جنگ دوم اسرائیل و آمریکا با ایران از مرزهای ایران فراتر رفته و به کشورهای جنوبی خلیج فارس کشیده شده است. تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی و گزارشهای رسمی نشان میدهد ایران حملات تلافیجویانهای را علیه چند کشور میزبان پایگاههای نظامی ایالات متحده، از جمله قطر، بحرین، امارات و کویت، آغاز کرده است.
روابط عمومی سپاه نیز با صدور اطلاعیهای ادعا کرد که موج سوم و چهارم عملیات وعده صادق ۴ به صورت مستمر علیه اهداف گسترده نظامی و امنیتی آمریکا و اسرائیل، با موشک های پیشرفتهتر از وعده صادق ۳ و به صورت دقیقتر و سهمگینتر آغاز شده است.
با تشدید این تحولات، نگاهها به پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه دوخته شده است؛ تأسیساتی که به دلیل موقعیت جغرافیایی، نقش عملیاتی و تمرکز بالای داراییهای نظامی، در معرض تهدید مستقیم یا غیرمستقیم قرار دارند.
قطر؛ پایگاه العدید، ستون فقرات فرماندهی هوایی آمریکا
پایگاه هوایی العدید در قطر بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه محسوب میشود. این پایگاه میزبان مقر پیشروی فرماندهی مرکزی نیروی هوایی آمریکا (سنتکام) است و نقشی کلیدی در هدایت و هماهنگی عملیات هوایی در منطقه ایفا میکند.
العدید ظرفیت میزبانی از هزاران نیروی نظامی را دارد و محل استقرار هواپیماهای سوخترسان، بمبافکنهای دوربرد، هواپیماهای شناسایی و جنگندههاست. این پایگاه در سالهای گذشته مرکز مدیریت عملیات در عراق، سوریه و افغانستان بوده است.
وزارت دفاع قطر اعلام کرده تمامی موشکهای شلیکشده ایران پیش از ورود به حریم هوایی کشور رهگیری شدهاند. همچنین گزارشهایی از هدف قرار گرفتن یک رادار هشدار زودهنگام در شمال قطر منتشر شده، هر چند تلفات جانی گزارش نشده است.
از منظر راهبردی، هرگونه اختلال در فعالیت این پایگاه میتواند هماهنگی عملیات هوایی آمریکا در منطقه را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد.
بحرین؛ حمله به مقر ناوگان پنجم
در بحرین، مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا مستقر است؛ مرکزی که عملیات دریایی ایالات متحده در خلیج فارس، تنگه هرمز، دریای سرخ و بخشهایی از اقیانوس هند را هدایت میکند.
دولت بحرین اعلام کرده حملهای موشکی این مقر در منامه را هدف قرار داده و آن را «نقض آشکار حاکمیت و امنیت کشور» توصیف کرده است. ویدئوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد یک پهپاد به ساختمانی در نزدیکی این مقر برخورد کرده و موجب آتشسوزی شده است. وزارت کشور بحرین نیز از آسیب دیدن چند ساختمان مسکونی و آغاز عملیات امدادی خبر داده است.
این مقر بر ناوهای هواپیمابر، ناوشکنها، کشتیهای مینروب و دیگر شناورهای جنگی نظارت دارد و نقشی حیاتی در حفاظت از مسیرهای انتقال نفت و امنیت دریایی منطقه ایفا میکند. به همین دلیل، هدف قرار گرفتن آن میتواند پیامدهایی فراتر از سطح نظامی داشته باشد.
امارات متحده عربی؛ پایگاه الظفره و مأموریتهای اطلاعاتی
پایگاه هوایی الظفره در امارات محل استقرار داراییهای مهم هوایی و اطلاعاتی آمریکاست. این پایگاه در سالهای اخیر میزبان هواپیماهای پیشرفته شناسایی و جنگندههای مدرن بوده و نقش مهمی در جمعآوری اطلاعات، پایش هوایی و واکنش سریع ایفا میکند.
اگرچه مقامهای امارات حمله مستقیم به این پایگاه را تأیید نکردهاند، خبرگزاری رسمی این کشور اعلام کرده پس از رهگیری چند موشک ایرانی، دستکم یک نفر در ابوظبی کشته شده است.
کویت؛ گره لجستیکی عملیات زمینی
کویت میزبان کمپ عریفجان و پایگاه هوایی علیالسالم است. این تأسیسات بیشتر نقش پشتیبانی و لجستیکی دارند و بهعنوان نقطه انتقال نیروهای زمینی و تجهیزات نظامی به عراق و دیگر مناطق عمل میکنند.
وزارت دفاع کویت اعلام کرده پایگاه علیالسالم هدف چند موشک بالستیک قرار گرفته که همگی رهگیری شدهاند. همچنین یک پهپاد فرودگاه بینالمللی کویت را هدف قرار داده و موجب جراحات جزئی و خسارات مادی شده است.
هرچند این پایگاهها کمتر جنبه نمادین دارند، اما برای تداوم و پایداری عملیات نظامی آمریکا حیاتی محسوب میشوند.
کمربند عراق و سوریه؛ افزایش خطر حملات نیابتی
در عراق، فرودگاه اربیل دو بار هدف حمله قرار گرفت اما پهپاد مهاجم سرنگون شد. آمریکا همچنان در چارچوب ائتلاف ضد داعش در این منطقه حضور دارد. همزمان، حمله پهپادی به مقر کتائب حزبالله در جنوبغرب بغداد دو کشته بر جای گذاشت و گزارشهایی از حمله به پایگاه جرفالنصر نیز منتشر شده است.
پایگاههایی چون عینالاسد و اربیل در سالهای گذشته بارها هدف حملات راکتی و پهپادی گروههای مسلح همسو با ایران قرار گرفتهاند؛ موضوعی که نشاندهنده ریسک بالای حملات نیابتی در این کشور است.
در سوریه نیز رسانههای دولتی از کشته شدن چهار تن در پی انفجار موشکی در سویدا خبر دادهاند. حضور نظامی آمریکا در سوریه محدود و پراکنده است، اما به دلیل شرایط امنیتی شکننده، این مناطق در معرض تهدیدهای مستمر قرار دارند.
اردن و عربستان؛ پایگاههای حساس با ریسک متوسط
اردن اعلام کرده نیروهای مسلح این کشور دو موشک بالستیک را رهگیری کردهاند. پایگاه هوایی موفقالسلطی (الازرق) در دورههای افزایش تنش محل تقویت حضور هوایی آمریکاست و از نظر عملیاتی اهمیت دارد.
در عربستان سعودی، وزارت خارجه این کشور از دفع حملات به ریاض و مناطق شرقی خبر داده است. پایگاه هوایی شاهزاده سلطان که میزبان سامانههای پدافند موشکی پاتریوت و قابلیت پشتیبانی از جنگندهها و بمبافکنهاست، در صورت تهدید سایر پایگاههای خلیج فارس میتواند به یک مرکز جایگزین مهم تبدیل شود.
چرا این پایگاهها در معرض خطرند؟
نخست، بسیاری از این پایگاهها در برد موشکها و پهپادهای منطقهای قرار دارند.
دوم، پایگاههایی مانند العدید و مقر ناوگان پنجم به دلیل نقش فرماندهی و عملیاتی، اهدافی با ارزش راهبردی بالا محسوب میشوند. سوم، در عراق و سوریه خطر حملات نامتقارن و نیابتی حتی بدون جنگ مستقیم نیز بالاست.
حملات متقابل ایران به پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه نشان میدهد خاورمیانه وارد مرحلهای تازه از تنش و بیثباتی شده است؛ مرحلهای که میتواند دامنه درگیری را فراتر از مرزهای ایران و اسرائیل گسترش دهد و پیامدهای امنیتی گستردهای برای منطقه و جهان به همراه داشته باشد.
