خبرگزاری رویترز در گزارشی تحلیلی، سفر محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی، به کاخ سفید را نقطه عطفی در بازسازی چهره بینالمللی او پس از قتل جمال خاشقجی توصیف میکند؛ سفری که نهتنها بازتابی از اعتماد به نفس تازه ولیعهد است، بلکه نشانهای از تداوم روابط استراتژیک میان ریاض و واشنگتن، علیرغم بحرانهای گذشته، به شمار میرود. بنسلمان که زمانی بهخاطر ورود شتابزده به جنگ یمن و سرکوب منتقدانش مورد انتقاد قرار گرفته بود، اکنون خود را بهعنوان یک «میانجی صلح» معرفی میکند؛ چهرهای که در داخل کشور اصلاحات اجتماعی گستردهای را پیش برده و در عین حال، با قبضه کامل قدرت، هر گونه صدای مخالف را خاموش کرده است. این گزارش نگاهی دارد به چگونگی تثبیت قدرت ولیعهد سعودی، از تحولات داخلی تا نقشآفرینیهای منطقهای و جهانی، در آستانه دور تازهای از مناسبات با آمریکا.
بنسلمان، ولیعهد عربستان، در نخستین سفرش به کاخ سفید پس از قتل جمال خاشقجی، منتقد سرشناس سعودی، با یک هدف روشن به واشنگتن رفته است: بازگشت به صحنه جهانی و نشان دادن اینکه حمایت دونالد ترامپ از سبک رهبری پرقدرت او «ارزشش را داشته است».
دیدار روز سهشنبه ترامپ با قدرتمندترین مرد عربستان که به اختصار «امبیاس» نامیده میشود، یادآور رابطهای استراتژیک است که با وجود جنجالهای مربوط به قتل خاشقجی در سال ۲۰۱۸، همچنان پابرجا مانده است.
هفت سال بعد، «امبیاس» خود را «میانجی صلح» معرفی میکند؛ از ترمیم رابطه با ایران گرفته تا تلاش برای آتشبس در غزه و بازگرداندن سوریه به جمع کشورهای عرب. چرخشی چشمگیر برای سیاستمداری که زمانی بهخاطر ورود شتابزده به جنگ یمن، سیاستمداری «بیپروا» توصیف میشد.
ولیعهد عربستان، که همزمان «اصلاحطلب» و «اقتدارگرا» توصیف میشود، امروز مهمترین چهره در تاریخ معاصر این کشور است؛ فردی که چهره عربستان را دگرگون میکند و آینده آن را شکل میدهد.
انقلاب اجتماعی در داخل، سرکوب بیسابقه منتقدان
در کمتر از یک دهه، این رهبر ۴۰ ساله موجی از تغییرات اجتماعی را به راه انداخته که در عربستان از زمان بنیانگذاری کشور سابقه نداشته است. او پلیس مذهبی را کنار زده، نفوذ روحانیون سنتی را محدود کرده و بسیاری از قواعد سختگیرانه اجتماعی را کنار گذاشته است.
امروز زنان در عربستان رانندگی میکنند، کار میکنند و در فضاهای عمومی در کنار مردان حضور دارند، آزادیهایی که پیشتر با تنبیههای سنگین همراه بود.
در کشوری که زمانی زنان باید عبای سیاه و حجابی سفتوسخت میپوشیدند، حالا کنسرتهایی با حضور ستارگان موسیقی پاپ و نمایشهای مد در ریاض برگزار میشود. جنیفر لوپز و کامیلا کبیو در صحنههای پرزرقوبرق اجرا داشتهاند و مدلهای برند «الی صعب» در برابر چهرههایی مانند هلی بری و مونیکا بلوچی روی صحنه رفتهاند.
اما همان دستی که جامعه را باز کرد، عرصه سیاست را تنگتر کرده است. هر صدای منتقدی خاموش شده، مخالفان کنار زده شدهاند و مراکز قدرت رقیب برچیده شدهاند. پیام روشن است: اصلاحات تنها بر اساس طرح و نظر «امبیاس» پیش میرود و بهایش «وفاداری کامل» است.
«لحظه پیش از تاجگذاری»
«امبیاس» در عرصه جهانی با وجود گمانهزنیهای اطلاعاتی آمریکا درباره نقش او در قتل خاشقجی، بدون آسیب جدی سیاسی از آن بحران عبور کرده است. او دستور قتل را رد کرده، اما مسئولیت «کلی» آن را پذیرفته است.
جو بایدن زمانی گفته بود عربستان باید «کشوری مطرود» شود، اما واشنگتن در عمل مسیر دیگری رفت؛ وابستگی به انرژی، همکاری دفاعی و فناوری، روابط دو کشور را دوباره به هم گره زد.
بازگشت ترامپ به کاخ سفید در سال ۲۰۲۵ هم فضای همکاری «معاملهمحور» را زنده کرده: از وعده ۶۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری سعودی گرفته تا تعریف و تمجیدهای پیدرپی و تلاش برای یک پیمان دفاعی مشترک.
به گفته استیون کلمنز، تحلیلگر آمریکایی، ورود «امبیاس» به واشنگتن مانند «یک مراسم پیشاتاجگذاری» خواهد بود؛ نشانهای از اینکه آینده عربستان در دست این شاهزاده جوان است.
پل سالم از موسسه خاورمیانه نیز یادآور میشود که پس از بحرانهای متعدد ــ از جمله نقش اتباع سعودی در حملات ۱۱ سپتامبر ــ رابطه واشنگتن و ریاض همچنان بر یک منطق سرد بنا شده: انرژی، امنیت و حالا هوش مصنوعی. او میگوید: «هوش مصنوعی نفت قرن بیستویکم است. آمریکا به انرژی و سرمایه خلیج نیاز دارد و عربستان به چتر امنیتی آمریکا.»
ظهور نسلی تازه؛ ولیعهدی با چهره همهجا حاضر
به قدرت رسیدن «امبیاس» یک چرخش نسلی نیز هست. او نخستین پادشاه آیندهای خواهد بود که نه پسر، بلکه نوه بنیانگذار عربستان، ملک عبدالعزیز است؛ تغییری مهم در سنت انتقال قدرت.
ولیعهد در سال ۲۰۱۷ اعلام کرد: «هفتاد درصد مردم عربستان زیر ۳۰ سال هستند. ما ۳۰ سال دیگر را صرف مبارزه با افراطگرایی نمیکنیم، آن را امروز از بین میبریم.» شعار او «اسلام میانهرو» و رو به جهان است.
مسیر قدرتگیریاش از ۲۰۱۵ آغاز شد؛ زمانی که پدرش ملک سلمان به تخت نشست و مسئولیتهای کلیدی به او داد. در ۲۰۱۷، او محمد بن نایف، ولیعهد وقت، را کنار زد و خود جانشین شد؛ اقدامی که در ظاهر با بوسیدن دست او «نماد وحدت» بود، اما در واقع یک جابجایی قدرت بزرگ بهشمار میرفت.
تصاویر او امروز همهجا دیده میشود؛ در مراکز خرید، بیلبوردها و رسانههای داخلی. تقریبا هر پروژه مهمی به نام او معرفی میشود. اما روش حکمرانیاش همچنان مبهم است و سرکوبها مجال هر بحثی را درباره موفقیت یا شکست اقتصادی او بسته است.
عربستان دوران او همچنین وارد میدان ورزش جهانی شده: از ادغام لیگ الآیوی گلف با انجمن گلفبازان حرفهای پیجیای گرفته تا جذب ستارگانی مانند کریستیانو رونالدو و میزبانی بازیهای آسیایی زمستانی ۲۰۲۹ و جام جهانی ۲۰۳۴.
