کمیسیون انتخابات برزیل شامگاه یکشنبه ۲۵ اکتبر (۳ آبان) پیروزی لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، را در دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور اعلام کرد. لولا با کسب ۵۱٫۷۵ درصد آرا، فلاویو بولسونارو، سناتور راست‌گرا و پسر بزرگ ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور پیشین، را که ۴۸٫۲۵ درصد آرا را به دست آورد شکست داد و برای چهارمین دوره، گرچه به‌صورت غیرمتوالی، به ریاست‌جمهوری بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای لاتین رسید.
این پیروزی از یک جهت در تاریخ دموکراتیک برزیل بی‌سابقه است: از زمان پایان دیکتاتوری نظامی و بازگشت دموکراسی به این کشور در دهه ۱۹۸۰، هرگز نامزدی که در دور اول انتخابات، جایگاه دوم را کسب کرده باشد در دور دوم پیروز نشده بود. لولا سه هفته پیش در دور اول انتخابات که روز ۴ اکتبر برگزار شد، با ۴۵٫۱۶ درصد آرا در برابر ۴۷٫۰۳ درصد بولسونارو دوم شد و ۲٫۲ میلیون رأی عقب بود؛ اما در دور دوم با اختلاف ۴٫۳ میلیون رأی از رقیبش پیشی گرفت. دوره تازه ریاست‌جمهوری او ۵ ژانویه ۲۰۲۷ آغاز می‌شود.
برگشت نتیجه با حضور بیشتر رأی‌دهندگان
گاردین می‌نویسد با شمارش نزدیک به ۹۹ درصد آرا، سهم لولا ۵۱٫۷۵ درصد و سهم بولسوناروی ۴۵ساله ۴۸٫۲۵ درصد بود و آسوشیتدپرس هم گزارش داد کمیسیون انتخاباتی با پایان شمارش، برتری لولا را قطعی و جبران‌ناپذیر اعلام کرد.
یکی از کلیدهای این چرخش، حضور بیشتر رأی‌دهندگان بود: نرخ غیبت در دور اول به رکورد ۲۱٫۰۸ درصد رسیده و بیشتر به زیان لولا تمام شده بود، چرا که هواداران او معمولا دورتر از حوزه‌های رأی‌گیری زندگی می‌کنند، اما این نرخ در دور دوم به ۱۹٫۲۱ درصد کاهش یافت. کمپین لولا پس از شکست دور اول خود را از نو سازمان داد، جوانان را هدف گرفت و میلیون‌ها برزیلی را برای دفاع از ارزش‌های دموکراتیک به خیابان آورد.
روز رأی‌گیری پرحاشیه و سایه نپذیرفتن نتیجه
روز رأی‌گیری اما پرتنش گذشت. کریستیانو زانین، قاضی دیوان عالی برزیل، در آخرین ساعت‌ها رأی‌گیری را دو ساعت تمدید کرد و به درخواست کمپین لولا پاسخ مثبت داد؛ کمپین لولا مدعی بود در دست‌کم ۱۰ ایالت، حمل‌ونقل عمومی که طبق قانون باید در روز انتخابات رایگان باشد به‌شدت محدود شده و این وضعیت دسترسی هواداران او به حوزه‌ها را سخت کرده است. لولا این وضعیت را «نفرت‌انگیز» خواند.
آسوشیتدپرس می‌نویسد تصمیم تمدید رأی‌گیری ممکن است به اقدام حقوقی کمپین فلاویو بولسونارو بینجامد. در ستاد بولسونارو در برازیلیا پس از اعلام نتیجه سکوتی سنگین حاکم بود و گاردین از نشانه‌هایی گزارش داد که کمپین او ممکن است خود را برای نپذیرفتن شکست آماده کند. تا لحظه انتشار نسخه‌های نخست این گزارش‌ها، هیچ‌یک از دو نامزد برای هوادارانشان سخنرانی نکرده بودند.
«کودتایی دیگر»؛ با وعده بولسونارو برای «دوباره دموکراتیزه کردن» برزیل، نگرانی‌ها افزایش یافت
ضربه‌ای برای ترامپ در آمریکای لاتین
آسوشیتدپرس لولا را منتقد سرسخت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، می‌داند و می‌نویسد پیروزی او فاصله بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای لاتین، با تولید ناخالص داخلی سالانه ۲٫۶ تریلیون دلار، را با واشینگتن حفظ می‌کند؛ آن هم با وجود فشار تعرفه‌های افزایش‌یافته ترامپ.
این نتیجه همچنین برخلاف موجی است که در آمریکای لاتین به سود نامزدهای راست‌گرای متحد ترامپ در جریان است و اکنون مکزیک و برزیل، دو کشور پرجمعیت منطقه، هر دو رهبرانی چپ‌میانه دارند.
گاردین این نتیجه را ضربه‌ای برای ترامپ می‌داند که امیدوار بود بولسونارو تازه‌ترین حلقه از زنجیره رهبران حامی او در منطقه باشد.
این شکست برای ژائیر بولسونارو هم خبر بدی است: رئیس‌جمهور پیشین که در برازیلیا در حبس خانگی است و محکومیت ۲۷ ساله خود بابت توطئه کودتا پس از شکست ۲۰۲۲ را می‌گذراند، امیدوار بود با پیروزی پسرش آزاد شود و به دولت بازگردد. لولا در کارزارش از حاکمیت ملی برزیل دفاع کرد و گفت ریاست‌جمهوری بولسونارو به ایالات متحده اجازه می‌دهد بر برزیل اعمال نفوذ کند.
جشن هواداران در سائوپائولو
اعلام نتیجه موجی از جشن را در سائوپائولو به راه انداخت؛ شهری که لولا شمارش آرا را در هتلی در آن، در کنار روزانژلا دا سیلوا، بانوی اول، و متحدانش دنبال می‌کرد. صدها هوادار او شامگاه یکشنبه به خیابان پائولیستا بازگشتند و پرچم‌های سرخ با چهره رئیس‌جمهور را به اهتزاز درآوردند. تنها یک روز پیش از رأی‌گیری، بیش از یک میلیون نفر در ساحل کوپاکابانای ریو و جمعیتی بزرگ‌تر در خیابان پائولیستا گرد آمده بودند.
رژینالدو لوپس، از متحدان کلیدی لولا، به گاردین گفت: «احساس فوق‌العاده‌ای دارم… این برزیل است که به جهان می‌گوید راست افراطی فاشیست است» و افزود راست افراطی علیه سیاه‌پوستان، فقرا، دولت و همجنس‌گرایان است و نیروهای دموکراتیک از نو سازمان خواهند یافت.
لولا که سه‌شنبه ۸۱ ساله می‌شود، رهبر اتحادیه‌های کارگری در حومه صنعتی سائوپائولو در اواخر دهه ۱۹۷۰ بود، در بنیان‌گذاری حزب کارگران نقش داشت و پس از سه نامزدی ناکام، در ۲۰۰۲ نخستین رئیس‌جمهور برخاسته از طبقه کارگر برزیل شد. او در ۲۰۱۸ زندانی شد و پس از ۵۸۰ روز آزاد شد و محکومیتش را دیوان عالی لغو کرد و در ۲۰۲۲ ژائیر بولسونارو را شکست داد.
آسوشیتدپرس می‌نویسد پیروزی یکشنبه به احتمال زیاد آخرین پیروزی دوران سیاسی طولانی اوست و لولا اکنون در کنار ترامپ و دانیل اورتگا، رئیس‌جمهور نیکاراگوئه، از مسن‌ترین رئیس‌جمهورهای قاره آمریکا است.
محکومیت ژائیر بولسونارو چه معناهایی برای برزیل دارد
انتخابات برزیل؛ ماندن چپ در قدرت یا چرخش به سوی ترامپ؟
