غیرمستقیم با میانجیگری عمان
مذاکرات روز جمعه بهصورت رودرو برگزار نشد و وزیر خارجه عمان پیامها را میان دو طرف منتقل میکرد؛ همان روشی که قبل از جنگ ۱۲ روزه نیز پیش گرفته شده بود. نمایندگان آمریکایی در مذاکرات امروز استیو ویتکاف و جرد کوشنر، از مشاوران دونالد ترامپ، بودند و مذاکرات در دو نوبت برگزار شد که نوبت دوم طبق گزارشها، طولانیتر از زمان مورد انتظار بوده است.
برخی از ناظران طولانی بودن این نشست را نشانهای مثبت تلقی کردهاند و میگویند که اگر بنبستی وجود داشت، شاید جلسه دومی برگزار نمیشد. با این حال، همگی آنها تاکید دارند که اختلافات عمده همچنان باقی است.
بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، این نشستها را «بسیار جدی» توصیف کرد و گفت که گفتوگوها به روشن شدن دیدگاههای تهران و واشینگتن و شناسایی زمینههای پیشرفت احتمالی کمک کرده است.
او همچنین اعلام کرد هدف این است که مذاکرات در زمان مناسب از سر گرفته شود و نتایج آن با دقت در پایتختهای دو کشور بررسی خواهد شد، هرچند جدول زمانی مشخصی برای دور بعدی ارائه نکرد.
چارچوب تازه برای مذاکرات ایران و آمریکا؛ توقف غنیسازی، مهار برنامه موشکی و توافق عدم تجاوز
تحریمهای تازه واشینگتن به دنبال مذاکره
با این حال تنها ساعاتی پس از این مذاکرات، وزارت خارجه ایالات متحده از تحریم ۱۵ نهاد و ۱۴ کشتی نفتکش خبر داد و آنها را متهم کرد که در «تجارت غیرقانونی» نفت، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی ایران دست دارند.
بیانیه وزارت خارجه ایالات متحده از این نفتکشها به عنوان کشتیهای «ناوگان سایه» نام برده است که ایران از آنها برای دور زدن تحریمها استفاده میکند.
این بیانیه میگوید: «رئیس جمهور ترامپ بر اساس کارزار فشار حداکثری بر ایران متعهد به کاهش صادرات غیرقانونی نفت و فراوردهای نفتی به وسیله حکومت ایران است.»
واکنشهای منطقهای و جهانی؛ از نگرانی اروپا تا حمایت چین
همزمان با برگزاری این گفتوگوها، چندین کشور و بازیگر بینالمللی نسبت به روند مذاکرات و تنشهای منطقهای واکنش نشان دادند. وزارت امور خارجه قطر اعلام کرد که نخستوزیر این کشور در تماس تلفنی با وزیر خارجه ترکیه بر اهمیت افزایش تلاشهای منطقهای و بینالمللی برای کاهش تنش از طریق گفتوگو و روشهای مسالمتآمیز تأکید کرده است؛ اقدامی که به گفته دو طرف میتواند به تقویت امنیت منطقهای کمک کند.
آلمان نیز نگرانی خود را صریحتر بیان کرد. فریدریش مرتس، صدراعظم این کشور، گفت که نگرانی رهبران منطقه درباره ایران «بسیار، بسیار زیاد» است و از تهران خواست به مذاکرات با آمریکا بازگردد و برنامه هستهای خود را پایان دهد. او همچنین از جریان داشتن تماسهای دیپلماتیک «فشرده» برای متقاعد کردن ایران به بازگشت به میز مذاکره و گفتوگو درباره صلح و ثبات منطقه خبر داد.
فرانسه، دیگر قدرت اروپایی، به مسئله حمایت ایران از گروههای مسلح غیردولتی در منطقه پرداخت. ژان نوئل بارو، وزیر خارجه این کشور که به لبنان سفر کرده است، تاکید کرد که ایران باید از «بیثبات کردن منطقه» دست بردارد. او از «گروههای تحت حمایت ایران» نیز خواست تا در صورت بروز چنگ میان ایالات متحده و ایران،«نهایت خویشتنداری» را داشته باشند.
روسیه اما در موضعی محتاطانهتر ابراز امیدواری کرد که مذاکرات ایران و آمریکا به نتیجه برسد و به کاهش تنشها منجر شود و در عین حال از همه طرفها خواست «خویشتنداری» نشان دهند.
چین نیز با اعلام حمایت از ایران، تأکید کرد که از تهران در حفظ حاکمیت، امنیت، عزت ملی و منافع مشروع خود پشتیبانی میکند و با آنچه «زورگویی یکجانبه» خوانده، مخالف است.
و در نهایت، وزارت امور خارجه عمان اعلام کرد که تمرکز مذاکرات بر «فراهم کردن شرایط مناسب برای ازسرگیری مذاکرات دیپلماتیک و فنی» بوده است؛ تلاشی که به گفته این کشور با هدف دستیابی به امنیت و ثبات پایدار دنبال میشود.
