رأی‌دهندگان برزیلی از ساعات اولیه صبح یکشنبه چهارم اکتبر برای انتخاب رئیس‌جمهور پای صندوق‌های رأی رفته‌اند؛ رقابتی نزدیک میان لوئیس ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور چپ‌گرا، و فلاویو بولسونارو راست‌گرا و متحد دونالد ترامپ. لولا به دنبال چهارمین دوره ریاست‌جمهوری است و رقیبش می‌کوشد جریان سیاسی پدر خود، یعنی ژائیر بوسلونارو، رئیس‌جمهور سابق و زندانی برزیل، را به قدرت بازگرداند.
اگر هیچ‌یک از نامزدها بیش از نیمی از آرای معتبر را به دست نیاورد، دو نامزد نخست، سه هفته بعد، روز ۲۵ اکتبر در دور دوم رقابت خواهند کرد. بر اساس گزارش واشینگتن‌پست، نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که لولا و بولسونارو در رقابتی تنگاتنگ به دور دوم راه خواهند یافت.
لولا، ۸۰ ساله، با تکیه بر کارنامه برنامه‌های اجتماعی و حمایت از اقشار کم‌درآمد خواهان ادامه ریاست‌جمهوری است. فلاویو بولسونارو، سناتور ۴۵ ساله، با شعار تغییر وارد میدان شده و آزادی پدرش را نیز دنبال می‌کند. ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور سابق و پدر فلاویو، به‌دلیل توطئه برای ماندن در قدرت پس از شکست در انتخابات ۲۰۲۲ به ۲۷ سال زندان محکوم شده است.
گرانی، پرونده‌های فساد و نگرانی درباره مداخله آمریکا از موضوعات اصلی این انتخابات بوده‌اند. بحث درباره برنامه‌های اداره کشور زیر سایه اتهام‌های متقابل قرار گرفته و هیچ‌یک از دو نامزد اصلی در مناظره‌های تلویزیونی دور نخست شرکت نکرده‌اند.
در نظرسنجی موسسه کوئست که ماه گذشته منتشر شد، ۴۴ درصد پاسخ‌دهندگان از ادامه ریاست‌جمهوری لولا و ۴۲ درصد از بازگشت خانواده بولسونارو به قدرت ابراز ترس کرده‌اند. این ارقام نشان می‌دهد که نگرانی از پیروزی رقیب، در کنار حمایت از نامزد مطلوب، از انگیزه‌های رای‌دهندگان است.
این رقابت در شرایطی برگزار می‌شود که پیروزی راست‌گرایان در کشورهایی مانند آرژانتین، شیلی و کلمبیا، موقعیت دولت‌های همسو با ترامپ را تقویت کرده است. برزیل تحت رهبری لولا یکی از مهم‌ترین دولت‌های خارج از این مدار است. پیروزی بولسونارو می‌تواند بزرگ‌ترین کشور آمریکای جنوبی را نیز به واشینگتن نزدیک‌تر کند؛ در مقابل، انتخاب دوباره لولا به حفظ وزنه‌ای در برابر نفوذ دولت ترامپ کمک خواهد کرد.
لولا دا سیلوا نامزدی خود برای چهارمین دوره ریاست‌جمهوری برزیل را اعلام کرد؛ تمرکز بر «حاکمیت ملی»
نگرانی از اثرگذاری آمریکا بر انتخابات نیز در همین زمینه افزایش یافته است. واشینگتن‌پست به نقل از دیپلمات‌ها و مقام‌های برزیلی گزارش داده که آنها احتمال مداخله دولت ترامپ را جدی می‌دانند. واشینگتن پیش‌تر بر کالاهای برزیلی تعرفه وضع کرده و مقام‌های مرتبط با پیگرد قضایی ژائیر بولسونارو را هدف تحریم قرار داده بود.
ادواردو بولسونارو، برادر فلاویو، نیز برای جلب حمایت دولت ترامپ در آمریکا فعالیت کرده است. فلاویو برخورداری از کمک انتخاباتی واشینگتن را رد می‌کند، اما مناسبات خانواده او با دولت آمریکا به یکی از محورهای جدال انتخاباتی تبدیل شده است.
لولا ماه گذشته در مجمع عمومی سازمان ملل هشدار داد که اجازه نخواهد داد دشمنان داخلی یا خارجی دموکراسی در اراده مردم برزیل دخالت کنند. او نام ترامپ را نیاورد، اما یکی از افراد دخیل در تهیه سخنرانی به واشینگتن‌پست گفته است که مخاطب این هشدار، رئیس‌جمهور آمریکا بوده است.
در داخل کشور، فشار هزینه‌های زندگی مهم‌ترین چالش دولت است. به نوشته واشینگتن‌پست، با وجود رشد اقتصادی و بهبود برخی شاخص‌ها، بسیاری از رای‌دهندگان می‌گویند این دستاوردها به بهبود قدرت خریدشان تبدیل نشده است. قیمت مواد غذایی و سوخت همچنان بر ارزیابی آنها از عملکرد لولا اثر می‌گذارد.
لولا پیش از انتخابات ۲۰۲۲ وعده داده بود مردم دوباره بتوانند گوشت بخرند و زندگی بهتری داشته باشند. اکنون کارزار او باید به نارضایتی کسانی پاسخ دهد که خدمات دولت‌های پیشینش را می‌پذیرند، اما از وضع کنونی و چشم‌انداز آینده راضی نیستند.
دولت ماه گذشته افزایش ۱۵ درصدی کمک‌های نقدی برنامه «بولسا فامیلیا» را اعلام کرد. ادینیو سیلوا، مدیر کارزار لولا و رئیس حزب کارگران، نیز گفته است تمرکز تبلیغات باید بر اقتصاد و دغدغه‌های روزمره مردم باشد. او خواستار فاصله‌گرفتن کارزار از جدال بر سر پرونده‌های رقیبان و زندگی قضات شده است.
بولسونارو می‌کوشد نارضایتی معیشتی را به سود خود به کار گیرد، اما با میراث دولت پدرش روبه‌روست: مدیریت بحران‌زده همه‌گیری کرونا، حمله به نهادهای دموکراتیک و مواضعی که زنان، سیاه‌پوستان و مردمان بومی را از او دور کرد. تلاش اولیه فلاویو برای نمایش چهره‌ای معتدل‌تر نیز با نزدیک‌شدن انتخابات و تندترشدن سخنانش کم‌رنگ شده است.
تحقیقات مالی فشار دیگری بر کارزار او وارد کرده است. از جمله، پرداخت میلیون‌ها دلار از سوی دانیل وورکارو، بانکدار مرتبط با بانک ورشکسته «مستر»، برای ساخت فیلمی درباره ژائیر بولسونارو زیر بررسی است. فلاویو هرگونه تخلف را رد کرده است.
دامنه این پرونده به دستگاه قضایی نیز رسیده است. انتشار پیام‌های منتسب به وورکارو، پرسش‌هایی درباره مناسبات او با الکساندر دِ مورائس، از قضات اصلی پرونده ژائیر بولسونارو، ایجاد کرده است. مورائس تخلف و دریافت پیام‌های مورد بحث را رد کرده است. تحقیقات درباره نزدیکان لولا نیز ادامه دارد و رئیس‌جمهور خواستار بررسی اتهام‌ها فارغ از وابستگی سیاسی افراد شده است.
رأی‌گیری یکشنبه نشان خواهد داد که نارضایتی از دولت تا چه اندازه به سود راست‌گرایان تمام شده و لولا تا کجا توانسته پایگاه اجتماعی خود را حفظ کند. در صورت کشیده‌شدن انتخابات به دور دوم، دو نامزد سه هفته دیگر برای جلب رأی مرددها فرصت خواهند داشت؛ آرایی که می‌تواند هم مسیر دولت بعدی برزیل و هم جهت روابط آن با واشنگتن را تعیین کند.
