سازمان دیدبان حقوق بشر با بررسی وضعیت رسانهها در افغانستان تحت حاکمیت طالبان گفت که طالبان با نظارت شدید بر محتوای کار رسانهها، اعمال سانسور بر کار خبرنگاری، بازداشت و شکنجه خبرنگاران و وضع محدودیتهای فراوان بر کار خبرنگاران زن موجب شده تا آزادی رسانهای آسیب جدی ببیند.
این سازمان در گزارشی که نشر کرده به نظارت استخبارات طالبان بر محتوای کار رسانهها و اجبار رسانهها برای نشر مطالب از پیش تایید شده اشاره کرده و افزوده است که کسانی که فراتر از چارچوبهای وضع شده طالبان کار میکنند، با بازداشت، شکنجه و از دست دادن مجوز کار خبرنگاری مواجهاند.
فرشته عباسی، پژوهشگر بخش افغانستان در سازمان دیدبان حقوق بشر گفته است: «مقامات طالبان به صورت فزاینده خبرنگاران افغان را مجبور میکنند مطالب بیخطر و از پیش تایید شده تولید کنند و کسانی را که از این حدود فراتر میروند، با بازداشت خودسرانه و شکنجه مجازات میکنند. اگرچه تمام خبرنگاران افغان از این وضعیت متاثر شدهاند، و بسیاری از کشور متواری شدهاند، زنان از همه بیشتر در معرض آسیب قرار گرفتهاند.»
نهاد حمایت کننده رسانههای آزاد افغانستان موسوم به «نی»، نیز در ارزیابی خود به موضوع کنترول محتوای رسانهها توسط طالبان اشاره کرده و گفته است که طالبان با تحمیل محتوای تبلیغاتی خود از رسانههای دولتی و خصوصی به نفع خود استفاده میکنند و تقریبا هیچ محتوایی بدون تایید این گروه در رسانههای افغانستان نشر نمیشود.
پس از حاکمیت دوباره طالبان در افغانستان در ماه اگست ۲۰۲۱ تاکنون، شمار زیادی از خبرنگاران و کارمندان رسانهای مجبور به مهاجرت و یا ترک شغل خبرنگاری شدند.
نهاد گزارشگران بدون مرز گزارش داده است که در چند ماه اول حاکمیت طالبان، در حدود ۴۰ الی ۶۰ درصد رسانههای افغانستان فعالیت خودر ا متوقف کردند. شمار مردان شاغل در رسانهها از حدود چهار هزار نفر به دو هزار نفر در سال ۲۰۲۲ کاهش یافت. وضعیت برای زنان خبرنگار با وضع محدودیتها به مراتب دشوارتر شده است و شمار زنان شاغل در رسانهها از هزار و ۴۰۰ نفر در سال ۲۰۲۱ به ۶۰۰ نفر در سال ۲۰۲۴ کاهش پیدا کرده است.
وزارت امر به معروف و نهی از منکر علاوه بر تفتیش/بازرسی منظم رسانهها، بارها مقامهای مسوول و کارمندان رسانهای را به اتهام نقض قوانین در مورد جداسازی محیطهای کاری زنان و مردان، ممنوعیت پخش صدای زنان و موسیقی در تلویزیون و رادیو بازداشت کرده است.
خبرنگاران زن در افغانستان آسیب بیشتری را متحمل میشوند
طالبان با وضع محدودیتهای گسترده بر زنان در افغانستان، کار زنان در رسانهها را با چالشهای متعددی مواجه کرده و موجب شدهاند تا شمار زیادی از روزنامهنگاران زن افغانستان مهاجرت کنند، گزارشهای خود را سانسور و یا حرفه خود را ترک کنند.
دیدبان حقوق بشر گزارش داده است که در شهرهای بزرگ مانند کابل یا هرات در چند رسانه، هنوز هم شماری از زنان گوینده خبر فعالیت میکنند، اما در شمار زیادی از ولایتهای افغانستان، گوینده زن وجود ندارد.
گزارشگران زن برای تهیه گزارش و مصاحبه باید همراه محرم با خود داشته باشند که این وضع محدودیت، کار را برای آنان دشوار میکند.
مقامات طالبان در کنفرانسهای خبری، به سوالات خبرنگاران زن پاسخ نمیدهند و یا مانع حضور آنان برای در کنفرانسهای خبری میشوند.
طالبان در تازهترین اقدامات خود علیه زنان، اجازه ورود به زنان خبرنگار هندی در نشست خبری امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان را نداده بودند که با واکنش گستردهای در شبکههای اجتماعی و رسانههای هند مواجه شد.
روزنامهٔ تایمز ایندیا، ۱۹میزان/ مهر گزارش داد که خبرنگاران زن عمدا از فهرست دعوتشدگان حذف شدند. بر اساس این گزارش، مقامهای هندی چند زن خبرنگار را برای پوشش این کنفرانس خبری که در سفارت افغانستان در شهر دهلی جدید، پایتخت هند برگزار میشد، پیشنهاد کرده بودند، اما فقط خبرنگاران مرد به پوشش خبری راه پیدا کردند.
هرچند این اقدام طالبان با موجی از انتقادات شدید مواجه شد و متقی به درخواست وزارت خارجه هند، به تاریخ ۲۰ میزان/مهر ، بار دیگر در دهلی جدید، کنفرانسی خبری با حضور خبرنگاران زن برگزار کرد، اما در افغانستان، زنان خبرنگار افغان بارها از حضور و پوشش خبرها محروم شده و با موانع گسترده برای دسترسی به منابع مواجه هستند.
در ماه اسد/ تیر سال روان، در نشست خبری وزارت خارجه طالبان که به صورت زنده از طریق تلویزیون ملی افغانستان پخش میشد، صدای خبرنگاران زن در این نشست قطع شد.
نهادهای حامی رسانهها میگویند که محدودیت طالبان بر رسانهها، به طور ویژه زنان را هدف قرار داده است.
سازمان حمایت از رسانههای افغانستان(امسو) در تازهترین گزارش خود به تاریخ ۳۱ سنبله/ شهریور به روند اجباری سانسور در گزارشهای خبرنگاران زن اشاره کرده است. در این گزارش آمده است که تنها ۶.۹ فیصد/درصد از خبرنگاران زن اجازه فعالیت در افغانستان را دارند و ۹۲ درصد از خبرنگاران زن مجبور به تغییر یا سانسور در گزارشهای خود شدهاند.
امسو گزارش داده است که ۴۶ درصد خبرنگاران زن اجازه مصاحبه با مردان را نداشتهاند و۲۳ درصد آنان گفتهاند که برای تهیه گزارش مجبور به همراهی مرد محرم بودهاند.
بر اساس قانون امر به معروف و نهی از منکر گروه طالبان، صدای زنان خصوصی تلقی میشود. این وزارت به تاریخ ۲۶ اکتوبر ۲۰۲۴، اعلام کرد که زنان نباید در اماکن عمومی قرآن و یا آواز بخوانند. شماری از رادیوهای محلی در ولایتهای مختلف پخش صدای زنان را متوقف کردند.
این در حالی است که با منع آموزش دختران و زنان بالاتر از صنف/کلاس ششم، شماری از رسانهها سعی کردهاند تا برنامههایی در مورد سلامت زنان و برنامههای آموزشی برای دانشآموزان بالاتر از صنف ششم را افزایش دهند و محدودیتهای وضع شده، آزمون بزرگی برای رسانهها و زنان است.
