با تهدیدهای رهبران ایالات متحده و اسرائیل به حمله نظامی علیه ایران و تداوم تحریمها، شماری از روشنفکران ایرانی نسبت به چگونگی روایتگری اعتراضات کنونی در ایران برای مخاطبان غربی هشدار دادند که این روایتها میتواند زمینه ضربات بیشتر به ایران را فراهم کند. این هشدار اما اعتراض برخی را نیز موجب شده است که روایتگری برای شهروندان و دولتهای دیگر را راهی برای اعلام همبستگی با معترضان و جلوگیری از سرکوب میدانند.
امید مهرگان، مدرس دانشگاه نیویورک، از پیشگامان این فراخوان معکوس بود که از ایرانیان خارج از کشور دعوت میکرد، اینبار صدای معترضان را به گوش جهانیان نرسانند.
او روز سهشنبه ۹ دی ماه با انتشار پستی در شبکههای اجتماعی نوشت: «بنرهای “نه به رژیم” ی که در تورنتو و پاریس بالا میبرید، در این سالها ترجمه شده به فشار بیشتر از بیرون و سرکوب بیشتر از درون. مثل عراق و ونزوئلا و افغانستان و کوبا.»
یک روز پس از آن، نرگس باجغلی، استاد مطالعات خاورمیانه در دانشگاه جانز هاپکینز، نیز از رد پیشنهاد روزنامه نیویورکتایمز برای نگارش یادداشتی درباره اعتراضات در ایران خبر داد، امری که از یک سو ناظر به اتفاقات غزه طی بیش از دو سال اخیر بود و از سوی دیگر، تحریمها و فشار علیه ایران.
این محقق از جمله کسانیست که با متهم کردن نیویورکتایمز به انتشار گزارشهای یکجانبه درباره جنگ غزه به نفع اسرائیل، این رسانه را تحریم کرده است. او اما درباره وجه دیگر ماجرا و دلیل دوم خود برای رد پیشنهاد نیویورکتایمز نوشت: «فعالان، سازماندهندگان، هنرمندان و روشنفکران داخل ایران از ما میخواهند به دقت درباره آنچه برای مخاطبان غربی درباره این اعتراضات میگوییم، فکر کنیم، خاصه با در نظر گرفتن این امر که ایالات متحده و اسرائیل با بهکارگیری مخالفان داخلی در ایران، تحریمها، فشار و حتی تهدید به جنگ علیه مردم عادی ایران را توجیه میکنند.»
اعتراضات جاری در ایران از روز یکشنبه و در واکنش به نوسانات ارز بحران اقتصادی آغاز شد که بازار تهران و کسبه مجتمعهای تجاری بزرگ پیشگام آن بودند. سقوط پول ملی ایران در این هفته رکورد زد و به حدود ۱۴۴ هزار تومان برابر هر دلار آمریکا تنزل یافت که این امر سایه وحشت و نگرانی را بر جامعه ایران گسترد.
به باور ناظران، بخش بزرگی از مسئله به تحریمهای ایالات متحده و این اواخر، بازگشت تحریمهای سازمان ملل بازمیگردد که مانع تجارت ایران با جهان خارج، از جمله صادرات نفت به قیمت عادلانه روز میشود. از سویی تجربههای اعتراضات پیشین از جمله اعتراضات سال ۱۴۰۱ نیز گواه آن است که پاسخ غرب به سرکوب معترضان در ایران، تحریمهای بیشتر است، گرچه بخشی از این تحریمها حقوق بشری بوده و عوامل دخیل در سرکوب معترضان را هدف قرار داده است.
با این حال جنگ ۱۲ روزه علیه ایران و خطر حمله دوباره اسرائیل و ایالات متحده به کشور، این دسته از روشنفکران ایرانی را بر آن داشته که خواستار احتیاط بیشتر در روایت اعتراضات برای مخاطبان غربی شوند.
پستی که امید مهرگان در شبکههای اجتماعی اینستاگرام و فیسبوک منتشر کرده، حمایت شمار زیادی از نویسندهها و روزنامهنگارها را داشته است که همانجا او را تایید کردند، اگرچه بسیاری هم به او اعتراض کردند و سکوت را به منزله چراغ سبز به سرکوب دانستند.
با این حال او با اشاره به کشتار بیش از ۷۰ هزار فلسطینی به دست اسرائیل در دو سال اخیر و حمایت غرب از اسرائیل نوشت: «مشکلاتمان با غربت غرب را روی سر داخلنشینها هوار نکنیم. با این واقعیت کنار بیاییم که داریم در کشورهایی زندگی میکنیم با نهادها و ساختارهایی عمیقا حامی نسلکشی و تجاوز نظامی به غیرخودشان.»
وی افزود: «اگر هم میخواهیم حلقههای همبستگی بینالمللی ایجاد کنیم، با نیروهایی در خارج پیوند بخوریم که در درجه اول به رژیمهای خودشان فشار بیاورند تا مردمتان را بینوا، بیدفاع، و سرزمینتان را سوخته نخواهند.»
نرگس باجغلی نیز در ادامه متن خود نوشت: «همبستگی یعنی اینکه به مردمی که بیشترین آسیب را دیدهاند، گوش کنیم، چه فلسطینیانی که با نسلکشی مواجه هستند و چه ایرانیانی که راه خودشان را در مبارزه برای دستیابی به عدالت باز میکنند بیآنکه خوراک مداخلات امپریالیستی شوند.»
دولت مسعود پزشکیان تاکید داشته که این اعتراضات را به رسمیت میشناسد و حتی «صداهای تند» را هم تحمل میکند. اما از سویی دیگر، چهرههای محافظهکار و مقامات قضایی نسبت به آنچه «اعتشاش» نامیدهاند هشدار دادهاند.
مقامات ایران اغلب اعتراضات در کشور را «اغتشاش» میخوانند که این امر راه را برای برخورد با معترضان باز میکند.
بیشتر بخوانید:
آنچه درباره اعتراضات در فسا میدانیم؛ از هجوم به فرمانداری تا تکذیب کشته شدن معترضان
آنچه درباره اعتراضات کنونی در ایران میدانیم؛ از بازار تا دانشگاهها
جهش نرخ ارز و تعطیلی مغازهها؛ بازارهای تهران ملتهب شد
مواضع صریح تاجزاده در میانه اعتراضات؛ واکنش کیهان و احضار قضایی جدید
