ایران و ایالات متحده طبق گزارش خبرگزاری رویترز روز سهشنبه ۲۸ بهمن در ژنو مذاکره خواهند کرد. این گزارش که به نقل از منابع مطع نوشته شده است میگوید که از ایران عباس عراقچی، وزیر خارجه، و از آمریکا استیو ویتکاف، نماینده ویژه دولت ترامپ و جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ ریاست هیاتهای مذاکرهکننده را بر عهده دارد.
دور اول مذاکرات روز ۱۷ بهمن در مسقط و با میانجیگری عمان برگزار شد و عمانیها در مذاکرات ژنو نیز همین نقش را بر عهده خواهد داشت. اما این مذاکرات به چه سمت و سویی میرود؟ و دیپلماسی در چه مرحلهای است؟
ایران در بزنگاه تاریخی
خبرگزاری فرانسه در گزارشی مروری بر تحولات چند روز اخیر در این ارتباط داشته که باعث شده دونالد ترامپ، شتابی برای اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی نداشته باشد.
این خبرگزاری مقطع کنونی را یکی از «بزنگاههای مهم» در تاریخ معاصر ایران دانسته است؛ بهویژه در پی سرکوب گسترده اعتراضهای دیماه امسال که به گفته گروههای حقوق بشری، هزاران کشته بر جای گذاشته است.
مذاکرات مسقط به طور غیرمستقیم و با میانجیگری عمان انجام شد، هرچند تهران تایید کرد که در پایان، دو طرف با یکدیگر دست دادهاند.
علی لاریجانی، رییس شورای عالی امنیت ملی ایران و از چهرههای باسابقه نظام، نیز این هفته به عمان و سپس قطر که میزبان بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در منطقه است، سفر کرد.
در جریان سفر او به عمان، گمانهزنیهایی درباره محتوای نامهای که او در دست داشت مطرح شد. برخی آن را حامل پاسخ ایران به ایالات متحده میدانستند، اما پایگاه خبری جماران مدعی شد که آن نامه حاوی \اسخ ایالات متحده به ایران است که از طریق مقامات عمانی به لاریجانی سپرده شده است.
علی لاریجانی نیز در گفتوگو با تلویزیون دولتی گفت که نامه ای برای آمریکاییها نداشته است اما عمانیها پیامهایی داشتند.
ترامپ مذاکرههای عمان را «بسیار خوب» توصیف کرده و گفته بود دیدار دیگری «اوایل» هفته بعد از آن برگزار خواهد شد؛ گرچه چنین دیداری انجام نگرفت.
از مسقط تا دوحه؛ تحرکات دیپلماتیک لاریجانی همزمان با افزایش تهدیدهای آمریکا
آیا شرایط توافق وجود دارد؟
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در گفتوگویی با فایننشال تایمز گفت امکان توافق بر سر مسئله اصلی مورد اختلاف، یعنی غنیسازی اورانیوم، وجود دارد.
کشورهای غربی معتقدند ایران در پی دستیابی به بمب هستهای است؛ ادعایی که تهران رد میکند. غرب خواستار توقف غنیسازی اورانیوم است؛ اقدامی که یکی از گامهای کلیدی برای ممانعت تسلیحاتی شدن برنامه هستهای به شمار میرود.
فیدان که با مقامهای ایرانی و آمریکایی گفتوگو داشته، پذیرش ادامه غنی سازی ایران در چارچوبی مشخص توسط طرف آمریکایی را نشانه مثبتی می داند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در بیانیهای پس از دیدار با دونالد ترامپ گفت که رئیسجمهور آمریکا معتقد است شرایطی در حال شکلگیری است که میتواند به «توافقی خوب» منجر شود.
با این حال، نتانیاهو با ابراز تردید تاکید کرد که هر توافقی باید علاوه بر برنامه هستهای، برنامه موشکهای بالستیک ایران و حمایت تهران از نیروهای نیابتی منطقهای را هم در بر گیرد.
در مقابل، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی که سالها رویکردی تقابلی در برابر واشینگتن داشته، هنوز بهطور علنی از روند دیپلماسی حمایت نکرده است.
علی خامنهای در پیامی که به مناسبت سالگرد انقلاب ۱۳۵۷ از صداوسیما پخش شد از ناکامی، به گفته او «دشمنانی« یاد کرد که قصد داشتند ملت ایران را با تهدید به زانو در آورند.
آیا تهدید نظامی ترامپ علیه ایران همچنان باقی است؟
ترامپ هرگز گزینه اقدام نظامی علیه ایران را کاملاً کنار نگذاشته است، هرچند در حال حاضر تمرکز خود را بر دستیابی به توافق هستهای گذاشته است.
بر اساس گزارش «خبرگزاری فعالان حقوق بشر» مستقر در آمریکا، بیش از هفت هزار تن در جریان سرکوب اعتراضات کشته شدند که بیش از شش هزار و ۵۰۰ تن از آنان معترضان بودند.
همزمان، ناوگروه دریایی آمریکا به رهبری ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» که ترامپ آن را «ناوگانی عظیم» توصیف کرده در آبهای خاورمیانه حضور دارد؛ حضوری که بهمنزله هشداری آشکار به تهران به شمار می رود.
والاستریت ژورنال گزارش داده که واشینگتن در حال بررسی اعزام دومین گروه رزمی ناو هواپیمابر به منطقه است. به نوشته این روزنامه، ناو «یواساس جرج اچ.دبلیو. بوش» میتواند طی دو هفته برای تسریع مأموریت خود آماده شود.
پیامهای احتمالی ایران و آمریکا در مسقط؛ هشدار پنتاگون همزمان با سفر لاریجانی
گام بعدی چیست؟
راس هریسون، پژوهشگر ارشد «مؤسسه خاورمیانه» در آمریکا، به خبرگزاری فرانسه گفت که اعتقاد دارد مذاکرهها بیش از آنکه «گفتوگو» باشد، نوعی «اولتیماتوم» از سوی واشینگتن است.
به گفته وی، ایران با شرکت در این مذاکره میکوشد زمان بخرد تا برنامه موشکی خود را بازسازی کند.
هریسون میگوید، اسرائیل ترامپ را به سمت رویکردی تهاجمیتر سوق میدهد، اما عربستان، مصر، ترکیه، قطر و امارات تلاش میکنند وی را به مسیر دیپلماسی واقعی هدایت کنند.
وی افزود که هدف اصلی تهران از حضور در مذاکرات آمریکا نیست، بلکه جلب نظر متحدان عرب خلیج فارس است؛ کشورهایی که ممکن است بتوانند از وقوع حمله نظامی جلوگیری کنند.
