نشریه اکونومیست در یادداشتی تحلیلی گرایش دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده و چهرههای کلیدی دولت او به نقض قانون و قواعد بینالمللی را یادآور خودکامگی پمپه، سردار رومی دانسته است.
این یادداشت با اشاره به اظهارات مارکو روبیو، وزیر خارحه، و ولع آشکار رهبری کاخ سفید برای فتح و فتوحات خارجی، گفته که برعکس، همه اینها به «خودویرانگری» میماند و نهتنها اعتبار آمریکا را از بین میبرد، بلکه به دیگر قدرتها نیز مشروعیت رفتارهای مشابه را میدهد و امنیت و منافع راهبردی خودِ ایالات متحده را در معرض خطر جدی قرار میدهد.
ترجمه کامل این یادداشت را در بخش »نگاه جهان» رسانه نیماد میخوانید.
***
در میان سرداران روم، پمپه اعجوبهای بود، هرچند کمی هم عیاش بود. (پلوتارک نقل میکند که «فلورا، آن زن روسپی» دوست داشت تعریف کند که هرگز آغوش او را ترک نکرد مگر اینکه جای دندانهایش بر تنش مانده باشد.) او در سال ۸۲ پیش از میلاد، اوایل بیستسالگیاش بود که به سیسیل فرستاده شد تا مخالفان رهبر روم را سرکوب کند. پلوتارک مینویسد با همه آنها با مهربانی رفتار کرد، جز گروهی که از دست سربازان به قانون روم پناه برده بودند تا در امان بمانند. پمپه آنها را به تمسخر گرفت. او دو شهروند رومی را با بیرحمی «غیرطبیعی» اعدام کرد و با کشتن دستکم یکی از آنها بدون محاکمه، رسم کهن را زیر پا گذاشت.
تحقیر قانون از سوی پمپه چرخه خشونتی را شتاب داد که سرانجام به زندگی خود او، و ژولیوس سزار، و خود جمهوری پایان خونینی داد. پس عجیب بود که در ۱۳ نوامبر، مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، که خود وکیل است، در اتاقی پر از وکلا گفت پاسخ دولت ترامپ به هر کس که به حقوق بینالملل استناد کند احتمالا همان پاسخ پمپه خواهد بود. او گفت: «به مردانی که شمشیر در دست دارند قانون را گوشزد نکنید.» عجیبتر آنکه روبیو در سخنرانی خود برای انجمن محافظهکار فدرالیست، دیوان کیفری بینالمللی و «دادگاههای کنشگر» در داخل کشور را در موازات هم قرار داد و گفت، هر دو «با هویت ما بیگانهاند». و آن «ما» کیست؟ به گفته او، آمریکاییها همیشه عطش گسترش، رشد، اکتشاف و فتح داشتهاند.
عجیبتر آنکه روبیو در سخنرانی خود برای انجمن محافظهکار فدرالیست، دیوان کیفری بینالمللی و «دادگاههای کنشگر» در داخل کشور را در موازات هم قرار داد و گفت، هر دو «با هویت ما بیگانهاند». و آن «ما» کیست؟ به گفته او، آمریکاییها همیشه عطش گسترش، رشد، اکتشاف و فتح داشتهاند.
آیا دستکم میتوان از این شوکه شد که در کمتر از دو سال، چنین افراطگرایی از سوی دولتمردان آمریکایی دیگر کسی را شوکه نمیکند؟ اینکه دیپلمات ارشد آمریکا به جای احترام به قانون، تهدید به خشونت را تکریم کند و فتح را فضیلتی آمریکایی بداند، شاید به همان اندازه غیرمنتظره باشد که کشف کنیم دونالد ترامپ و مردان شمشیربهدستش از انتخابات کنگره متنبه نشدهاند. با این حال، تحقیر پمپهوار قانون از سوی این دولت، از نظر سیاسی و راهبردی، بیش از همیشه خودویرانگر به نظر میرسد.
ماه گذشته نظرسنجی گالوپ نشان داد آمریکاییها برای محافظت از خود در برابر تهدیدهای نظامی، برای نخستین بار از سال ۲۰۰۷، به دموکراتها بیشتر از جمهوریخواهان اعتماد دارند. سه سال پیش، جمهوریخواهان با ۲۲ درصد پیش بودند. از این گذشته، ترامپ، در حالی که با هواپیما راهی نشستی در آسیا بود، امیدوار بود بر سر توافقی هستهای با چین و روسیه مذاکره کند. کدام قدرت خارجی حاضر میشود با آمریکاییهایی توافق امضا کند که باور دارند قواعد برای ترسوها و سادهلوحهاست؟ ترامپ الگویی دارد که نهتنها توافقهای دولتهای پیشین را پاره میکند، بلکه توافقهایی را هم که خود امضا کرده است پاره میکند. چنین تحقیری نسبت به قواعد بینالمللی بهویژه وقتی خطرناک است که سلاحی تازه، یعنی هوش مصنوعی، در جهان رها شده است و روزبهروز نیرومندتر میشود.
البته ممکن است روبیو، که بینالمللگراییاش را به مانند دستور کار «اول آمریکا»ی ترامپ زیر پا گذاشته است، همه حرفهایش را جدی نگوید. شمشیرزنان ترامپ شروع کردهاند به خنجر زدن به یکدیگر. هم روبیو و هم جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، نامزدهای بالقوه جانشینی ترامپاند. روبیو گفته است اگر ونس نامزد شود او نامزد نخواهد شد، اما پس از آنکه انتخابات کنگره چشمانداز نامزدی ونس را تیره کرد، جنبشی برای نامزد کردن روبیو میان جمهوریخواهان در کنگره شتاب گرفته است. در ۱۲ نوامبر ترامپ ناگهان اعلام کرد ونس باید تلاشهایش برای مذاکره صلح با ایران را رها کند. این پس از آن بود که ونس در شبکههای اجتماعی نوشته بود جمهوریخواهان انتخابات کنگره را به خاطر جنگ ایران باختند، بیآنکه — چنانکه ترامپ بعدا اشاره کرد — بگوید آیا به نظرش جنگ ایده خوبی بود یا نه. در مقابل، روبیو وقتی برای انجمن فدرالیست سخنرانی کرد، از جنگ دفاع کرد و آن را برای ممانعت از دستیابی ایران به سلاح هستهای ضروری دانست. او توضیح نداد که چرا بر هم زدن توافق هستهای پیشین آمریکا با ایران از سوی ترامپ کاری عاقلانه بود، یا چرا جنگیدن بدون هیچ متحدی جز اسرائیل، چه رسد به پشتیبانی سازمان ملل، درست بود.
دولتهای پیشین آمریکا منفعت را در حمایت از نظم مبتنی بر قواعدی میدیدند که آمریکا پس از دو جنگ جهانی برای تأمین ثبات جهانی از آن دفاع کرد. سنگبنای این ساختار سازمان ملل بود، با اصل بنیادین برابری حاکمیتها و ممنوعیت استفاده از زور علیه تمامیت ارضی دولت دیگر. ترامپ چنین قواعدی را نه حامی حاکمیت، بلکه تعرض به آن میداند.
دولتهای آمریکایی همیشه حقوق بینالملل را با نگاهی گشاده نسبت به منافع ملی تفسیر کردهاند. اما دولتهای پیشین آن منفعت را در حمایت از نظم مبتنی بر قواعدی میدیدند که آمریکا پس از دو جنگ جهانی برای تأمین ثبات جهانی از آن دفاع کرد. سنگبنای این ساختار سازمان ملل بود، با اصل بنیادین برابری حاکمیتها و ممنوعیت استفاده از زور علیه تمامیت ارضی دولت دیگر. ترامپ چنین قواعدی را نه حامی حاکمیت، بلکه تعرض به آن میداند. او در سپتامبر به مجمع عمومی سازمان ملل گفت «غنائم از آن فاتح است»، با اشاره به حقوق نفتی که ادعا میکرد پس از حمله به ونزوئلا برای دستگیری رئیسجمهورش، نیکلاس مادورو، به دست آورده است. یک روز پیش از انتخابات کنگره، او به «فتح ونزوئلا» از سوی آمریکا بالید.
خطای یونانی
روبیو اما از چیزی از داستانهای تراژیک یونانیان درباره آن رهبرانی نمیداند که با سودای فتح و فتوح، خرد را که فضیلت است، نادیده گرفتند. این دولت درسهای تاریخ، چه تاریخ باستان یا دوران مدرن، را به کسی آموزش نمیدهد، بلکه آنها را نادیده میگیرد.
اشتباهاتشان هر چه باشد، همه رئیسجمهورهای آمریکا از حق حاکمیت خود دفاع کردهاند. برای مثال، هیچ یک از دولتهای آمریکا از پیوستن به دیوان کیفری بینالمللی حمایت نکرده است، از ترس اینکه مبادا به تعقیب سیاسی سربازان یا شهروندان آمریکایی دست بزند. روبیو وقتی به انجمن فدرالیست گفت رئیسجمهورهای پیشین منافع آمریکا را به حکمرانی جهانی واگذار کردهاند، داشت به هدفی موهوم حمله میکرد. مهمتر اینکه، وقتی استدلال میکرد آمریکا باید «خود را بر جهان تحمیل کند»، توضیح نداد چرا وقتی کشورهای دیگر هم همین حق را برای خود قائل شوند، آیا آن وقت آمریکاییها احساس امنیت خواهند کرد. مشاوران ترامپ هرگز توضیح نمیدهند چرا فتوحات آمریکا به فتوحات بیشتر روسیه یا چین مشروعیت نخواهد بخشید. توضیح نمیدهند چرا کشتن قاچاقچیان ادعایی در دریا، بدون نشان دادن هیچ مدرکی، دریانوردان آمریکایی را به خطر نخواهد انداخت. آمریکاییها تنها کسانی نیستند که شمشیر دارند.
جای تعجب نیست که روبیو قرن بیستم را از قلم میاندازد و دوران باستان را الگو قرار میدهد. او ماه گذشته طی سخنرانی خود در آتن، توموس را — که آن را «آتش شور، قدرت، شجاعت و غرور» خواند — یکی از ارزشهای بنیادین یونان باستان دانست، و به گمانش این همان ارزشی است بر رفتار بیپروایانه دولت ترامپ برای افزایش قدرت ملی صحه میگذارد. روبیو اما از چیزی از داستانهای تراژیک یونانیان درباره آن رهبرانی نمیداند که با سودای فتح و فتوح، خرد را که فضیلت است، نادیده گرفتند. این دولت درسهای تاریخ، چه تاریخ باستان یا دوران مدرن، را به کسی آموزش نمیدهد، بلکه آنها را نادیده میگیرد.







