در حالی که جی.دی. ونس ، معاون رئیسجمهور ایالات متحده، برای دور جدید مذاکره با مقامات ایرانی راهی اسلاماباد شده است، وبسایت میدلایست آی به نقل از مقامات منطقه گزارش داد که میانجیها فعلا توافق میان تهران و واشینگتن را محتمل نمیدانند، بلکه بهدنبال تمدید آتشبس هستند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز دوشنبه، ۳۱ فروردین اعلام کرد که معاون او روانه اسلامآباد شده و جرد کوشنر و استیو ویتکاف نیز او را همراهی میکنند،رخدادی که در آستانه پایان آتشبس دو هفتهای میان ایران با ایالات متحده و اسرائیل به وقوع پیوسته است. ترامپ همچنین مدعی شد که همین امشب توافق امضا خواهد شد، اما ابهامات بسیاری این میان وجود دارد.
گزارش میدلایست آی به نقل از مقامهای ارشد منطقهای حاکی است که طرفین که در روزهای اخیر در برخی مسائل کلیدی پیشرفتهایی داشتهاند، از جمله درباره اورانیوم غنیشده ایران، تنگه هرمز و آینده گروههای مسلح همپیمان تهران در منطقه. با این حال، به گفته یک مقام ارشد ترکیه، فضای مذاکرات طی این دو سه روز اخیر تغییر کرده است.
این مقام ترکیهای که نخواست نامش فاش شود، گفت: «چندین موضوع در این مذاکرات مطرح است. برخی در مسیر پیشرفت هستند، اما فاصلهها در برخی دیگر هنوز آنقدر زیاد است که بهسادگی قابل حل نیست.»
یک منبع دیگر آگاه از مذاکرات گفت که میانجیهای پاکستانی مایلاند ضربالاجل روز چهارشنبه، زمان پایان آتشبس دو هفتهای، تمدید شود و همچنان امیدوارند در روزهای آینده به راهحل برسند.
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، نیز روز یکشنبه از این ایده حمایت کرد و گفت زمان بیشتری لازم است.
با این حال، یک مقام امنیتی ترکیه هشدار داد که خطر شکست واقعی است و فروپاشی مذاکرات میتواند به دور جدیدی از درگیریها با شدت بیشتر منجر شود.
موضوعات اصلی مذاکرات
پیش از تغییر فضای دیپلماتیک، موضوعات اصلی مورد بحث شامل این موارد بود: انتقال اورانیوم با غنای بالا از ایران به پاکستان، تعلیق چندساله غنیسازی اورانیوم، ترتیبات جدید برای عبور و مرور در تنگه هرمز، خلع سلاح نسبی گروههای همپیمان ایران در عراق و لبنان، و لغو فوری تحریمها و بازگرداندن داراییهای بلوکهشده ایران.
میدلایست آی مینویسد که یکی از نقاط اصلی اختلاف، مدت زمان تعلیق غنیسازی است. برخی منابع گفتهاند ایران با توقف پنجساله غنیسازی موافقت کرده، در حالی که برخی دیگر این مدت را ۱۲ سال عنوان کردهاند. آمریکا در ابتدا خواهان توقف ۲۰ساله بود. پس از این دوره، ایران میتواند با مشورت آژانس بینالمللی انرژی اتمی تمدید آن را بررسی کند.
منابع مطلع همچنین به میدلایست آی گفتهاند که تهران به توافق برای انتقال کل ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود به پاکستان نزدیک شده است.
یکی از منابع گفت: «پاکستان پیشنهاد داد اورانیوم به یک کشور ثالث منتقل شود، که ایران با این اصل موافقت کرد. سپس ایران پاکستان را بهعنوان مقصد پیشنهاد داد و اسلامآباد نیز پذیرفت.»
تنگه هرمز و تحریمها
به نوشته میدلایست آی، پیشنهاد توافق شامل بازگشایی تنگه هرمز توسط ایران همراه با اعمال تعرفهای مشترک با عمان است. این طرح اجازه عبور ناوهای جنگی از تنگه را نمیدهد، که احتمالا برنامههای نیروی دریایی بریتانیا و فرانسه برای اسکورت نفتکشها را خنثی میکند.
بر اساس این پیشنهاد، کنترل ایران بر تنگه دیگر مورد مناقشه نخواهد بود و برای عبور هر شناور باید مجوز گرفته شود.
یک منبع مطلع گفت: «ایرانیها معتقد نیستند که شکست خوردهاند، چون نظام همچنان پابرجاست و به این نتیجه رسیدهاند که شروط اصلیشان برآورده خواهد شد.»
در مقابل، تمام تحریمهای اقتصادی لغو شده و داراییهای بلوکهشده که حدود ۱۰۰ میلیارد دلار برآورد میشود به ایران بازگردانده خواهد شد.
برنامه موشکهای بالستیک ایران نیز در این توافق گنجانده نشده است.
توقف روند پیشرفت
اما حس پیشرفت در مذاکرات از روز شنبه با افزایش تنشها در تنگه هرمز کاهش یافته است. ایران اعلام کرد که پس از بازگشایی این آبراهه در روز پنجشنبه، دوباره آن را بسته است و دلیل آن را ادامه محاصره دریایی آمریکا عنوان کرد.
منابع ایرانی گفتند این اقدام برای نشان دادن کنترل بر تردد دریایی و واکنش به محاصرهای بوده که آن را نقض آتشبس میدانند.
با این حال دونالد ترامپ ایران را به نقض آتشبس متهم کرد و هشدار داد که اگر ایران توافق را نپذیرد، آمریکا «کل کشور را نابود خواهد کرد».
اختلاف بر سر گروههای همپیمان
میدلایست آی مینویسد که یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای توافق، آینده گروههای همپیمان ایران در منطقه است.
پیشنویس توافق شامل انحلال نسبی نیروهای بسیج مردمی عراق و خلع سلاح جزئی حزبالله لبنان میشودو
طبق این طرح، برخی گروههای عراقی باید از مناطق مرزی عقبنشینی کنند و تعداد نیروهای آنها محدود شود. در لبنان هم سلاحهای تهاجمی حزبالله کنار گذاشته میشود، اما سلاحهای دفاعی باقی خواهد ماند.
با این حال، منابع ایرانی این موضوع را رد کرده و تأکید کردهاند که تهران بر این گروهها کنترل ندارد. برخی منابع نیز گفتهاند چنین طرحی در لبنان عملی نخواهد بود و حزبالله هرگز سلاحهای تهاجمی خود را کنار نخواهد گذاشت.
ابهام در آینده توافق
هنوز مشخص نیست که در صورت دستیابی به توافق، چگونه و چه زمانی اعلام خواهد شد. همچنین اختلافنظرهایی درباره موافقت کامل ساختار قدرت در ایران وجود دارد.
برخی منابع گفتهاند مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، با طرح موافقت کرده، در حالی که برخی دیگر مدعی شدهاند او به دلیل جراحات شدید قادر به ارتباط نیست.
نقش اسرائیل و کشورهای خلیج فارس
در این حال نگرانیهایی وجود دارد که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، این توافق را برهم بزند. توافقی که اجازه دهد ایران غنیسازی را فقط تعلیق کند، موشکهای بالستیک خود را حفظ کند و نظام سیاسیاش پابرجا بماند، با اهداف جنگی اسرائیل فاصله دارد.
در داخل اسرائیل نیز اجماع گستردهای برای ادامه جنگ وجود دارد و آتشبس بدون پیروزی قطعی به محبوبیت نتانیاهو آسیب زده است. همچنین تردیدهای جدی درباره توقف تلاشهای موساد برای تغییر حکومت در ایران وجود دارد.
میدلایست آی مینویسد، کشورهای خلیج فارس که آسیبهای زیادی به زیرساختهای نفت و گاز خود دیدهاند نیز ممکن است این توافق را ناکافی بدانند. در حالی که این کشورها در ابتدا مخالف حمله به ایران بودند، در پایان جنگ، امارات، کویت و بحرین از آمریکا خواستند حملات را ادامه دهد. حتی نشانههایی وجود دارد که امارات و بحرین در برخی حملات پهپادی مشارکت داشتهاند.
