تنها چند روز پس از گفتههای از مقامات ارشد خاندان سلطنتی عربستان، که اطمینان میداد این کشور پادشاهی تلاش کرده جنگ ایران را صرفا از طریق دیپلماتیک حل و فصل کند، خبرگزاری رویترز به نقل از دو مقام غربی و دو مقام ایرانی گزارش داد که ریاض در طول جنگ ۳۹ روزه چندین حمله پنهانی به ایران انجام داده است.
این گزارش میگوید که اقدام عربستان واکنشی به حملات ایران در طول جنگ به این کشور بوده و نشان میدهد رویکردی جسورانهتر در دفاع از خود در برابر رقیب اصلی منطقهایاش داشته است.
به گفته مقامهای غربی، حملات یادشده را نیروی هوایی عربستان در اواخر ماه مارس انجام داده است. اما رویترز تصریح میکند که نمیداند دقیقا چه مکانهایی هدف حمله حمله واقع شدهاند. مقام ارشد وزارت خارجه عربستان نیز در پاسخ به رویترز برای اظهارنظر دراینباره، نه این حملات را تایید کرد و نه رد نکرد، همچنان که وزارت خارجه ایران نیز پاسخی به سوال خبرنگار رویترز نداده است.
رویترز در گزارش خود به نقل از منابع ایرانی و غربی ادامه میدهد که عربستان پیش از انجام حملات، ایران را در جریان قرار داده و پس از آن، مذاکرات دیپلماتیک فشردهای میان دو طرف انجام شده که در نهایت به توافقی غیررسمی برای کاهش تنش انجامیده است.
به نوشته رویترز، توافق برای کاهش تنشها، اندکی پیش از آتشبس میان ایران و آمریکا اجرایی شد. یکی از مقامات ایرانی هم تایید کرد که هدف از این توافق «پایان دادن به درگیریها، حفظ منافع متقابل و جلوگیری از تشدید تنشها» بوده است.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران، این روند را نشانهای از «درک واقعگرایانه دو طرف از هزینههای بالای تشدید کنترلنشده درگیری» دانسته است. و از سویی یکی از مقامات وزارت خارجه عربستان نیز به رویترز گفت: «ما همچنان بر موضع خود مبنی بر کاهش تنش، خویشتنداری و تلاش برای ثبات و امنیت منطقه پایبند هستیم. »
ترکی فیصل: نقشه اسرائیل برافروختن جنگ میان عربستان و ایران بود
این گزارش در حالی است که شاهزاده ترکی فیصل، کسی که بیش از دو دهه ریاست سرویس اطلاعاتی عربستان سعودی را بر عهده داشت، اواخر هفته گذشته در یادداشتی که روزنامه «عرب نیوز» منتشرش کرد، خاطرنشان کرد که ریاض به رهبری محمد بن سلمان، ولیعهد و حاکم عملی این کشور، به سختی تلاش کرده است تا جنگی را که «از ابتدا برای جلوگیری از آن کوشیده بود»، از طریق دیپلماتیک حل و فصل کند.
شاهزاده ترکی نوشت: «هنگامی که ایران و دیگران تلاش کردند پادشاهی را به کوره نابودی بکشانند، رهبری ما برای محافظت از جان و مال شهروندانش، ترجیح داد دردهایی را که از جانب یک همسایه وارد میشد، تحمل کند.»
او افزود که اگر پادشاهی سعودی قصد داشت با حمله به تاسیسات و منافع تهران پاسخ دهد، توانایی این کار را داشت، اما نتیجه آن چیزی جز نابودی بیشتر تاسیسات نفتی و نیروگاههای آبشیرینکن عربستان نمیبود.
ترکی فیصل همچنین اسرائیل را متهم کرد که قصد داشته عربستان سعودی را وارد جنگ با ایران کند، اما ریاض به این دام نیفتاده است.
او نوشت: «اگر نقشه اسرائیل برای شعلهور کردن جنگ میان ما و ایران موفق میشد، منطقه به ویرانه و نابودی کشیده میشد. هزاران تن از پسران و دختران ما در نبردی که هیچ سهمی در آن نداشتیم، از دست میرفتند. اسرائیل موفق میشد اراده خود را بر منطقه تحمیل کند و به تنها بازیگر محیط پیرامونی ما تبدیل شود.»
جنگی که از روز نهم اسفند و با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، اکنون بهطور گستردهتری کشورهای خاورمیانه را درگیر کرده است، هرچند بسیاری از ابعاد آن هنوز پنهان مانده است.
پس از این حملات، ایران با استفاده از موشکها و پهپادها شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس را هدف قرار داد؛ حملاتی که پایگاههای نظامی آمریکا، تاسیسات غیرنظامی، فرودگاهها و زیرساختهای نفتی را نیز در بر گرفت. همچنین تنگه هرمز بسته شد و تجارت جهانی را مختل کرد. اما عربستان توانست با حفظ مسیرهای صادراتی خود، بهویژه از طریق باز بودن دریای سرخ، نسبت به دیگر کشورهای منطقه کمتر آسیبپذیر باقی بماند.
اما حتی این کشور نیز گذشته اعلام کرد که حملات به خط لوله «شرق به غرب» آن، ظرفیت صادرات نفت را ۷۰۰ هزار بشکه در روز (معادل تقریبا ۱۰ درصد از کل صادرات فعلی) کاهش داده است. این خط لوله ساحل خلیج فارس را به بندر ینبع در دریای سرخ متصل میکند تا تنگه هرمز را دور بزند.
همچنین حملات ایران به تاسیسات پالایشی در الجبیل، راس تنوره، ینبع و ریاض آسیب رسانده و مستقیما بر صادرات محصولات پالایششده به بازارهای جهانی تاثیر گذاشته است.
ایران و عربستان، بهعنوان دو قدرت اصلی شیعه و سنی در منطقه، سالها درگیر رقابتهای منطقهای بودهاند. با این حال، توافق آشتی در سال ۲۰۲۳ با میانجیگری چین، به ازسرگیری روابط میان دو کشور انجامید.
