هنرمندان و فعالان فرهنگی شرکتکننده در دوسالانه ونیز روز جمعه ۱۸ اردیبهشت در اعتراض به حضور اسرائیل در این رخداد هنری اقدام به اعتصاب کردند، امری که رسانهها از آن به عنوان حادثهای بیسابقه در تاریخ این دوسالانه نام بردهاند.
بر اساس گزارش روزنامه «آرت نیوز»، ۱۸ غرفه از جمله اتریش، لبنان، اسلوونی و مصر برای همراهی با این اعتصاب به طور کامل یا جزئی تعطیل شدهاند. به گفته این رسانه، در مجموع ۲۳۷ کیوریتور، هنرمند و فعال هنری در این اعتصاب شرکت کردهاند.
این اولین اعتصاب فرهنگی در تاریخ ۱۳۱ ساله دوسالانه ونیز محسوب میشود که قرار است ۲۴ ساعت به طول بیانجامد. گزارشها حاکی است که از ساعت ۴:۳۰ بعد از ظهر جمعه، اعتراض گستردهای همزمان با اعتصاب آغاز شد و هزاران نفر از خیابان گاریبالدی به سمت مجتمع آرسناله، یکی از دو محل برگزاری نمایشگاه، راهپیمایی کردند و خیابانهای شهر را مملو از پرچمها و پلاکاردهای فلسطینی کردند.
اعتصاب کنونی پس از اعتراضهای روز نخست به حضور روسیه و اسرائیل به ابتکار «ائتلاف هنر نه به نسلکشی»، موسوم به آنگا انجام میگیرد. این ائتلاف در بیانیهای تاکید کرده است که «عادیسازی حضور اسرائیل در فضاهای فرهنگی و اقتصاد نسلکشی در فرهنگ را رد میکند.»
آنگا روز چهارشنبه در همبستگی با مردم فلسطین، بیرون غرفه اسرائیل در مجموعه آرسناله بینال ونیز تجمعی را سازماندهی کرد که در جریان آن صدها معترض با در دست داشتن پلاکاردهایی مانند «نه به تطهیر نسلکشی از طریق هنر» و «نه به پاویون نسلکشی» گرد هم آمدند.
اسرائیل در جریان جنگ در غزه، شمار زیادی از هنرمندان فلسطینی را کشته و بسیاری از مراکز فرهنگی و هنری را تخریب کرده است و از این رو ائتلاف آنگا دو ماه قبل در نامهای به مدیران دوسالانه ونیز خواستار حذف غرفه اسرائیل از این رخداد هنری شدند، اما نامه آنها بیپاسخ ماند.
این نامه به امضای ۲۳۶ هنرمند، گرداننده نمایشگاه و فعال فرهنگی شرکتکننده در این دوره رسیده است که از جمله امضاکنندگان میتوان به آلفردو خار، برایان اینو، لوباینا حمید، ایتو بارادا و کالین اسمیت اشاره کرد.
در این نامه آمده است: «هیچ هنرمند یا فعال فرهنگی نباید مجبور شود با دولتی که به نسلکشی متهم است، در یک پلتفرم مشترک قرار گیرد. تا زمانی که اسرائیل با ابزارهایی مانند نسلکشی، پاکسازی قومی و آپارتاید به حیات خود ادامه میدهد، نباید در دوسالانه ونیز نمایندگی داشته باشد.»
نامه یادشده در ادامه تاکید میکند: «ما یادآوری میکنیم که خشونت اسرائیل، هنر و فرهنگی را هدف قرار میدهد که این دوسالانه مدعی تقدس آن است.»
ائتلاف آنگا پیش از این گفته بود که درخواست آنها متوجه «نمایندگی دولتی» است، نه هنرمندان اسرائیلی. این ائتلاف افزود: «غرفه ملی در دوسالانه ونیز، نماینده رسمی فرهنگی یک دولت است» و تاکید کرد هنرمندانی که با اقدامات اسرائیل در غزه و کرانه باختری مخالفاند، نباید بهعنوان پوشش فرهنگی برای خشونت دولتی استفاده شوند.
اسرائیل و دوسالانه ونیز
دوسالانه ونیز که یکی از مشهورترین رویدادهای هنری جهان است، هر سال بهصورت متناوب به نمایشگاه هنر و معماری اختصاص دارد. در این رویداد، ۲۹ غرفه دائمی ملی در باغهای جاردینی ونیز قرار دارند که کشورها آثار هنرمندان خود را در آنها به نمایش میگذارند.
غرفه اسرائیل که در سال ۱۹۵۲ افتتاح شد، یکی از این مکانهای دائمی است. در دوسالانه هنر ۲۰۲۴، ماهها پس از آغاز جنگ در غزه، آنگا کارزاری علیه حضور اسرائیل راهاندازی کرد که بیش از ۲۴ هزار تن آن را امضا کردند.
در آن سال، روث پاتیر، هنرمند اسرائیلی، غرفه را تعطیل کرد. در سال ۲۰۲۵، اسرائیل در دوسالانه معماری شرکت نکرد و وزارت فرهنگ این کشور اعلام کرد که غرفه ملی در حال بازسازی است.
پس از تعطیلی غرفه اسرائیل در سال ۲۰۲۴، دولت این کشور بندی به قرارداد دوسالانه ۲۰۲۶ اضافه کرد که هنرمند منتخب را ملزم میکند غرفه را باز نگه دارد. با این حال، امسال در غرفه اصلی اثر هنری اسرائیل نمایش داده نمیشود. در حالت عادی، این کشور باید مکانی خصوصی اجاره میکرد، اما دوسالانه به اسرائیل اجازه داد در فضای موقت آرسناله ونیز آثار هنرمند منتخب امسال خود را به نمایش بگذارد.
ائتلاف آنگا این تصمیم را «حمایت آشکار نهادی آن هم در زمانی که خشونتها در حال تشدید است» توصیف کرده است.
علاوه بر اسرائیل، حضور مجدد روسیه پس از حمله به اوکراین نیز با انتقادهایی مواجه شده است. اما در حالی که وزارت فرهنگ ایتالیا از حضور اسرائیل حمایت کرده، نسبت به مشارکت روسیه انتقاد داشته است. غرفه ملی روسیه با مدیریت آناستازیا کارنیوا، دختر یک افسر سابق اطلاعاتی، و اکاترینا وینوگورووا، دختر سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه، اداره میشود.
واکنش رئیس دوسالانه
پیترانجلو بوتافوکو، رئیس بینال، در نشست خبری روز چهارشنبه به بازگشت روسیه واکنش نشان داد. وی گفت، جهانی که از انقلاب فرانسه، عصر روشنگری و سکولاریسم زاده شد، اکنون به نقطه مقابل خود تبدیل شده: آزمایشگاهی از عدم تحمل و درخواست برای سانسور، تعطیلی و حذف.
او افزود: دوسالانه دادگاه نیست؛ باغی برای صلح است. ما نمیتوانیم آن را تعطیل یا بهطور خودکار تحریم کنیم. باید گفتوگو کنیم. ممکن است اختلاف داشته باشیم، اما باید آن را به صراحت بیان کنیم.
