پس از پیروزی غافلگیرکننده در دور اول فلاویو بولسونارو، نامزد جریان راست افراطی در انتخابات ریاست جمهوری برزیل، منتقدان هشدار می‌دهند که پسر رئیس‌جمهور پیشین ممکن است به دنبال ادامه پروژه اقتدارگرایانه پدرش باشد.
به گزارش گاردین، فلاویو بولسونارو وعده داده است که این کشور آمریکای جنوبی را «دوباره دموکراتیزه کند»؛ اظهاراتی که با پیروزی او در دور اول انتخابات، برعکس نگرانی‌ها را درباره از بین بردن نهادهای دموکراتیک برزیل تشدید کرده است.
برزیل در دهه ۱۹۸۰ و پس از دیکتاتوری خونین ۲۱ ساله‌ای که ژائیر بولسونارو، پدر فلاویو و رئیس‌جمهور سابق، همواره از آن تمجید کرده است، به دموکراسی بازگشته بود.
سال گذشته، ژائیر بولسونارو که نظامی سابق و خدمت‌کرده در آن رژیم نظامی است، به اتهام تلاش برای طراحی کودتا پس از شکست در انتخابات ۲۰۲۲ مقابل لوئیس ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور چپ‌گرای فعلی، به ۲۷ سال زندان محکوم شد.
فلاویو ۴۵ ساله توانست در دور اول انتخابات ریاست‌جمهوری روز یکشنبه، لولای ۸۰ ساله را شکست دهد و با جایگاه نخست، راهی دور دوم انتخابات در ۲۵ اکتبر شود. این چهره راست‌گرا روز سه‌شنبه وعده داد که از حضور بسیار پررنگ‌تر جریان راست افراطی در کنگره پس از انتخابات بهره‌برداری کند تا قانون اساسی را تغییر داده و «این کشور را دوباره دموکراتیزه کند».
او طی رویدادی انتخاباتی در گویانیا، شهری در نزدیکی پایتخت، ادعا کرد: «تنها مانعی که بر سر راه تبدیل برزیل به سرزمین بربرها وجود دارد، شخص فلاویو بولسونارو در مقام ریاست‌جمهوری است.»
به نوشته گاردین، این اظهارات خشم مورخان و مخالفان جنبش پوپولیستی رادیکال بولسونارو را برانگیخت؛ کسانی که او را متهم می‌کنند برای پنهان کردن گرایش‌های اقتدارگرایانه، از واژگان دموکراسی سوءاستفاده می‌کند.
برزیل در دهه ۱۹۸۰ و پس از دیکتاتوری خونین ۲۱ ساله‌ای که ژائیر بولسونارو، پدر فلاویو و رئیس‌جمهور سابق، همواره از آن تمجید کرده است، به دموکراسی بازگشته بود.
تالیریا پترونه، نماینده چپ‌گرای کنگره، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این اعلام کودتا است.»
مارسلو فریشو، نماینده تازه‌منتخب از حزب کارگران، متعلق به لولا، گفت: «برزیل در سال ۱۹۸۸ دوباره دموکراتیزه شد. کسی که تلاش کرد این دستاورد را از بین ببرد پدر او بود که به جرم تلاش برای کودتا محکوم شد. چیزی که آنها دوباره می‌خواهند، یک کودتاست.»
بولسونارو به‌طور دقیق مشخص نکرد منظورش از «دوباره دموکراتیزه کردن» برزیل چیست؛ کشوری که دارای نظامی چندحزبی، پویا و در عین حال دوقطبی است و پژوهشگاه وی-دم مستقر در سوئد، آن را در شاخص دموکراسی لیبرال در رتبه ۲۸ جهان قرار داده است؛ دو پله جلوتر از بریتانیا و ۲۳ پله جلوتر از ایالات متحده.
اما ژائیر بولسونارو که همواره از رهبران اقتدارگرا از جمله آگوستو پینوشه، دیکتاتور سابق شیلی، تمجید کرده، مدت‌هاست که رویای بازگشت به حکومت نظامیان را در سر دارد.
سپتامبر گذشته، دیوان عالی کشور ژائیر بولسونارو را که تلاش کرده بود فرماندهان نظامی را متقاعد کند تا به او کمک کنند قدرت را حفظ کند، مجرم شناخت؛ توطئه‌ای که در نهایت به ناآرامی‌های ۸ ژانویه ۲۰۲۳ در برازیلیا ختم شد؛ شورشی از سوی راست‌افراطیون که به نظر می‌رسید از یورش ۶ ژانویه ۲۰۲۱ به کنگره ایالات متحده الهام گرفته بود.
میریم لیتائو، روزنامه‌نگار برجسته سیاسی و اقتصادی، در یادداشتی در روزنامه «اُ گلوبو» هشدار داد که در صورت پیروزی بولسونارو، برزیل با «خطر شدید و عینیِ… تلاشی دیگر برای کودتا» روبه‌رو خواهد شد.
لیتائو نوشت: «فلاویو همان ایده‌های پدرش را دنبال می‌کند و پیش‌تر گفته است که دخالت در نهادها ضروری است. اگر فلاویو بولسونارو انتخاب شود، ابزارهای بیشتری برای اجرای پروژه اقتدارگرایانه پدرش در اختیار خواهد داشت: فراکسیون‌های قدرتمند در مجلس نمایندگان و سنا، یک دیوان عالی تضعیف‌شده و حمایت دولت دونالد ترامپ.»
وی افزود: «علم سیاست نشان می‌دهد که در دوره دوم ریاست‌جمهوری است که یک فرد استبدادگر برنامه‌اش را دوچندان پیش می‌برد. نمونه دونالد ترامپ را ببینید. خطر این نیست که پسر، پدر را تکرار کند، بلکه خطر این است که از او پیشی بگیرد.»
میگوئل لاگو، متخصص علوم سیاسی، اظهار داشت، پیروزی چشمگیر راست افراطی در انتخابات روز یکشنبه که طی آن حزب لیبرال بولسونارو توانست بزرگ‌ترین فراکسیون سنا با ۲۸ کرسی از ۸۱ کرسی را به دست آورد، به آنها اجازه می‌دهد تغییرات رادیکالی ایجاد کنند؛ از جمله استیضاح وزرای دیوان عالی که دشمنان جنبش «بولسوناریسم» تلقی می‌شوند.
اگر پسرش پیروز شود، ژائیر بولسونارو و همدستان زندانی‌اش احتمالا آزاد خواهند شد و انتظار می‌رود رئیس‌جمهور سابق به وزیری نفوذپذیر و باقدرت تبدیل شود که می‌تواند فرماندهان جدید نیروهای مسلح را انتخاب کند.
لاگو گفت: «این وضعیت حتی از کودتا هم بهتر است… تقریبا شبیه کودتایی است که از حمایت اکثریت مردم برخوردار است.»
نایب بوکله، رئیس‌جمهور اقتدارگرای السالوادور، متهم است که با اعمال کنترل بر کنگره و نهادهای کشورش و تصویب تغییرات گسترده قانون اساسی، از جمله لغو محدودیت دوره‌های ریاست‌جمهوری برای نامزدی نامحدود، دموکراسی را «به قتل رسانده» است.
فلاویو بولسونارو اخیرا در سائوپائولو با گوستاوو ویلاتورو، وزیر امنیت بوکله، دیدار کرد و سیاست‌های امنیتی سخت‌گیرانه این کشور آمریکای مرکزی را که طی آن هزاران نفر در دوران وضعیت اضطراریِ نزدیک به پنج‌ساله زندانی شده‌اند، تحسین کرد.
بولسونارو به خبرنگاران گفت که ویلاتورو در جریان گفت‌وگویشان «بر اهمیت» استفاده از کنترل کنگره برای انجام «تغییرات حقوقی لازم» تأکید کرده است.
پیروزی چشمگیر راست افراطی در انتخابات روز یکشنبه که طی آن حزب لیبرال بولسونارو توانست بزرگ‌ترین فراکسیون سنا با ۲۸ کرسی از ۸۱ کرسی را به دست آورد، به آنها اجازه می‌دهد تغییرات رادیکالی ایجاد کنند
سلشو روچا دو باروس، متخصص علوم سیاسی، معتقد است که فلاویو بولسونارو با به کار بردن واژه «دوباره دموکراتیزه کردن»، به دنبال «قاچاق اهداف اقتدارگرایانه خود در قالب زبانی قابل‌قبول» است.
باروس گفت، بولسونارو برخلاف پدرش که به نظر می‌رسید همیشه طرفدار «قیام پادگانیِ کلاسیک» برای به دست گرفتن قدرت است، به نظر می‌رسد بخشی از «نسل جدیدی از مستبدان» باشد که می‌خواهند با تضعیف و اشغال نهادها، دموکراسی را از درون نابود کنند.
باروس با ذکر نام ویکتور اوربان، نخست‌وزیر راست‌افراطی سابق مجارستان، افزود: «در این صورت نیازی نیست برای دستیابی به استبداد، قوانین را بشکنید… زیرا خودِ شما قانون هستید. آشکارا برنامه فلاویو، فرسایش دموکراسی است تا [برزیل] به سیستمی به سبک مجارستان یا بوکله تبدیل شود.»
دانیلو آرائوخو مارکز، تاریخ‌نگار، گفت که واژه «دموکراسی» پیش‌تر نیز توسط نیروهای غیردموکراتیک در برزیل به یغما رفته بود؛ زمانی که نظامیان و سیاستمداران پشت کودتای ۱۹۶۴، اقدامات خود را «دخالتی برای دموکراتیزه کردن کشور» نامیدند.
مارکز که از پژوهشگران واحد تحقیقاتی «پروژه جمهوری» در دانشگاه فدرال میناس گرایس است، گفت: «همه آنها درباره دموکراسی حرف می‌زدند… [اما] دموکراسی در دهان یک کودتاچی معنای متفاوتی دارد.»
مارکز خاطرنشان کرد که بولسونارو در جریان مبارزات انتخاباتی ادعا کرده بود رقیب سالخورده‌اش، لولا، نماینده گذشته است، در حالی که او آینده را می‌فروشد. مارکز گفت: «اما این آینده به معنای بازگشت به وضعیتی است که [برزیل] پیش از این داشت. این آینده‌ای مبتنی بر نظم پیش از قانون اساسی ۱۹۸۸ است که دقیقا همان دیکتاتوری نظامی است.»
بولسونارو روز چهارشنبه در پاسخ به درخواستی برای شفاف‌سازی برنامه‌هایش، گمانه‌زنی‌ها مبنی بر تلاش برای به سرانجام رساندن «کارهایی را که پدرش انجام نداد» رد کرد. او به خبرنگاران گفت: «بیایید دروغ‌پردازی را متوقف کنیم. بیایید به دنیای واقعی برگردیم»، و افزود: «برزیل باید به حالت عادی برگردد، همین و بس.»
