پژوهش مستقل تازه نشان می‌دهد حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تاکنون به هزار و ۲۸۸ مدرسه و ۳۳۹ مرکز درمانی آسیب زده، بیش از ۲۳۴ دانش‌آموز را کشته و تا ۳.۲ میلیون نفر را موقتا آواره کرده است.
به گزارش نیماد، این پژوهش که حاصل ماه‌ها تلاش کامران اشتری، فعال حقوق بشر مقیم هلند، است، از امروز، یکشنبه، در قالب کتابچه، در قالب وب‌سایت پروژه «پیامدهای غیرنظامی جنگ در ایران» در دسترس عموم قرار گرفته است.
اشتری این پروژه را به‌تنهایی و بدون هیچ بودجه خارجی، با وقت و منابع شخصی خود پیش برده است. کتابچه نخست پروژه بر ۳۶۲ لینک منبع از ۱۵۱ وب‌سایت تکیه دارد و هر یافته را با منبع و تاریخ ارزیابی خودش می‌آورد. در روش این پژوهش میان «آسیب» و «تخریب» فرق گذاشته شده و قلمرو آن فقط زندگی غیرنظامی، از حمله‌های ۹ اسفند ۱۴۰۴ به بعد، است.
در بخش آموزش، این کتابچه به گزارش سازمان ملل در ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ استناد می‌کند که بر پایه ارقام وزارت آموزش‌وپرورش می‌گوید هزار و ۵۷۰ فضای آموزشی و ورزشی آسیب دیده است که هزار و ۲۸۸ مدرسه است. واحد آن‌ها مدرسه است.
در ارزیابی کتابچه تا ۲۹ شهریور ۱۴۰۵، بیش از ۲۳۴ دانش‌آموز و ۵۶ نفر از کادر آموزشی نیز کشته شده‌اند.
سالن‌های ورزشی نیز از این آسیب‌ها در امان نماندند. در نخستین روز جنگ، ۹ اسفند ۱۴۰۴، مجموعه ورزشی شهید نعیمی لامرد در استان فارس هنگام تمرین تیم والیبال دختران هدف حمله قرار گرفت و ۳۸ دانش‌آموز و ۵۱ نفر کشته شدند؛ رویدادی که بازتابی عمیق در افکار عمومی ایران داشت.
این کتابچه به گزارش سازمان ملل در ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ استناد می‌کند که می‌گوید هزار و ۵۷۰ فضای آموزشی و ورزشی آسیب دیده است که هزار و ۲۸۸ مدرسه است. واحد آن‌ها مدرسه است. در ارزیابی کتابچه تا ۲۹ شهریور ۱۴۰۵، بیش از ۲۳۴ دانش‌آموز و ۵۶ نفر از کادر آموزشی نیز کشته شده‌اند.
تحقیقات نیویورک‌تایمز، بی‌بی‌سی و ایروارز این حمله را به موشک دقیق ساخت آمریکا نسبت داده‌اند. هرچند فرماندهی مرکزی ایالات متحده مسئولیت آن را رد کرده است. هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل در گزارش شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد دلایل معقولی وجود دارد که نیروهای آمریکایی مسئول این حمله بوده‌اند.
در بخش سلامت، کتابچه به گزارش هلال احمر در ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ استناد می‌کند که می‌گوید ۳۳۹ مرکز درمانی آسیب دیده است. سازمان جهانی بهداشت نیز در گزارش ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ خود شمار بیمارستان‌های آسیب‌دیده را ۲۹ و مراکز بهداشتی آسیب‌دیده را ۴۹ اعلام کرده است. کتابچه همچنین از کمبود ۸۰ قلم دارو گزارش می‌دهد.
این کمبودها از یک سو به جنگ و از سوی دیگر به تحریم‌ها بازمی‌گردد.. دیده‌بان حقوق بشر در گزارش آبان ۱۳۹۸ خود با عنوان «فشار حداکثری» اعلام کرد تحریم‌های اقتصادی ایالات متحده، با وجود معافیت‌های بشردوستانه، واردات دارو و تجهیزات پزشکی را به‌شکل چشمگیر دشوار کرده و دسترسی بیماران به دارو و درمان را مختل کرده بود. به‌گفته آن‌ها، تحریم‌ها توان ایران را برای تامین داروهای حیاتی به‌شدت کاهش داده و در مواردی جان بیماران را به خطر انداخته است.
گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور آثار تحریم‌ها نیز در گزارش ۱۴۰۱ خود از محدودشدن شدید دسترسی به تجهیزات پزشکی، از جمله کیت‌های تشخیص سرطان و دستگاه‌های مرتبط با بیماری‌های قلبی، سخن گفته و تصریح کرده است که تحریم‌ها حتی هنگامی که کالاهای بشردوستانه به‌طور رسمی معاف‌اند، دسترسی به آن‌ها را در عمل مختل می‌کنند.
همچنین پژوهشی علمی در سال ۱۴۰۴ نشان داد تحریم‌ها درمان سرطان در ایران را با کمبود دارو، کاهش دسترسی به درمان‌های هدفمند، افزایش هزینه‌های درمان و تاخیر در جراحی‌ها مواجه کرده است. بیش از ۳۰ درصد بیماران مبتلابه سرطان، با مشکلات اقتصادی پس از بازگشت تحریم‌ها، با دشواری‌های بیشتری روبه‌رو شده‌اند.
با این حال، با وجود جنگ و تشدید تحریم‌ها، دسترسی ایران به بسیاری از داروها و حتی تولید داخلی بسیاری از آن‌ها، به‌گفته کتابچه، ادامه دارد؛ از جمله تولید داروهای هموفیلی، دیابت و بیماری‌های قلبی. کتابچه به گزارشی استناد می‌کند که در ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ اعلام کرد بیش از ۹۰ درصد داروهای کشور در داخل تولید می‌شود و بیماران هموفیلی از کمبود دارو رنج نمی‌برند.
در بخش مسکن و آوارگی، این کتابچه به گزارش هلال احمر استناد می‌کند که شمار ملک‌های غیرنظامی آسیب‌دیده را تا ۲۰ خرداد ۱۴۰۵، ۱۷ هزار و ۷۵۲ مورد اعلام کرده است. از این میان، ۱۱۶۷ ملک کاملا تخریب شده‌اند.
کتابچه به گزارش هلال احمر در ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ استناد می‌کند که می‌گوید ۳۳۹ مرکز درمانی آسیب دیده است. سازمان جهانی بهداشت نیز در گزارش ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ خود شمار بیمارستان‌های آسیب‌دیده را ۲۹ و مراکز بهداشتی آسیب‌دیده را ۴۹ اعلام کرده است.
کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل نیز در گزارش اسفند ۱۴۰۴ خود آوارگی موقت را تا ۳.۲ میلیون نفر اعلام کرده است. ایرانیان بسیاری، پس از بازگشت به خانه، با خانواده و محل زندگی ازدست‌رفته، دشواری‌های مالی و وضعیت حقوقی نامعلوم مواجه شده‌اند.
از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های این ویرانی، ساختمان مسکونی «پلاک ۱۲» در خیابان جاجرودی، نزدیک میدان هفت‌تیر تهران، است که در ۲۵ خرداد ۱۴۰۴ هدف حمله اسرائیل قرار گرفت و ۶۰ نفر، از جمله ۲۰ کودک، جان باختند. اشتری در این پروژه، با بهره‌گیری از روایت‌های مادران، خانواده‌های قربانیان و گزارش‌های محلی، زندگی آن‌ها را مستند کرده است.
در بخش میراث فرهنگی، کتابچه از آسیب به ۱۴۹ ملک میراثی در ۱۸ استان گزارش می‌دهد که ۵۴ مورد آن‌ها در تهران قرار دارد. بر پایه گزارش کتابچه، این آسیب‌ها نه‌تنها زیرساخت‌های تاریخی را ویران کرده، بلکه هویت فرهنگی و تاریخی این مکان‌ها را نیز از بین برده است.
از جمله معروف‌ترین این موارد، کاخ گلستان است که یونسکو در ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ اعلام کرد بر اثر بمباران آسیب دیده است. کتابچه می‌گوید این آسیب شامل آسیب به تالار آینه، تالار سلام، عمارت شمس‌العماره و برخی دیگر از بخش‌های این کاخ است.
در بخش محیط زیست، اصابت به چهار انبار نفت در و نزدیک تهران با تصویر ماهواره‌ای و ویدیو مستند شده است. کتابچه توضیح می‌دهد این حملات علاوه‌بر تخریب زیرساخت‌های نفتی، به آلودگی گسترده هوا و آب و تهدید سلامت ساکنان این مناطق منجر شده است.
در بخش محیط زیست، اصابت به چهار انبار نفت در و نزدیک تهران با تصویر ماهواره‌ای و ویدیو مستند شده است. کتابچه توضیح می‌دهد این حملات علاوه‌بر تخریب زیرساخت‌های نفتی، به آلودگی گسترده هوا و آب و تهدید سلامت ساکنان این مناطق منجر شده است.
مطالعه یین و همکاران در خرداد ۱۴۰۵ نیز دی‌اکسید گوگرد ناشی از سوختن سوخت‌ها را در جو اندازه‌گیری کرده و نشان داده است که سوختن سوخت‌های فسیلی در جریان این حملات به‌شکل قابل توجهی آلودگی هوا را افزایش داده و خطر بیماری‌های تنفسی را بیشتر کرده است.
تلخ‌ترین مطالعه موردی کتابچه، دبستان شجره طیبه میناب است؛ ایروارز در به‌روزرسانی ۳۰ مه ۱۴۰۵ خود گزارش داد دست‌کم ۹۶ دانش‌آموز و ۷ معلم در حمله‌ای کشته شده‌اند که منابع مختلف از جمله فرماندهی مرکزی ایالات متحده و ارتش اسرائیل مسئولیت آن را رد کرده‌اند. کتابچه می‌گوید شواهد، از جمله ویدیو، عکس و اسناد رسمی، این حمله را به موشک دقیق ساخت آمریکا نسبت می‌دهد.
هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل در گزارش ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ خود اعلام کرد به «مستنداتی قابل قبول» دست یافته است که نشان می‌دهد اسرائیل مرتکب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت شده است. گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور ایران نیز اعلام کرده است که حملات اسرائیل و ایالات متحده «ممکن است» نقض قوانین بین‌المللی باشد و به جنایات جنگی بینجامد.
متن کامل این پژوهش در وب‌سایت پروژه «پیامدهای غیرنظامی جنگ در ایران» به نشانی ccw.arsehsevom.net در دسترس است.
