در حالی که قیمت دلار در بازار آزاد ایران امروز در محدوده ۱۴۴ هزار تومان نوسان داشت، بازارهای تهران شاهد شکلگیری موجی از اعتراضهای صنفی در واکنش به بیثباتی نرخ ارز و تشدید رکود اقتصادی بود.
جمعی از کسبه و موبایلفروشان مجتمع تجاری علاءالدین تهران با پایین کشیدن کرکره مغازههای خود و تجمع در خیابان جمهوری اسلامی، نسبت به نوسانات شدید نرخ ارز و تاثیر مستقیم آن بر بازار تلفن همراه اعتراض کردند. معترضان میگویند افزایش لحظهای قیمت ارز در هفتهها و روزهای اخیر، امکان قیمتگذاری دقیق کالا و انجام معاملات روزمره را از فعالان بازار سلب کرده و فضای بیاعتمادی میان فروشندگان و مشتریان به وجود آورده است.
به گفته برخی از این کسبه، نوسانات غیرقابل پیشبینی نرخ ارز باعث شده بسیاری از فروشندگان از انجام معامله خودداری کنند و خریداران نیز در انتظار ثبات نسبی بازار، خریدهای خود را به تعویق بیندازند؛ وضعیتی که به رکود هرچه عمیقتر بازار دامن زده است.
همزمان گزارشهایی از تجمعهای اعتراضی در دیگر نقاط تهران منتشر شد. بر اساس این گزارشها، بازاریان در پاساژ چارسو و بازار شوش دست به اعتراض زدند. شماری از مغازهداران در بازار آهن شوش نیز با ترک واحدهای صنفی خود و تجمع در خیابان، نسبت به رکود گسترده و افزایش هزینهها اعتراض کردند. برخی فروشندگان آهنآلات میگویند رکود در بازار آهن به حدی رسیده که ادامه فعالیت اقتصادی برای بسیاری از واحدها عملاً ممکن نیست.
رسانههای دولتی در ایران اعلام کردند که تجمع کسبه پاساژ علاءالدین پس از کمتر از یک ساعت و در پی گفتوگوهای انجامشده پایان یافته و بیشتر مغازهها فعالیت خود را از سر گرفتهاند. با این حال، فعالان بازار هشدار میدهند که بدون مهار نوسانات ارزی و ایجاد چشمانداز روشن اقتصادی، این اعتراضها میتواند در روزها و هفتههای آینده تکرار شود.
این اعتراضهای صنفی در شرایطی رخ میدهد که نرخ ارز در روزهای گذشته با شتابی کمسابقه افزایش یافته و بهطور مستقیم بر بازار کالاهای وارداتی، از جمله تلفن همراه و تجهیزات دیجیتال، اثر گذاشته است. افزایش نرخ ارز نهتنها هزینه واردات و قیمت تمامشده کالا را بالا برده، بلکه سرمایه در گردش واحدهای صنفی را نیز بهشدت تحت فشار قرار داده است.
در همین حال، خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران، در گزارشی تحلیلی، التهاب بازار ارز را فراتر از شایعه یا فعالیتهای سفتهبازانه دانسته و ریشه آن را در اختلالهای ساختاری در بازگشت ارزهای صادراتی عنوان کرده است. به نوشته این رسانه، در یک جلسه غیرعلنی میان دولت و مجلس اعلام شده که ورود ارز حاصل از فروش نفت به کشور با مشکل مواجه شده و حدود ۶.۷ میلیارد دلار از ارز نفتی هنوز به چرخه اقتصادی بازنگشته است.
بر اساس این گزارش، وزارت نفت اعلام کرده که بخشی از درآمدهای نفتی «نشسته» و در حسابهای بانکی خارجی تأیید شده، اما هنوز وارد کشور نشده است؛ در حالی که بانک مرکزی کاهش عرضه ارز و بازنگشتن حدود ۱۰ میلیارد دلار ارز صادرات غیرنفتی را از عوامل اصلی فشار بر بازار ارز معرفی میکند. بانک مرکزی همچنین تأکید کرده است که برخی سیاستهای وارداتی دولت، از جمله تسهیل واردات بدون انتقال ارز، به افزایش تقاضا و تشدید نوسانات دامن زده است.
در همین زمینه، شماری از کارشناسان اقتصادی هشدار دادهاند که بلاتکلیفی دولت در تعیین چارچوب مشخص سیاست ارزی—میان نظام شناور یا تثبیتی—هزینههای سنگینی به بازار تحمیل کرده است. به گفته آنان، نبود چشمانداز روشن و پیامهای متناقض از سوی نهادهای رسمی، زمینهساز رفتارهای هیجانی در بازار ارز شده است.
ترکیب اختلال در بازگشت ارزهای نفتی و غیرنفتی، افزایش تقاضا ناشی از سیاستهای اقتصادی و نبود تصمیمگیری شفاف، بازاری را شکل داده که به تعبیر برخی فعالان اقتصادی «دلار روی کاغذ وجود دارد، اما در بازار دیده نمیشود»؛ وضعیتی که پیامدهای آن بهطور مستقیم بر معیشت مردم و فعالیت روزمره بازارها اثر گذاشته است.
بیشتر بخوانید:
ریشههای تورم مزمن در ایران و اصلاحات ضروری
بحران در نظام بانکی ایران؛ «روزِ صفر» در پیش است؟
نیماد منتشر میکند: روایت ناگفته طهماسب مظاهری از پشتپرده کاهش سود بانکی در دولت احمدینژاد
