رهبران ایالات متحده، چین و روسیه برای نخستین بار در نشستی سهجانبه و رسمی دور یک میز مینشینند. دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ، رؤسای جمهور ایالات متحده، روسیه و چین، روز پنجشنبه در حاشیه اجلاس سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوسیه در شهر شنژن در جنوب چین، این نشست را برگزار میکنند.
این سه رهبر پیشتر بارها دو به دو دیدار کردهاند و در اجلاسهای چندجانبهای مانند گروه ۲۰ در اوساکا در سال ۲۰۱۹ و اجلاس آسیا ـ اقیانوسیه در دانانگ در سال ۲۰۱۷ در یک مکان حضور داشتهاند، اما نشستی سهجانبه که فقط میان خودشان باشد سابقه ندارد؛ دیداری که بسیاری آن را با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه کردهاند، اما تحلیلگران معتقدند شباهت آن به یالتا بیشتر در نمادین بودن آن است تا در نتیجهاش.
این دیدار چگونه شکل گرفت؟
ترامپ روز چهارشنبه، پس از حضور در اجلاس اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن) در مانیل، وارد شنژن شد و شی جینپینگ شخصا در فرودگاه به استقبال او رفت؛ اقدامی که ترامپ در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز آن را نشانه احترام و «یک برد» برای هر دو کشور خواند و گفت شی «هرگز برای استقبال از کسی به فرودگاه نرفته است».
شی و پوتین نیز روز چهارشنبه جداگانه دیدار کردند و بر استحکام روابط پکن و مسکو تاکید گذاشتند؛ شی این روابط را «در باد و باران، استوار چون کوه» توصیف کرد.
روز پنجشنبه، ترامپ ابتدا در جلسه عمومی سران این اجلاس سخنرانی کرد، سپس با شی دیدار دوجانبه و ناهار کاری داشت و با پوتین نیز جداگانه ملاقات کرد. ترامپ هنگام استقبال از پوتین گفت «چیزهای شگفتانگیز زیادی میتواند از این دیدار بیرون بیاید» و از دیداری دوم در آینده خبر داد. نشست سهجانبه برای ادامه امروز برنامهریزی شده است، اما یک مقام ارشد آمریکایی پیشاپیش گفته است که این گفتوگوها به «هیچگونه توافقی» نخواهد رسید.
ترامپ چه میخواهد؟
به گفته تحلیلگران، ترامپ مشتاقترین فرد این جمع برای بیرون آمدن با دستاوردی است که بتواند آن را پیروزی بنامد. ووک ووکسانوویچ، مدرس سیاست خارجی و راهبرد کلان در کینگز کالج لندن، به شبکه خبری الجزیره گفت ترامپ پس از شکست سنگین جمهوریخواهان در انتخابات کنگره، که در آن دموکراتها کنترل هر دو مجلس را به دست گرفتند، در داخل تضعیف شده است و میراثش به خاطر جنگ با ایران آسیب دیده است؛ جنگی که با وعده انتخاباتی سال ۲۰۲۴ او مبنی بر نکشاندن آمریکا به یک «جنگ ابدی» دیگر در تضاد است.
یکی از موضوعهایی که ترامپ احتمالا پیش میکشد، توافق سهجانبه کنترل تسلیحات هستهای است. پیمان نیو استارت، آخرین پیمان محدودکننده زرادخانههای راهبردی آمریکا و روسیه، فوریه گذشته منقضی شد و ترامپ پیشنهاد مسکو برای تمدید ساده آن را رد کرده و خواهان توافقی تازه با حضور پکن است. اما شی تمایلی به پیوستن به پیمانی ندارد که چین در نوشتنش نقشی نداشته است.
اسکات لوکاس، استاد سیاست بینالملل در دانشگاه کالج دوبلین، معتقد است ترامپ تا حد زیادی برای فرصت عکس گرفتن آمده است، اما دولت او میخواهد نشان دهد در سیاست چین «سکان را در دست دارد»؛ سیاستی که پس از جنگ تعرفهای، که در اوجش تعرفههای آمریکا بر کالاهای چینی به ۱۴۵ درصد رسید و پکن با محدود کردن صادرات عناصر خاکی کمیاب پاسخ داد، به آتشبس انجامید.
پوتین چه میخواهد؟
برای پوتین، این دیدار پیش از هر چیز درباره جنگ اوکراین و پایان دادن به انزوای روسیه است. به گفته لوکاس، مسکو میخواهد اردوگاه ترامپ را در کنار خود نگه دارد، سرزمینهای بیشتری از اوکراین بگیرد، حمایت واشینگتن از کییف قطع شود و دستکم پشتیبانی سیاسی پکن را داشته باشد. پوتین همچنین میکوشد مانع اجرای لایحه تحریمهای آمریکا شود که ترامپ آن را متوقف کرده است و تعرفههای سنگینی بر روسیه و خریداران کالاهایش، از جمله چین، وضع میکند.
ووکسانوویچ میگوید خود تصویر این دیدار برای مسکو یک جایزه است: پس از دههها شکایت از سلطه آمریکا، روسیه و چین اکنون میتوانند بگویند فاصله قدرت دیگر آنقدرها زیاد نیست و میتوانند همسطح ایالات متحده پشت میز بنشینند. به گفته لوکاس، پوتین بعید است اهرم ایران را از دست بدهد یا به واشینگتن تعهد الزامآوری بدهد که با تهران همکاری نکند.
شی چه میخواهد؟
شی، بهعنوان میزبان، در پی فضایی است که چین در آن بدون مداخله، منافع بلندمدتش را دنبال کند. به گفته لوکاس، پکن از نظر به رسمیت شناخته شدن به آنچه میخواست رسیده است: شی اکنون همسطح ترامپ و پوتین است. آنچه در پی آن است، بازنگشتن جنگ تعرفهای، مخالفت نکردن با الگوی اقتصادی جایگزین چین، به رسمیت شناخته شدن برتریاش در عناصر خاکی کمیاب و فناوری، و عقبنشینی نکردن آمریکا بر سر تایوان است که چین آن را بخشی از خاک خود میداند. پکن همچنین نمیخواهد حضور نظامی منطقهایاش، از جمله از سوی گروه چهارجانبه آمریکا، ژاپن، هند و استرالیا (کواد)، به چالش کشیده شود.
ووکسانوویچ چین را ابرقدرتی در حال خیزش اما درونگرا و صبور توصیف میکند که بلندمدت فکر میکند. به گفته او، چین احتمالا بزرگترین برنده جنگهای اوکراین و ایران بوده است، چون واشینگتن را از آسیا ـ اقیانوسیه منحرف کردهاند؛ نگرانی اصلی پکن، خطر فروپاشی بازارهای انرژی است.
دستور کار چیست؟
اوکراین، بهطور رسمی، در دستور کار نیست؛ شی آن را موضوعی اروپایی میداند و مقامهای کاخ سفید گفتهاند انتظار نمیرود ترامپ آن را در نشست سهجانبه مطرح کند. با این حال، گفتوگوهای صلح جریان دارد: استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه ترامپ، روزهای ۱۰ و ۱۱ نوامبر در ابوظبی میان روسیه و اوکراین میانجیگری کردند. لحن ترامپ در ماههای اخیر نسبت به پوتین بسیار نرمتر و نسبت به ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، سختتر شده است و برخی تحلیلگران نگراناند واشینگتن در برابر صلح، امتیازهایی درباره ناتو و ماندن سرزمینهای تصرفشده در دست روسیه بدهد؛ چشماندازی که رهبران اروپا را نگران کرده است. حداقل خواستههای مسکو، یعنی کنترل کامل دونباس و کنار گذاشتن عضویت اوکراین در ناتو، تغییری نکرده است.
درباره ایران، کاخ سفید پیشتر جنگ با ایران را در دستور کار ترامپ برای این دیدار قرار داده بود و به گفته لوکاس، واشینگتن مایل است پکن بهطور خصوصی تهران را به سازش ترغیب کند؛ گفتوگوهای آمریکا و ایران بر سر اینکه نخست تنگه هرمز و مشوقهای مالی مطرح شود یا برنامه هستهای، به بنبست رسیده است. اما ترامپ روز پنجشنبه در گفتوگو با فاکسنیوز گفت برای پایان دادن به جنگ با ایران از روسیه و چین کمک نخواهد خواست. ووکسانوویچ نیز بسیار بعید میداند چین نقش میانجی بزرگی بر عهده بگیرد.
در حوزه تجارت، این سومین دیدار حضوری ترامپ و شی از زمان توقف جنگ تعرفهای است. آتشبس تجاری که اکتبر ۲۰۲۵ در بوسان کره جنوبی به دست آمد، تا ۱۰ ژانویه ۲۰۲۷ تمدید شده است، اما صادرات عناصر خاکی کمیاب چین به آمریکا هنوز حدود ۷۵ درصد پایینتر از سطح عادی است و رسوایی شرکت سنگاپوری مگاسپید، متهم به منحرف کردن تراشههای انویدیا به چین برخلاف کنترلهای صادراتی آمریکا، روابط را تیره کرده است. دبورا المز، رئیس سیاست تجاری بنیاد هینریش، به الجزیره گفت دستدادنی بدون حادثه، خود یک برد محسوب میشود.
یالتای تازه؟
در یالتا، سه قدرت متفق در جنگ، بر سر چهره جهان پس از جنگ و خطوط تقسیم نفوذ به تصوری مشترک رسیده بودند. ووکسانوویچ هشدار میدهد شنژن از چنین چیزی بسیار دور است: اینجا نهتنها توافقی بر سر نظم آینده نیست، بلکه حتی طرح کلی آن هم وجود ندارد.
لوکاس نیز این نشست را تقسیم جهان میان برابرها نمیداند، بلکه فرایندی پویا میبیند که در آن قدرت در حال جابهجایی است و هر سه رهبر میکوشند قدرت خود را حفظ کنند یا بازپس بگیرند. نقطه اشتراک مسکو و پکن، به گفته او، این است که میخواهند جاهطلبی سلطه آمریکا به نیمکره غربی محدود شود.
کشورهای کوچکتر از این نگراناند که منافعشان پشت درهای بسته نادیده گرفته شود. به گفته تحلیلگران، امید بقیه جهان بیش از هر چیز ثبات است: اینکه ترامپ تضعیفشده به جنگ تعرفهای با چین برنگردد و پوتین در اوکراین عقبنشینی کند. کشورهای جنوب جهانی از گفتوگوی سه قدرت استقبال میکنند، اما با تردید، نتیجه ملموس آن را در حوزههایی چون حل مناقشهها، اقتصاد جهانی و انرژی خواهند سنجید.
در مجموع، انتظار غالب این است که شنژن بیش از آنکه توافق تولید کند، پیامهای نمادین تولید کند.








